౨౭౨. దీఘావువత్థు

౪౫౮. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, బారాణసియం [వజిరబుద్ధిటీకా ఓలోకేతబ్బా] బ్రహ్మదత్తో నామ కాసిరాజా అహోసి అడ్ఢో మహద్ధనో మహాభోగో మహబ్బలో మహావాహనో మహావిజితో పరిపుణ్ణకోసకోట్ఠాగారో. దీఘీతి నామ కోసలరాజా అహోసి దలిద్దో అప్పధనో అప్పభోగో అప్పబలో అప్పవాహనో అప్పవిజితో అపరిపుణ్ణకోసకోట్ఠాగారో. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా దీఘీతిం కోసలరాజానం అబ్భుయ్యాసి. అస్సోసి ఖో, భిక్ఖవే, దీఘీతి కోసలరాజా – ‘‘బ్రహ్మదత్తో కిర కాసిరాజా చతురఙ్గినిం సేనం సన్నయ్హిత్వా మమం అబ్భుయ్యాతో’’తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో ఏతదహోసి – ‘‘బ్రహ్మదత్తో ఖో కాసిరాజా అడ్ఢో మహద్ధనో మహాభోగో మహబ్బలో మహావాహనో మహావిజితో పరిపుణ్ణకోసకోట్ఠాగారో, అహం పనమ్హి దలిద్దో అప్పధనో అప్పభోగో అప్పబలో అప్పవాహనో అప్పవిజితో అపరిపుణ్ణకోసకోట్ఠాగారో, నాహం పటిబలో బ్రహ్మదత్తేన కాసిరఞ్ఞా ఏకసఙ్ఘాతమ్పి సహితుం. యంనూనాహం పటికచ్చేవ నగరమ్హా నిప్పతేయ్య’’న్తి.

అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘీతి కోసలరాజా మహేసిం ఆదాయ పటికచ్చేవ నగరమ్హా నిప్పతి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో బలఞ్చ వాహనఞ్చ జనపదఞ్చ కోసఞ్చ కోట్ఠాగారఞ్చ అభివిజియ అజ్ఝావసతి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘీతి కోసలరాజా సపజాపతికో యేన వారాణసీ తేన పక్కామి. అనుపుబ్బేన యేన బారాణసీ తదవసరి. తత్ర సుదం, భిక్ఖవే, దీఘీతి కోసలరాజా సపజాపతికో బారాణసియం అఞ్ఞతరస్మిం పచ్చన్తిమే ఓకాసే కుమ్భకారనివేసనే అఞ్ఞాతకవేసేన పరిబ్బాజకచ్ఛన్నేన పటివసతి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో మహేసీ నచిరస్సేవ గబ్భినీ అహోసి. తస్సా ఏవరూపో దోహళో ఉప్పన్నో హోతి – ‘‘ఇచ్ఛతి సూరియస్స ఉగ్గమనకాలే చతురఙ్గినిం సేనం సన్నద్ధం వమ్మికం సుభూమే ఠితం పస్సితుం, ఖగ్గానఞ్చ ధోవనం పాతుం’’. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో మహేసీ దీఘీతిం కోసలరాజానం ఏతదవోచ – ‘‘గబ్భినీమ్హి, దేవ. తస్సా మే ఏవరూపో దోహళో ఉప్పన్నో – ఇచ్ఛామి సూరియస్స ఉగ్గమనకాలే చతురఙ్గినిం సేనం సన్నద్ధం వమ్మికం [వమ్మితం (సీ.)] సుభూమే ఠితం పస్సితుం, ఖగ్గానఞ్చ ధోవనం పాతు’’న్తి. ‘‘కుతో, దేవి, అమ్హాకం దుగ్గతానం చతురఙ్గినీ సేనా సన్నద్ధా వమ్మికా సుభూమే ఠితా, ఖగ్గానఞ్చ ధోవనం పాతు’’న్తి [ఖగ్గానఞ్చ ధోవనన్తి (సీ. స్యా.)] ‘‘సచాహం, దేవ, న లభిస్సామి, మరిస్సామీ’’తి.

