౨౭౦. తస్సుద్దానం

చమ్పాయం భగవా ఆసి, వత్థు వాసభగామకే;

ఆగన్తుకానముస్సుక్కం, అకాసి ఇచ్ఛితబ్బకే [ఇచ్ఛితబ్బకో (క.)].

పకతఞ్ఞునోతి ఞత్వా, ఉస్సుక్కం న కరీ తదా;

ఉక్ఖిత్తో న కరోతీతి, సాగమా జినసన్తికే.

అధమ్మేన వగ్గకమ్మం, సమగ్గం అధమ్మేన చ;

ధమ్మేన వగ్గకమ్మఞ్చ, పతిరూపకేన వగ్గికం.

పతిరూపకేన సమగ్గం, ఏకో ఉక్ఖిపతేకకం;

ఏకో చ ద్వే సమ్బహులే, సఙ్ఘం ఉక్ఖిపతేకకో.

దువేపి సమ్బహులాపి, సఙ్ఘో సఙ్ఘఞ్చ ఉక్ఖిపి;

సబ్బఞ్ఞుపవరో సుత్వా, అధమ్మన్తి పటిక్ఖిపి.

ఞత్తివిపన్నం యం కమ్మం, సమ్పన్నం అనుసావనం;

అనుస్సావనవిపన్నం, సమ్పన్నం ఞత్తియా చ యం.

ఉభయేన విపన్నఞ్చ, అఞ్ఞత్ర ధమ్మమేవ చ;

వినయా సత్థు పటికుట్ఠం, కుప్పం అట్ఠానారహికం.

అధమ్మవగ్గం సమగ్గం, ధమ్మ పతిరూపాని యే దువే;

ధమ్మేనేవ చ సామగ్గిం, అనుఞ్ఞాసి తథాగతో.

చతువగ్గో పఞ్చవగ్గో, దసవగ్గో చ వీసతి;

పరోవీసతివగ్గో చ [అతిరేకవీసతివగ్గో (స్యా.)], సఙ్ఘో పఞ్చవిధో తథా.

ఠపేత్వా ఉపసమ్పదం, యఞ్చ కమ్మం పవారణం;

అబ్భానకమ్మేన సహ, చతువగ్గేహి కమ్మికో.

దువే కమ్మే ఠపేత్వాన, మజ్ఝదేసూపసమ్పదం;

అబ్భానం పఞ్చవగ్గికో, సబ్బకమ్మేసు కమ్మికో.

అబ్భానేకం ఠపేత్వాన, యే భిక్ఖూ దసవగ్గికా;

సబ్బకమ్మకరో సఙ్ఘో, వీసో సబ్బత్థ కమ్మికో.

భిక్ఖునీ సిక్ఖమానా, చ సామణేరో సామణేరీ;

పచ్చక్ఖాతన్తిమవత్థూ, ఉక్ఖిత్తాపత్తిదస్సనే.

అప్పటికమ్మే దిట్ఠియా, పణ్డకో థేయ్యసంవాసకం;

తిత్థియా తిరచ్ఛానగతం, మాతు పితు చ ఘాతకం.

అరహం భిక్ఖునీదూసి, భేదకం లోహితుప్పాదం;

బ్యఞ్జనం నానాసంవాసం, నానాసీమాయ ఇద్ధియా.

యస్స సఙ్ఘో కరే కమ్మం, హోన్తేతే చతువీసతి;

సమ్బుద్ధేన పటిక్ఖిత్తా, న హేతే గణపూరకా.

పారివాసికచతుత్థో, పరివాసం దదేయ్య వా;

మూలా మానత్తమబ్భేయ్య, అకమ్మం న చ కరణం.

మూలా అరహమానత్తా, అబ్భానారహమేవ చ;

న కమ్మకారకా పఞ్చ, సమ్బుద్ధేన పకాసితా.

భిక్ఖునీ సిక్ఖమానా చ, సామణేరో సామణేరికా;

పచ్చక్ఖన్తిమఉమ్మత్తా, ఖిత్తావేదనదస్సనే.

అప్పటికమ్మే దిట్ఠియా, పణ్డకాపి చ బ్యఞ్జనా [ఇతో పరం స్యామమూలే దియడ్ఢగాథాహి అభబ్బపుగ్గలా సమత్తం దస్సితా];

నానాసంవాసకా సీమా, వేహాసం యస్స కమ్మ చ.

అట్ఠారసన్నమేతేసం, పటిక్కోసం న రుహతి;

భిక్ఖుస్స పకతత్తస్స, రుహతి పటిక్కోసనా.

సుద్ధస్స దున్నిసారితో, బాలో హి సునిస్సారితో;

పణ్డకో థేయ్యసంవాసో, పక్కన్తో తిరచ్ఛానగతో.

