౧౫౨. కట్ఠపాదుకాదిపటిక్ఖేపో

౨౫౦. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ కట్ఠపాదుకాయో అభిరుహిత్వా అజ్ఝోకాసే చఙ్కమన్తి, ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా ఖటఖటసద్దా, అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేన్తా, సేయ్యథిదం [ఇమా తిరచ్ఛానకథాయో పాచి. ౫౦౮; దీ. ని. ౧.౭; మ. ని. ౨.౨౨౩; సం. ని. ౫.౧౦౮౦; అ. ని. ౧౦.౬౯ ఆదయో] – రాజకథం, చోరకథం, మహామత్తకథం, సేనాకథం, భయకథం, యుద్ధకథం, అన్నకథం, పానకథం, వత్థకథం, సయనకథం, మాలాకథం, గన్ధకథం, ఞాతికథం, యానకథం, గామకథం, నిగమకథం, నగరకథం, జనపదకథం, ఇత్థికథం [ఇత్థికథం పురిసకథం (క.)], సూరకథం, విసిఖాకథం, కుమ్భట్ఠానకథం, పుబ్బపేతకథం, నానత్తకథం, లోకక్ఖాయికం, సముద్దక్ఖాయికం, ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా; కీటకమ్పి అక్కమిత్వా మారేన్తి, భిక్ఖూపి సమాధిమ్హా చావేన్తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ కట్ఠపాదుకాయో అభిరుహిత్వా అజ్ఝోకాసే చఙ్కమిస్సన్తి, ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా ఖటఖటసద్దా అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేన్తా, సేయ్యథిదం – రాజకథం, చోరకథం…పే… ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా, కీటకమ్పి అక్కమిత్వా మారేస్సన్తి, భిక్ఖూపి సమాధిమ్హా చావేస్సన్తీ’’తి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ కట్ఠపాదుకాయో అభిరుహిత్వా అజ్ఝోకాసే చఙ్కమన్తి, ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా ఖటఖటసద్దా, అనేకవిహితం తిరచ్ఛానకథం కథేన్తా, సేయ్యథిదం, – రాజకథం, చోరకథం…పే… ఇతిభవాభవకథం ఇతి వా, కీటకమ్పి అక్కమిత్వా మారేన్తి, భిక్ఖూపి సమాధిమ్హా చావేన్తీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి…పే… విగరహిత్వా ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, కట్ఠపాదుకా ధారేతబ్బా. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి.

అథ ఖో భగవా రాజగహే యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన బారాణసీ తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన బారాణసీ తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా బారాణసియం విహరతి ఇసిపతనే మిగదాయే. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ – భగవతా కట్ఠపాదుకా పటిక్ఖిత్తాతి – తాలతరుణే ఛేదాపేత్వా తాలపత్తపాదుకాయో ధారేన్తి; తాని తాలతరుణాని ఛిన్నాని మిలాయన్తి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా తాలతరుణే ఛేదాపేత్వా తాలపత్తపాదుకాయో ధారేస్సన్తి; తాని తాలతరుణాని ఛిన్నాని మిలాయన్తి; ఏకిన్ద్రియం సమణా సక్యపుత్తియా జీవం విహేఠేన్తీ’’తి. అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తేసం మనుస్సానం ఉజ్ఝాయన్తానం ఖియ్యన్తానం విపాచేన్తానం. అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ తాలతరుణే ఛేదాపేత్వా తాలపత్తపాదుకాయో ధారేన్తి; తాని తాలతరుణాని ఛిన్నాని మిలాయన్తీ’’తి? సచ్చం భగవాతి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తే, భిక్ఖవే, మోఘపురిసా తాలతరుణే ఛేదాపేత్వా తాలపత్తపాదుకాయో ధారేస్సన్తి; తాని తాలతరుణాని ఛిన్నాని మిలాయన్తి. జీవసఞ్ఞినో హి, భిక్ఖవే, మనుస్సా రుక్ఖస్మిం. నేతం, భిక్ఖవే, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, తాలపత్తపాదుకా ధారేతబ్బా. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ‘భగవతా తాలపత్తపాదుకా పటిక్ఖిత్తా’తి వేళుతరుణే ఛేదాపేత్వా వేళుపత్తపాదుకాయో ధారేన్తి. తాని వేళుతరుణాని ఛిన్నాని మిలాయన్తి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా వేళుతరుణే ఛేదాపేత్వా వేళుపత్తపాదుకాయో ధారేస్సన్తి. తాని వేళుతరుణాని ఛిన్నాని మిలాయన్తి. ఏకిన్ద్రియం సమణా సక్యపుత్తియా జీవం విహేఠేన్తీ’’తి. అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తేసం మనుస్సానం ఉజ్ఝాయన్తానం ఖియ్యన్తానం విపాచేన్తానం. అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… జీవసఞ్ఞినో హి, భిక్ఖవే, మనుస్సా రుక్ఖస్మిం…పే… న, భిక్ఖవే, వేళుపత్తపాదుకా ధారేతబ్బా. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి.