౪౫౯. తేన ఖో పన సమయేన, బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పురోహితో బ్రాహ్మణో దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో సహాయో హోతి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘీతి కోసలరాజా యేన బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పురోహితో బ్రాహ్మణో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పురోహితం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచ – ‘‘సఖీ తే, సమ్మ, గబ్భినీ. తస్సా ఏవరూపో దోహళో ఉప్పన్నో – ఇచ్ఛతి సూరియస్స ఉగ్గమనకాలే చతురఙ్గినిం సేనం సన్నద్ధం వమ్మికం సుభూమే ఠితం పస్సితుం, ఖగ్గానఞ్చ ధోవనం పాతు’’న్తి. ‘‘తేన హి, దేవ, మయమ్పి దేవిం పస్సామా’’తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో మహేసీ యేన బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పురోహితో బ్రాహ్మణో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పురోహితో బ్రాహ్మణో దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో మహేసిం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తిం, దిస్వాన ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో మహేసీ తేనఞ్జలిం పణామేత్వా తిక్ఖత్తుం ఉదానం ఉదానేసి – ‘‘కోసలరాజా వత భో కుచ్ఛిగతో, కోసలరాజా వత భో కుచ్ఛిగతో’’తి. అత్తమనా [అవిమనా (సీ. స్యా. కత్థచి], దేవి, హోహి. లచ్ఛసి సూరియస్స ఉగ్గమనకాలే చతురఙ్గినిం సేనం సన్నద్ధం వమ్మికం సుభూమే ఠితం పస్సితుం, ఖగ్గానఞ్చ ధోవనం పాతున్తి.

అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పురోహితో బ్రాహ్మణో యేన బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా బ్రహ్మదత్తం కాసిరాజానం ఏతదవోచ – ‘‘తథా, దేవ, నిమిత్తాని దిస్సన్తి, స్వే సూరియుగ్గమనకాలే చతురఙ్గినీ సేనా సన్నద్ధా వమ్మికా సుభూమే తిట్ఠతు, ఖగ్గా చ ధోవియన్తూ’’తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా మనుస్సే ఆణాపేసి – ‘‘యథా, భణే, పురోహితో బ్రాహ్మణో ఆహ తథా కరోథా’’తి. అలభి ఖో, భిక్ఖవే, దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో మహేసీ సూరియస్స ఉగ్గమనకాలే చతురఙ్గినిం సేనం సన్నద్ధం వమ్మికం సుభూమే ఠితం పస్సితుం, ఖగ్గానఞ్చ ధోవనం పాతుం. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో మహేసీ తస్స గబ్భస్స పరిపాకమన్వాయ పుత్తం విజాయి. తస్స దీఘావూతి నామం అకంసు. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావు కుమారో నచిరస్సేవ విఞ్ఞుతం పాపుణి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా బహునో అమ్హాకం అనత్థస్స కారకో, ఇమినా అమ్హాకం బలఞ్చ వాహనఞ్చ జనపదో చ కోసో చ కోట్ఠాగారఞ్చ అచ్ఛిన్నం, సచాయం అమ్హే జానిస్సతి, సబ్బేవ తయో ఘాతాపేస్సతి, యంనూనాహం దీఘావుం కుమారం బహినగరే వాసేయ్య’’న్తి. అథ ఖో భిక్ఖవే దీఘీతి కోసలరాజా దీఘావుం కుమారం బహినగరే వాసేసి. అథ ఖో భిక్ఖవే దీఘావు కుమారో బహినగరే పటివసన్తో నచిరస్సేవ సబ్బసిప్పాని సిక్ఖి.

