౨౧౯. విసాఖావత్థు

౩౪౯. అథ ఖో భగవా బారాణసియం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన సావత్థి తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన సావత్థి తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో విసాఖం మిగారమాతరం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా, భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితా సమాదపితా సముత్తేజితా సమ్పహంసితా, భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు మే, భన్తే, భగవా స్వాతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

తేన ఖో పన సమయేన తస్సా రత్తియా అచ్చయేన చాతుద్దీపికో మహామేఘో పావస్సి. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘యథా, భిక్ఖవే, జేతవనే వస్సతి ఏవం చతూసు దీపేసు వస్సతి. ఓవస్సాపేథ, భిక్ఖవే, కాయం. అయం పచ్ఛిమకో చాతుద్దీపికో మహామేఘో’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పటిస్సుణిత్వా నిక్ఖిత్తచీవరా కాయం ఓవస్సాపేన్తి. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా దాసిం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, జే. ఆరామం గన్త్వా కాలం ఆరోచేహి – కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. ‘‘ఏవం, అయ్యే’’తి ఖో సా దాసీ విసాఖాయ మిగారమాతుయా పటిస్సుణిత్వా ఆరామం గన్త్వా అద్దస భిక్ఖూ నిక్ఖిత్తచీవరే కాయం ఓవస్సాపేన్తే, దిస్వాన ‘నత్థి ఆరామే భిక్ఖూ, ఆజీవకా కాయం ఓవస్సాపేన్తీ’తి యేన విసాఖా మిగారమాతా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా విసాఖం మిగారమాతరం ఏతదవోచ – ‘‘నత్థయ్యే, ఆరామే భిక్ఖూ, ఆజీవకా కాయం ఓవస్సాపేన్తీ’’తి. అథ ఖో విసాఖాయ మిగారమాతుయా పణ్డితాయ వియత్తాయ మేధావినియా ఏతదహోసి – ‘‘నిస్సంసయం ఖో అయ్యా నిక్ఖిత్తచీవరా కాయం ఓవస్సాపేన్తి. సాయం బాలా మఞ్ఞిత్థ – నత్థి ఆరామే భిక్ఖూ, ఆజీవకా కాయం ఓవస్సాపేన్తీ’’తి, పున దాసిం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, జే. ఆరామం గన్త్వా కాలం ఆరోచేహి – కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ గత్తాని సీతిం కరిత్వా [సీతీకరిత్వా (స్యా.)] కల్లకాయా చీవరాని గహేత్వా యథావిహారం పవిసింసు. అథ ఖో సా దాసీ ఆరామం గన్త్వా భిక్ఖూ అపస్సన్తీ ‘నత్థి ఆరామే భిక్ఖూ, సుఞ్ఞో ఆరామో’తి యేన విసాఖా మిగారమాతా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా విసాఖం మిగారమాతరం ఏతదవోచ – ‘‘నత్థయ్యే, ఆరామే భిక్ఖూ, సుఞ్ఞో ఆరామో’’తి. అథ ఖో విసాఖాయ మిగారమాతుయా పణ్డితాయ వియత్తాయ మేధావినియా ఏతదహోసి – ‘‘నిస్సంసయం ఖో అయ్యా గత్తాని సీతిం కరిత్వా కల్లకాయా చీవరాని గహేత్వా యథావిహారం పవిట్ఠా. సాయం బాలా మఞ్ఞిత్థ – నత్థి ఆరామే భిక్ఖూ, సుఞ్ఞో ఆరామో’’తి, పున దాసిం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, జే. ఆరామం గన్త్వా కాలం ఆరోచేహి – కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి.

౩౫౦. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘సన్దహథ [సన్నహథ (సీ. స్యా.)], భిక్ఖవే, పత్తచీవరం; కాలో భత్తస్సా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమ్మిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ – జేతవనే అన్తరహితో విసాఖాయ మిగారమాతుయా కోట్ఠకే పాతురహోసి. నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనే సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. అథ ఖో విసాఖా మిగారమాతా – ‘‘అచ్ఛరియం వత భో! అబ్భుతం వత భో! తథాగతస్స మహిద్ధికతా మహానుభావతా, యత్ర హి నామ జణ్ణుకమత్తేసుపి ఓఘేసు పవత్తమానేసు, కటిమత్తేసుపి ఓఘేసు పవత్తమానేసు, న హి నామ ఏకభిక్ఖుస్సపి [పవత్తమానేసు న ఏకభిక్ఖుస్సపి (?)] పాదా వా చీవరాని వా అల్లాని భవిస్సన్తీ’’తి – హట్ఠా ఉదగ్గా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేత్వా సమ్పవారేత్వా భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో విసాఖా మిగారమాతా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అట్ఠాహం, భన్తే, భగవన్తం వరాని యాచామీ’’తి. ‘‘అతిక్కన్తవరా ఖో, విసాఖే, తథాగతా’’తి. ‘‘యాని చ, భన్తే, కప్పియాని యాని చ అనవజ్జానీ’’తి. ‘‘వదేహి, విసాఖే’’తి. ‘‘ఇచ్ఛామహం, భన్తే, సఙ్ఘస్స యావజీవం వస్సికసాటికం దాతుం, ఆగన్తుకభత్తం దాతుం, గమికభత్తం దాతుం, గిలానభత్తం దాతుం, గిలానుపట్ఠాకభత్తం దాతుం, గిలానభేసజ్జం దాతుం, ధువయాగుం దాతుం, భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స ఉదకసాటికం దాతు’’న్తి. ‘‘కిం పన త్వం, విసాఖే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా తథాగతం అట్ఠ వరాని యాచసీ’’తి?