మాతు పితు అరహన్త, దూసకో సఙ్ఘభేదకో;

లోహితుప్పాదకో చేవ, ఉభతోబ్యఞ్జనో చ యో.

ఏకాదసన్నం ఏతేసం, ఓసారణం న యుజ్జతి;

హత్థపాదం తదుభయం, కణ్ణనాసం తదూభయం.

అఙ్గులి అళకణ్డరం, ఫణం ఖుజ్జో చ వామనో;

గణ్డీ లక్ఖణకసా, చ లిఖితకో చ సీపదీ.

పాపా పరిసకాణో చ, కుణీ ఖఞ్జో హతోపి చ;

ఇరియాపథదుబ్బలో, అన్ధో మూగో చ బధిరో.

అన్ధమూగన్ధబధిరో మూగబధిరమేవ చ;

అన్ధమూగబధిరో చ, ద్వత్తింసేతే అనూనకా.

తేసం ఓసారణం హోతి, సమ్బుద్ధేన పకాసితం;

దట్ఠబ్బా పటికాతబ్బా, నిస్సజ్జేతా న విజ్జతి.

తస్స ఉక్ఖేపనా కమ్మా, సత్త హోన్తి అధమ్మికా;

ఆపన్నం అనువత్తన్తం, సత్త తేపి అధమ్మికా.

ఆపన్నం నానువత్తన్తం, సత్త కమ్మా సుధమ్మికా;

సమ్ముఖా పటిపుచ్ఛా చ, పటిఞ్ఞాయ చ కారణా.

సతి అమూళ్హపాపికా, తజ్జనీనియస్సేన చ;

పబ్బాజనీయ పటిసారో, ఉక్ఖేపపరివాస చ.

మూలా మానత్తఅబ్భానా, తథేవ ఉపసమ్పదా;

అఞ్ఞం కరేయ్య అఞ్ఞస్స, సోళసేతే అధమ్మికా.

తం తం కరేయ్య తం తస్స, సోళసేతే సుధమ్మికా;

పచ్చారోపేయ్య అఞ్ఞఞ్ఞం, సోళసేతే అధమ్మికా.

ద్వే ద్వే తమ్మూలకం తస్స [ద్వే ద్వే మూలా కతా కస్స (స్యా.), దోదోతమూలకన్తస్స (క.)], తేపి సోళస ధమ్మికా;

ఏకేకమూలకం చక్కం, ‘‘అధమ్మ’’న్తి జినోబ్రవి.

అకాసి తజ్జనీయం కమ్మం, సఙ్ఘో భణ్డనకారకో;

అధమ్మేన వగ్గకమ్మం, అఞ్ఞం ఆవాసం గచ్ఛి సో.

తత్థాధమ్మేన సమగ్గా, తస్స తజ్జనీయం కరుం;

అఞ్ఞత్థ వగ్గాధమ్మేన, తస్స తజ్జనీయం కరుం.

పతిరూపేన వగ్గాపి, సమగ్గాపి తథా కరుం;

అధమ్మేన సమగ్గా చ, ధమ్మేన వగ్గమేవ చ.

పతిరూపకేన వగ్గా చ, సమగ్గా చ ఇమే పదా;

ఏకేకమూలకం కత్వా, చక్కం బన్ధే విచక్ఖణో.

బాలా బ్యత్తస్స నియస్సం, పబ్బాజే కులదూసకం;

పటిసారణీయం కమ్మం, కరే అక్కోసకస్స చ.

అదస్సనాప్పటికమ్మే, యో చ దిట్ఠిం న నిస్సజ్జే;

తేసం ఉక్ఖేపనీయకమ్మం, సత్థవాహేన భాసితం.

ఉపరి నయకమ్మానం [ఉపవినయకమ్మానం (స్యా.), ఉక్ఖేపనీయకమ్మానం (క.)] పఞ్ఞో తజ్జనీయం నయే;

తేసంయేవ అనులోమం, సమ్మా వత్తతి యాచితే [యాచతి (స్యా.), యాచితో (సీ.)].

పస్సద్ధి తేసం కమ్మానం, హేట్ఠా కమ్మనయేన చ;

తస్మిం తస్మిం తు కమ్మేసు, తత్రట్ఠో చ వివదతి.

అకతం దుక్కటఞ్చేవ, పునకాతబ్బకన్తి చ;

కమ్మే పస్సద్ధియా చాపి, తే భిక్ఖూ ధమ్మవాదినో.

విపత్తిబ్యాధితే దిస్వా, కమ్మప్పత్తే మహాముని;

పటిప్పస్సద్ధిమక్ఖాసి, సల్లకత్తోవ ఓసధన్తి.

ఇమమ్హి ఖన్ధకే వత్థూని ఛత్తింసాతి.

చమ్పేయ్యక్ఖన్ధకో నిట్ఠితో.