౪౬౦. తేన ఖో పన సమయేన దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో కప్పకో బ్రహ్మదత్తే కాసిరఞ్ఞే పటివసతి. అద్దసా ఖో, భిక్ఖవే, దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో కప్పకో దీఘీతిం కోసలరాజానం సపజాపతికం బారాణసియం అఞ్ఞతరస్మిం పచ్చన్తిమే ఓకాసే కుమ్భకారనివేసనే అఞ్ఞాతకవేసేన పరిబ్బాజకచ్ఛన్నేన పటివసన్తం, దిస్వాన యేన బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా బ్రహ్మదత్తం కాసిరాజానం ఏతదవోచ – ‘‘దీఘీతి, దేవ, కోసలరాజా సపజాపతికో బారాణసియం అఞ్ఞతరస్మిం పచ్చన్తిమే ఓకాసే కుమ్భకారనివేసనే అఞ్ఞాతకవేసేన పరిబ్బాజకచ్ఛన్నేన పటివసతీ’’తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా మనుస్సే ఆణాపేసి – ‘‘తేన హి, భణే, దీఘీతిం కోసలరాజానం సపజాపతికం ఆనేథా’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో, భిక్ఖవే, తే మనుస్సా బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పటిస్సుత్వా దీఘీతిం కోసలరాజానం సపజాపతికం ఆనేసుం. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా మనుస్సే ఆణాపేసి – ‘‘తేన హి, భణే, దీఘీతిం కోసలరాజానం సపజాపతికం దళ్హాయ రజ్జుయా పచ్ఛాబాహం గాళ్హబన్ధనం బన్ధిత్వా ఖురముణ్డం కరిత్వా ఖరస్సరేన పణవేన రథికాయ రథికం సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం పరినేత్వా దక్ఖిణేన ద్వారేన నిక్ఖామేత్వా దక్ఖిణతో నగరస్స చతుధా ఛిన్దిత్వా చతుద్దిసా బిలాని నిక్ఖిపథా’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో, భిక్ఖవే, తే మనుస్సా బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పటిస్సుత్వా దీఘీతిం కోసలరాజానం సపజాపతికం దళ్హాయ రజ్జుయా పచ్ఛాబాహం గాళ్హబన్ధనం బన్ధిత్వా ఖురముణ్డం కరిత్వా ఖరస్సరేన పణవేన రథికాయ రథికం సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం పరినేన్తి.

అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావుస్స కుమారస్స ఏతదహోసి – ‘‘చిరందిట్ఠా ఖో మే మాతాపితరో. యంనూనాహం మాతాపితరో పస్సేయ్య’’న్తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావు కుమారో బారాణసిం పవిసిత్వా అద్దస మాతాపితరో దళ్హాయ రజ్జుయా పచ్ఛాబాహం గాళ్హబన్ధనం బన్ధిత్వా ఖురముణ్డం కరిత్వా ఖరస్సరేన పణవేన రథికాయ రథికం సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం పరినేన్తే, దిస్వాన యేన మాతాపితరో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో, భిక్ఖవే, దీఘీతి కోసలరాజా దీఘావుం కుమారం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం; దిస్వాన దీఘావుం కుమారం ఏతదవోచ – ‘‘మా ఖో త్వం, తాత దీఘావు, దీఘం పస్స, మా రస్సం. న హి, తాత దీఘావు, వేరేన వేరా సమ్మన్తి; అవేరేన హి, తాత దీఘావు, వేరా సమ్మన్తీ’’తి. ఏవం వుత్తే, భిక్ఖవే, తే మనుస్సా దీఘీతిం కోసలరాజానం ఏతదవోచుం – ‘‘ఉమ్మత్తకో అయం దీఘీతి కోసలరాజా విప్పలపతి. కో ఇమస్స దీఘావు? కం అయం ఏవమాహ – ‘మా ఖో త్వం, తాత దీఘావు, దీఘం పస్స, మా రస్సం. న హి, తాత దీఘావు, వేరేన వేరా సమ్మన్తి; అవేరేన హి, తాత దీఘావు, వేరా సమ్మన్తీ’’తి. ‘‘నాహం, భణే, ఉమ్మత్తకో విప్పలపామి, అపి చ యో విఞ్ఞూ సో విభావేస్సతీ’’తి. దుతియమ్పి ఖో, భిక్ఖవే…పే… తతియమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, దీఘీతి కోసలరాజా దీఘావుం కుమారం ఏతదవోచ – ‘‘మా ఖో త్వం, తాత దీఘావు, దీఘం పస్స, మా రస్సం. న హి, తాత దీఘావు, వేరేన వేరా సమ్మన్తి; అవేరేన హి, తాత దీఘావు, వేరా సమ్మన్తీ’’తి. తతియమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, తే మనుస్సా దీఘీతిం కోసలరాజానం ఏతదవోచుం – ‘‘ఉమ్మత్తకో అయం దీఘీతి కోసలరాజా విప్పలపతి. కో ఇమస్స దీఘావు? కం అయం ఏవమాహ – మా ఖో త్వం, తాత దీఘావు, దీఘం పస్స, మా రస్సం. న హి, తాత దీఘావు, వేరేన వేరా సమ్మన్తి; అవేరేన హి, తాత దీఘావు, వేరా సమ్మన్తీ’’తి. ‘‘నాహం, భణే, ఉమ్మత్తకో విప్పలపామి, అపి చ యో విఞ్ఞూ సో విభావేస్సతీ’’తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, తే మనుస్సా దీఘీతిం కోసలరాజానం సపజాపతికం రథికాయ రథికం సిఙ్ఘాటకేన సిఙ్ఘాటకం పరినేత్వా దక్ఖిణేన ద్వారేన నిక్ఖామేత్వా దక్ఖిణతో నగరస్స చతుధా ఛిన్దిత్వా చతుద్దిసా బిలాని నిక్ఖిపిత్వా గుమ్బం ఠపేత్వా పక్కమింసు. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావు కుమారో బారాణసిం పవిసిత్వా సురం నీహరిత్వా గుమ్బియే పాయేసి. యదా తే మత్తా అహేసుం పతితా, అథ కట్ఠాని సంకడ్ఢిత్వా చితకం కరిత్వా మాతాపితూనం సరీరం చితకం ఆరోపేత్వా అగ్గిం దత్వా పఞ్జలికో తిక్ఖత్తుం చితకం పదక్ఖిణం అకాసి.

౪౬౧. తేన ఖో పన సమయేన బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా ఉపరిపాసాదవరగతో హోతి. అద్దసా ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా దీఘావుం కుమారం పఞ్జలికం తిక్ఖత్తుం చితకం పదక్ఖిణం కరోన్తం, దిస్వానస్స ఏతదహోసి – ‘‘నిస్సంసయం ఖో సో మనుస్సో దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో ఞాతి వా సాలోహితో వా, అహో మే అనత్థతో, న హి నామ మే కోచి ఆరోచేస్సతీ’’తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావు కుమారో అరఞ్ఞం గన్త్వా యావదత్థం కన్దిత్వా రోదిత్వా ఖప్పం [బప్పం (సీ. స్యా.)] పుఞ్ఛిత్వా బారాణసిం పవిసిత్వా అన్తేపురస్స సామన్తా హత్థిసాలం గన్త్వా హత్థాచరియం ఏతదవోచ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, ఆచరియ, సిప్పం సిక్ఖితు’’న్తి. ‘‘తేన హి, భణే మాణవక, సిక్ఖస్సూ’’తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావు కుమారో రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ హత్థిసాలాయం మఞ్జునా సరేన గాయి, వీణఞ్చ వాదేసి. అస్సోసి ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ హత్థిసాలాయం మఞ్జునా సరేన గీతం వీణఞ్చ వాదితం, సుత్వాన మనుస్సే పుచ్ఛి – ‘‘కో, భణే, రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ హత్థిసాలాయం మఞ్జునా సరేన గాయి, వీణఞ్చ వాదేసీ’’తి? ‘‘అముకస్స, దేవ, హత్థాచరియస్స అన్తేవాసీ మాణవకో రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ హత్థిసాలాయం మఞ్జునా సరేన గాయి, వీణఞ్చ వాదేసీ’’తి. ‘‘తేన హి, భణే, తం మాణవకం ఆనేథా’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో, భిక్ఖవే, తే మనుస్సా బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పటిస్సుత్వా దీఘావుం కుమారం ఆనేసుం. ‘‘త్వం భణే మాణవక, రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ హత్థిసాలాయం మఞ్జునా సరేన గాయి, వీణఞ్చ వాదేసీ’’తి? ‘‘ఏవం, దేవా’’తి. ‘‘తేన హి త్వం, భణే మాణవక, గాయస్సు, వీణఞ్చ వాదేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావు కుమారో బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పటిస్సుత్వా ఆరాధాపేక్ఖో మఞ్జునా సరేన గాయి, వీణఞ్చ వాదేసి. ‘‘త్వం, భణే మాణవక, మం ఉపట్ఠహా’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావు కుమారో బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పచ్చస్సోసి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావు కుమారో బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పుబ్బుట్ఠాయీ అహోసి పచ్ఛానిపాతీ కిఙ్కారపటిస్సావీ మనాపచారీ పియవాదీ. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా దీఘావుం కుమారం నచిరస్సేవ అబ్భన్తరిమే విస్సాసికట్ఠానే ఠపేసి.