౨౫౧. అథ ఖో భగవా బారాణసియం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన భద్దియం తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన భద్దియం తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా భద్దియే విహరతి జాతియా వనే. తేన ఖో పన సమయేన భద్దియా భిక్ఖూ అనేకవిహితం పాదుకమణ్డనానుయోగమనుయుత్తా విహరన్తి, తిణపాదుకం కరోన్తిపి కారాపేన్తిపి, ముఞ్జపాదుకం కరోన్తిపి కారాపేన్తిపి, పబ్బజపాదుకం కరోన్తిపి కారాపేన్తిపి, హిన్తాలపాదుకం కరోన్తిపి కారాపేన్తిపి, కమలపాదుకం కరోన్తిపి కారాపేన్తిపి, కమ్బలపాదుకం కరోన్తిపి కారాపేన్తిపి, రిఞ్చన్తి ఉద్దేసం పరిపుచ్ఛం అధిసీలం అధిచిత్తం అధిపఞ్ఞం. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ భద్దియా భిక్ఖూ అనేకవిహితం పాదుకమణ్డనానుయోగమనుయుత్తా విహరిస్సన్తి, తిణపాదుకం కరిస్సన్తిపి కారాపేస్సన్తిపి, ముఞ్జపాదుకం కరిస్సన్తిపి కారాపేస్సన్తిపి, పబ్బజపాదుకం కరిస్సన్తిపి కారాపేస్సన్తిపి, హిన్తాలపాదుకం కరిస్సన్తిపి కారాపేస్సన్తిపి, కమలపాదుకం కరిస్సన్తిపి కారాపేస్సన్తిపి, కమ్బలపాదుకం కరిస్సన్తిపి కారాపేస్సన్తిపి, రిఞ్చిస్సన్తి ఉద్దేసం పరిపుచ్ఛం అధిసీలం అధిచిత్తం అధిపఞ్ఞ’’న్తి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, భద్దియా భిక్ఖూ అనేకవిహితం పాదుకమణ్డనానుయోగమనుయుత్తా విహరన్తి, తిణపాదుకం కరోన్తిపి కారాపేన్తిపి…పే… రిఞ్చన్తి ఉద్దేసం పరిపుచ్ఛం అధిసీలం అధిచిత్తం అధిపఞ్ఞ’’న్తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… ‘‘కథఞ్హి నామ తే, భిక్ఖవే, మోఘపురిసా అనేకవిహితం పాదుకమణ్డనానుయోగమనుయుత్తా విహరిస్సన్తి, తిణపాదుకం కరిస్సన్తిపి కారాపేస్సన్తిపి…పే… రిఞ్చిస్సన్తి ఉద్దేసం పరిపుచ్ఛం అధిసీలం అధిచిత్తం అధిపఞ్ఞం. నేతం, భిక్ఖవే, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, తిణపాదుకా ధారేతబ్బా, న ముఞ్జపాదుకా ధారేతబ్బా, న పబ్బజపాదుకా ధారేతబ్బా, న హిన్తాలపాదుకా ధారేతబ్బా, న కమలపాదుకా ధారేతబ్బా, న కమ్బలపాదుకా ధారేతబ్బా, న సోవణ్ణమయా పాదుకా ధారేతబ్బా, న రూపియమయా పాదుకా ధారేతబ్బా, న మణిమయా పాదుకా ధారేతబ్బా, న వేళురియమయా పాదుకా ధారేతబ్బా, న ఫలికమయా పాదుకా ధారేతబ్బా, న కంసమయా పాదుకా ధారేతబ్బా, న కాచమయా పాదుకా ధారేతబ్బా, న తిపుమయా పాదుకా ధారేతబ్బా, న సీసమయా పాదుకా ధారేతబ్బా, న తమ్బలోహమయా పాదుకా ధారేతబ్బా. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. న చ, భిక్ఖవే, కాచి సఙ్కమనియా పాదుకా ధారేతబ్బా. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, తిస్సో పాదుకా ధువట్ఠానియా అసఙ్కమనియాయో – వచ్చపాదుకం, పస్సావపాదుకం, ఆచమనపాదుక’’న్తి.

౨౫౨. అథ ఖో భగవా భద్దియే యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన సావత్థి తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన సావత్థి తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అచిరవతియా నదియా గావీనం తరన్తీనం విసాణేసుపి గణ్హన్తి, కణ్ణేసుపి గణ్హన్తి, గీవాయపి గణ్హన్తి, ఛేప్పాపి గణ్హన్తి, పిట్ఠిమ్పి అభిరుహన్తి, రత్తచిత్తాపి అఙ్గజాతం ఛుపన్తి, వచ్ఛతరిమ్పి ఓగాహేత్వా మారేన్తి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా గావీనం తరన్తీనం విసాణేసుపి గహేస్సన్తి…పే… సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినో’’తి. అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తేసం మనుస్సానం ఉజ్ఝాయన్తానం ఖియ్యన్తానం విపాచేన్తానం. అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… సచ్చం కిర, భిక్ఖవే,…పే… సచ్చం భగవాతి…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, గావీనం విసాణేసు గహేతబ్బం, న కణ్ణేసు గహేతబ్బం, న గీవాయ గహేతబ్బం, న ఛేప్పాయ గహేతబ్బం, న పిట్ఠి అభిరుహితబ్బా. యో అభిరుహేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. న చ, భిక్ఖవే, రత్తచిత్తేన అఙ్గజాతం ఛుపితబ్బం. యో ఛుపేయ్య, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స. న వచ్ఛతరీ మారేతబ్బా. యో మారేయ్య, యథాధమ్మో కారేతబ్బో’’తి.

కట్ఠపాదుకాదిపటిక్ఖేపో నిట్ఠితో.