‘‘ఇధాహం, భన్తే, దాసిం ఆణాపేసిం – ‘గచ్ఛ, జే. ఆరామం గన్త్వా కాలం ఆరోచేహి – కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’’న్తి. అథ ఖో సా, భన్తే, దాసీ ఆరామం గన్త్వా అద్దస భిక్ఖూ నిక్ఖిత్తచీవరే కాయం ఓవస్సాపేన్తే, దిస్వాన ‘‘నత్థి ఆరామే భిక్ఖూ, ఆజీవకా కాయం ఓవస్సాపేన్తీ’’తి యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా మం ఏతదవోచ – ‘‘నత్థయ్యే, ఆరామే భిక్ఖూ, ఆజీవకా కాయం ఓవస్సాపేన్తీ’’తి. అసుచి, భన్తే, నగ్గియం జేగుచ్ఛం పటికూలం. ఇమాహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి సఙ్ఘస్స యావజీవం వస్సికసాటికం దాతుం.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఆగన్తుకో భిక్ఖు న వీథికుసలో న గోచరకుసలో కిలన్తో పిణ్డాయ చరతి. సో మే ఆగన్తుకభత్తం భుఞ్జిత్వా వీథికుసలో గోచరకుసలో అకిలన్తో పిణ్డాయ చరిస్సతి. ఇమాహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి సఙ్ఘస్స యావజీవం ఆగన్తుకభత్తం దాతుం.

‘‘పున చపరం, భన్తే, గమికో భిక్ఖు అత్తనో భత్తం పరియేసమానో సత్థా వా విహాయిస్సతి, యత్థ వా వాసం గన్తుకామో భవిస్సతి తత్థ వికాలే ఉపగచ్ఛిస్సతి, కిలన్తో అద్ధానం గమిస్సతి. సో మే గమికభత్తం భుఞ్జిత్వా సత్థా న విహాయిస్సతి, యత్థ వాసం గన్తుకామో భవిస్సతి తత్థ కాలే ఉపగచ్ఛిస్సతి, అకిలన్తో అద్ధానం గమిస్సతి. ఇమాహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి సఙ్ఘస్స యావజీవం గమికభత్తం దాతుం.

‘‘పున చపరం, భన్తే, గిలానస్స భిక్ఖునో సప్పాయాని భోజనాని అలభన్తస్స ఆబాధో వా అభివడ్ఢిస్సతి, కాలంకిరియా వా భవిస్సతి. తస్స మే గిలానభత్తం భుత్తస్స ఆబాధో న అభివడ్ఢిస్సతి, కాలంకిరియా న భవిస్సతి. ఇమాహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి సఙ్ఘస్స యావజీవం గిలానభత్తం దాతుం. ‘‘పున చపరం, భన్తే, గిలానుపట్ఠాకో భిక్ఖు అత్తనో భత్తం పరియేసమానో గిలానస్స ఉస్సూరే భత్తం నీహరిస్సతి, భత్తచ్ఛేదం కరిస్సతి. సో మే గిలానుపట్ఠాకభత్తం భుఞ్జిత్వా గిలానస్స కాలేన భత్తం నీహరిస్సతి, భత్తచ్ఛేదం న కరిస్సతి. ఇమాహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి సఙ్ఘస్స యావజీవం గిలానుపట్ఠాకభత్తం దాతుం.

‘‘పున చపరం, భన్తే, గిలానస్స భిక్ఖునో సప్పాయాని భేసజ్జాని అలభన్తస్స ఆబాధో వా అభివడ్ఢిస్సతి, కాలంకిరియా వా భవిస్సతి. తస్స మే గిలానభేసజ్జం పరిభుత్తస్స ఆబాధో న అభివడ్ఢిస్సతి, కాలంకిరియా న భవిస్సతి. ఇమాహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి సఙ్ఘస్స యావజీవం గిలానభేసజ్జం దాతుం.

‘‘పున చపరం, భన్తే, భగవతా అన్ధకవిన్దే దసానిసంసే సమ్పస్సమానేన యాగు అనుఞ్ఞాతా. త్యాహం, భన్తే, ఆనిసంసే సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి సఙ్ఘస్స యావజీవం ధువయాగుం దాతుం.