౪౬౨. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా దీఘావుం కుమారం ఏతదవోచ – ‘‘తేన హి, భణే మాణవక, రథం యోజేహి, మిగవం గమిస్సామా’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావు కుమారో బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పటిస్సుత్వా రథం యోజేత్వా బ్రహ్మదత్తం కాసిరాజానం ఏతదవోచ – ‘‘యుత్తో ఖో తే, దేవ, రథో, యస్స దాని కాలం మఞ్ఞసీ’’తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా రథం అభిరుహి. దీఘావు కుమారో రథం పేసేసి. తథా తథా రథం పేసేసి యథా యథా అఞ్ఞేనేవ సేనా అగమాసి అఞ్ఞేనేవ రథో. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా దూరం గన్త్వా దీఘావుం కుమారం ఏతదవోచ – ‘‘తేన హి, భణే మాణవక, రథం ముఞ్చస్సు, కిలన్తోమ్హి, నిపజ్జిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావు కుమారో బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పటిస్సుత్వా రథం ముఞ్చిత్వా పథవియం పల్లఙ్కేన నిసీది. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా దీఘావుస్స కుమారస్స ఉచ్ఛఙ్గే సీసం కత్వా సేయ్యం కప్పేసి. తస్స కిలన్తస్స ముహుత్తకేనేవ నిద్దా ఓక్కమి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావుస్స కుమారస్స ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా బహునో అమ్హాకం అనత్థస్స కారకో. ఇమినా అమ్హాకం బలఞ్చ వాహనఞ్చ జనపదో చ కోసో చ కోట్ఠాగారఞ్చ అచ్ఛిన్నం. ఇమినా చ మే మాతాపితరో హతా. అయం ఖ్వస్స కాలో యోహం వేరం అప్పేయ్య’’న్తి కోసియా ఖగ్గం నిబ్బాహి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావుస్స కుమారస్స ఏతదహోసి – ‘‘పితా ఖో మం మరణకాలే అవచ ‘మా ఖో త్వం, తాత దీఘావు, దీఘం పస్స, మా రస్సం. న హి, తాత దీఘావు, వేరేన వేరా సమ్మన్తి; అవేరేన హి, తాత దీఘావు, వేరా సమ్మన్తీ’తి. న ఖో మేతం పతిరూపం, య్వాహం పితువచనం అతిక్కమేయ్య’’న్తి కోసియా ఖగ్గం పవేసేసి. దుతియమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావుస్స కుమారస్స ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా బహునో అమ్హాకం అనత్థస్స కారకో, ఇమినో అమ్హాకం బలఞ్చ వాహనఞ్చ జనపదో చ కోసో చ కోట్ఠాగారఞ్చ అచ్ఛిన్నం, ఇమినా చ మే మాతాపితరో హతా, అయం ఖ్వస్స కాలో యోహం వేరం అప్పేయ్య’’న్తి కోసియా ఖగ్గం నిబ్బాహి. దుతియమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావుస్స కుమారస్స ఏతదహోసి – ‘‘పితా ఖో మం మరణకాలే అవచ ‘మా ఖో త్వం తాత దీఘావు, దీఘం పస్స, మా రస్సం, న హి తాత దీఘావు వేరేన వేరా సమ్మన్తి; అవేరేన హి, తాత దీఘావు, వేరా సమ్మన్తీ’తి. న ఖో మేతం పతిరూపం, య్వాహం పితువచనం అతిక్కమేయ్య’’న్తి. పునదేవ కోసియా ఖగ్గం పవేసేసి. తతియమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావుస్స కుమారస్స ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా బహునో అమ్హాకం అనత్థస్స కారకో. ఇమినా అమ్హాకం బలఞ్చ వాహనఞ్చ జనపదో చ కోసో చ కోట్ఠాగారఞ్చ అచ్ఛిన్నం. ఇమినా చ మే మాతాపితరో హతా. అయం ఖ్వస్స కాలో యోహం వేరం అప్పేయ్య’’న్తి కోసియా ఖగ్గం నిబ్బాహి. తతియమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావుస్స కుమారస్స ఏతదహోసి – ‘‘పితా ఖో మం మరణకాలే అవచ ‘మా ఖో త్వం, తాత దీఘావు, దీఘం పస్స, మా రస్సం. న హి, తాత దీఘావు, వేరేన వేరా సమ్మన్తి; అవేరేన హి, తాత దీఘావు, వేరా సమ్మన్తీ’తి. న ఖో మేతం పతిరూపం, య్వాహం పితువచనం అతిక్కమేయ్య’’’న్తి పునదేవ కోసియా ఖగ్గం పవేసేసి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా భీతో ఉబ్బిగ్గో ఉస్సఙ్కీ ఉత్రస్తో సహసా వుట్ఠాసి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావు కుమారో బ్రహ్మదత్తం కాసిరాజానం ఏతదవోచ – ‘‘కిస్స త్వం, దేవ, భీతో ఉబ్బిగ్గో ఉస్సఙ్కీ ఉత్రస్తో సహసా వుట్ఠాసీ’’తి? ఇధ మం, భణే మాణవక, దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో పుత్తో దీఘావు కుమారో సుపినన్తేన ఖగ్గేన పరిపాతేసి. తేనాహం భీతో ఉబ్బిగ్గో ఉస్సఙ్కీ ఉత్రస్తో సహసా వుట్ఠాసిన్తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావు కుమారో వామేన హత్థేన బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో సీసం పరామసిత్వా దక్ఖిణేన హత్థేన ఖగ్గం నిబ్బాహేత్వా బ్రహ్మదత్తం కాసిరాజానం ఏతదవోచ – ‘‘అహం ఖో సో, దేవ, దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో పుత్తో దీఘావు కుమారో. బహునో త్వం అమ్హాకం అనత్థస్స కారకో. తయా అమ్హాకం బలఞ్చ వాహనఞ్చ జనపదో చ కోసో చ కోట్ఠాగారఞ్చ అచ్ఛిన్నం. తయా చ మే మాతాపితరో హతా. అయం ఖ్వస్స కాలో య్వాహం వేరం అప్పేయ్య’’న్తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా దీఘావుస్స కుమారస్స పాదేసు సిరసా నిపతిత్వా దీఘావుం కుమారం ఏతదవోచ – ‘‘జీవితం మే, తాత దీఘావు, దేహి. జీవితం మే, తాత దీఘావు, దేహీ’’తి. ‘‘క్యాహం ఉస్సహామి దేవస్స జీవితం దాతుం? దేవో ఖో మే జీవితం దదేయ్యా’’తి. ‘‘తేన హి, తాత దీఘావు, త్వఞ్చేవ మే జీవితం దేహి, అహఞ్చ తే జీవితం దమ్మీ’’తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో చ కాసిరాజా దీఘావు చ కుమారో అఞ్ఞమఞ్ఞస్స జీవితం అదంసు, పాణిఞ్చ అగ్గహేసుం, సపథఞ్చ అకంసు అద్దూభాయ [అద్రూభాయ, అదుబ్భాయ (క.)].

అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా దీఘావుం కుమారం ఏతదవోచ – ‘‘తేన హి, తాత దీఘావు, రథం యోజేహి, గమిస్సామా’’తి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో, భిక్ఖవే, దీఘావు కుమారో బ్రహ్మదత్తస్స కాసిరఞ్ఞో పటిస్సుత్వా రథం యోజేత్వా బ్రహ్మదత్తం కాసిరాజానం ఏతదవోచ – ‘‘యుత్తో ఖో తే, దేవ, రథో, యస్స దాని కాలం మఞ్ఞసీ’’తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా రథం అభిరుహి. దీఘావు కుమారో రథం పేసేసి. తథా తథా రథం పేసేసి యథా యథా నచిరస్సేవ సేనాయ సమాగఞ్ఛి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా బారాణసిం పవిసిత్వా అమచ్చే పారిసజ్జే సన్నిపాతాపేత్వా ఏతదవోచ – ‘‘సచే, భణే, దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో పుత్తం దీఘావుం కుమారం పస్సేయ్యాథ, కిన్తి నం కరేయ్యాథా’’తి? ఏకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘‘మయం, దేవ, హత్థే ఛిన్దేయ్యామ. మయం, దేవ, పాదే ఛిన్దేయ్యామ. మయం, దేవ, హత్థపాదే ఛిన్దేయ్యామ. మయం, దేవ, కణ్ణే ఛిన్దేయ్యామ. మయం, దేవ, నాసం ఛిన్దేయ్యామ. మయం, దేవ, కణ్ణనాసం ఛిన్దేయ్యామ. మయం, దేవ, సీసం ఛిన్దేయ్యామా’’తి. ‘‘అయం ఖో, భణే, దీఘీతిస్స కోసలరఞ్ఞో పుత్తో దీఘావు కుమారో. నాయం లబ్భా కిఞ్చి కాతుం. ఇమినా చ మే జీవితం దిన్నం, మయా చ ఇమస్స జీవితం దిన్న’’న్తి.

౪౬౩. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా దీఘావుం కుమారం ఏతదవోచ – ‘‘యం ఖో తే, తాత దీఘావు, పితా మరణకాలే అవచ ‘మా ఖో త్వం, తాత దీఘావు, దీఘం పస్స, మా రస్సం. న హి, తాత దీఘావు, వేరేన వేరా సమ్మన్తి; అవేరేన హి, తాత దీఘావు, వేరా సమ్మన్తీ’తి, కిం తే పితా సన్ధాయ అవచా’’తి? ‘‘యం ఖో మే, దేవ, పితా మరణకాలే అవచ ‘మా దీఘ’న్తి మా చిరం వేరం అకాసీతి. ఇమం ఖో మే, దేవ, పితా మరణకాలే అవచ మా దీఘన్తి. యం ఖో మే, దేవ, పితా మరణకాలే అవచ ‘మా రస్స’న్తి మా ఖిప్పం మిత్తేహి భిజ్జిత్థా’’తి. ఇమం ఖో మే, దేవ, పితా మరణకాలే అవచ మా రస్సన్తి. యం ఖో మే, దేవ, పితా మరణకాలే అవచ ‘‘న హి, తాత దీఘావు, వేరేన వేరా సమ్మన్తి, అవేరేన హి, తాత దీఘావు, వేరా సమ్మన్తీ’’తి దేవేన మే మాతాపితరో హతాతి. సచాహం దేవం జీవితా వోరోపేయ్యం, యే దేవస్స అత్థకామా తే మం జీవితా వోరోపేయ్యుం, యే మే అత్థకామా తే తే జీవితా వోరోపేయ్యుం – ఏవం తం వేరం వేరేన న వూపసమేయ్య. ఇదాని చ పన మే దేవేన జీవితం దిన్నం, మయా చ దేవస్స జీవితం దిన్నం. ఏవం తం వేరం అవేరేన వూపసన్తం. ఇమం ఖో మే, దేవ, పితా మరణకాలే అవచ – న హి, తాత దీఘావు, వేరేన వేరా సమ్మన్తి; అవేరేన హి, తాత దీఘావు, వేరా సమ్మన్తీ’’తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, బ్రహ్మదత్తో కాసిరాజా – ‘‘అచ్ఛరియం వత భో! అబ్భుతం వత భో! యావ పణ్డితో అయం దీఘావు కుమారో, యత్ర హి నామ పితునో సంఖిత్తేన భాసితస్స విత్థారేన అత్థం ఆజానిస్సతీ’’తి పేత్తికం బలఞ్చ వాహనఞ్చ జనపదఞ్చ కోసఞ్చ కోట్ఠాగారఞ్చ పటిపాదేసి, ధీతరఞ్చ అదాసి. తేసఞ్హి నామ, భిక్ఖవే, రాజూనం ఆదిన్నదణ్డానం ఆదిన్నసత్థానం ఏవరూపం ఖన్తిసోరచ్చం భవిస్సతి. ఇధ ఖో పన తం, భిక్ఖవే, సోభేథ యం తుమ్హే ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే పబ్బజితా సమానా ఖమా చ భవేయ్యాథ సోరతా చాతి? తతియమ్పి ఖో భగవా తే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘అలం, భిక్ఖవే, మా భణ్డనం మా కలహం మా విగ్గహం మా వివాద’’న్తి. తతియమ్పి ఖో సో అధమ్మవాదీ భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఆగమేతు, భన్తే, భగవా ధమ్మస్సామీ; అప్పోస్సుక్కో, భన్తే, భగవా దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారమనుయుత్తో విహరతు. మయమేతేన భణ్డనేన కలహేన విగ్గహేన వివాదేన పఞ్ఞాయిస్సామా’’తి. అథ ఖో భగవా – పరియాదిన్నరూపా ఖో ఇమే మోఘపురిసా, నయిమే సుకరా సఞ్ఞాపేతున్తి – ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.