‘‘ఇధ, భన్తే, భిక్ఖునియో అచిరవతియా నదియా వేసియాహి సద్ధిం నగ్గా ఏకతిత్థే నహాయన్తి. తా, భన్తే, వేసియా భిక్ఖునియో ఉప్పణ్డేసుం – ‘కిం ను ఖో నామ తుమ్హాకం, అయ్యే, దహరానం [దహరానం దహరానం (సీ.)] బ్రహ్మచరియం చిణ్ణేన, నను నామ కామా పరిభుఞ్జితబ్బా; యదా జిణ్ణా భవిస్సథ తదా బ్రహ్మచరియం చరిస్సథ. ఏవం తుమ్హాకం ఉభో అత్థా పరిగ్గహితా భవిస్సన్తీ’తి. తా, భన్తే, భిక్ఖునియో వేసియాహి ఉప్పణ్డియమానా మఙ్కూ అహేసుం. అసుచి, భన్తే, మాతుగామస్స నగ్గియం జేగుచ్ఛం పటికూలం. ఇమాహం, భన్తే, అత్థవసం సమ్పస్సమానా ఇచ్ఛామి భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స యావజీవం ఉదకసాటికం దాతు’’న్తి.

౩౫౧. ‘‘కిం పన త్వం, విసాఖే, ఆనిసంసం సమ్పస్సమానా తథాగతం అట్ఠ వరాని యాచసీ’’తి? ‘‘ఇధ, భన్తే, దిసాసు వస్సంవుట్ఠా భిక్ఖూ సావత్థిం ఆగచ్ఛిస్సన్తి భగవన్తం దస్సనాయ. తే భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛిస్సన్తి – ‘ఇత్థన్నామో, భన్తే, భిక్ఖు కాలఙ్కతో, తస్స కా గతి కో అభిసమ్పరాయో’తి? తం భగవా బ్యాకరిస్సతి సోతాపత్తిఫలే వా సకదాగామిఫలే వా అనాగామిఫలే వా అరహత్తే వా. త్యాహం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛిస్సామి – ‘ఆగతపుబ్బా ను ఖో, భన్తే, తేన అయ్యేన సావత్థీ’తి? సచే మే వక్ఖన్తి – ‘ఆగతపుబ్బా తేన భిక్ఖునా సావత్థీ’తి నిట్ఠమేత్థ గచ్ఛిస్సామి – నిస్సంసయం మే పరిభుత్తం తేన అయ్యేన వస్సికసాటికా వా ఆగన్తుకభత్తం వా గమికభత్తం వా గిలానభత్తం వా గిలానుపట్ఠాకభత్తం వా గిలానభేసజ్జం వా ధువయాగు వాతి. తస్సా మే తదనుస్సరన్తియా పాముజ్జం జాయిస్సతి, పముదితాయ పీతి జాయిస్సతి, పీతిమనాయ కాయో పస్సమ్భిస్సతి, పస్సద్ధకాయా సుఖం వేదియిస్సామి, సుఖినియా చిత్తం సమాధియిస్సతి. సా మే భవిస్సతి ఇన్ద్రియభావనా బలభావనా బోజ్ఝఙ్గభావనా. ఇమాహం, భన్తే, ఆనిసంసం సమ్పస్సమానా తథాగతం అట్ఠ వరాని యాచామీ’’తి. ‘‘సాధు సాధు, విసాఖే; సాధు ఖో త్వం, విసాఖే, ఇమం ఆనిసంసం సమ్పస్సమానా తథాగతం అట్ఠ వరాని యాచసి. అనుజానామి తే, విసాఖే, అట్ఠ వరానీ’’తి. అథ ఖో భగవా విసాఖం మిగారమాతరం ఇమాహి గాథాహి అనుమోది –

‘‘యా అన్నపానం దదతిప్పమోదితా;

సీలూపపన్నా సుగతస్స సావికా;

దదాతి దానం అభిభుయ్య మచ్ఛరం;

సోవగ్గికం సోకనుదం సుఖావహం.

‘‘దిబ్బం సా లభతే ఆయుం [దిబ్బం బలం సా లభతే చ ఆయుం (సీ. స్యా.)];

ఆగమ్మ మగ్గం విరజం అనఙ్గణం;

సా పుఞ్ఞకామా సుఖినీ అనామయా;

సగ్గమ్హి కాయమ్హి చిరం పమోదతీ’’తి.

౩౫౨. అథ ఖో భగవా విసాఖం మిగారమాతరం ఇమాహి గాథాహి అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, వస్సికసాటికం, ఆగన్తుకభత్తం, గమికభత్తం, గిలానభత్తం, గిలానుపట్ఠాకభత్తం, గిలానభేసజ్జం, ధువయాగుం, భిక్ఖునిసఙ్ఘస్స ఉదకసాటిక’’న్తి.

విసాఖావత్థు నిట్ఠితం.

విసాఖాభాణవారో నిట్ఠితో.