దీఘావుభాణవారో నిట్ఠితో పఠమో.

౪౬౪. [మ. ని. ౩.౨౩౬] అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ కోసమ్బిం పిణ్డాయ పావిసి. కోసమ్బియం పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో సేనాసనం సంసామేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సఙ్ఘమజ్ఝే ఠితకోవ ఇమా గాథాయో అభాసి –

[మ. ని. ౩.౨౩౭] ‘‘పుథుసద్దో సమజనో, న బాలో కోచి మఞ్ఞథ;

సఙ్ఘస్మిం భిజ్జమానస్మిం, నాఞ్ఞం భియ్యో అమఞ్ఞరుం.

[మ. ని. ౩.౨౩౭] ‘‘పరిముట్ఠా పణ్డితాభాసా, వాచాగోచరభాణినో;

యావిచ్ఛన్తి ముఖాయామం, యేన నీతా న తం విదూ.

[మ. ని. ౩.౨౩౭] ‘‘అక్కోచ్ఛి మం అవధి మం, అజిని మం అహాసి మే;

యే చ తం ఉపనయ్హన్తి, వేరం తేసం న సమ్మతి.

[మ. ని. ౩.౨౩౭] ‘‘అక్కోచ్ఛి మం అవధి మం, అజిని మం అహాసి మే;

యే చ తం నుపనయ్హన్తి, వేరం తేసూపసమ్మతి.

[మ. ని. ౩.౨౩౭] ‘‘న హి వేరేన వేరాని, సమ్మన్తీధ కుదాచనం;

అవేరేన చ సమ్మన్తి, ఏసధమ్మో సనన్తనో.

[మ. ని. ౩.౨౩౭] ‘‘పరే చ న విజానన్తి, మయమేత్థ యమామసే;

యే చ తత్థ విజానన్తి, తతో సమ్మన్తి మేధగా.

[మ. ని. ౩.౨౩౭] ‘‘అట్ఠిచ్ఛిన్నా పాణహరా, గవాస్సధనహారినో;

రట్ఠం విలుమ్పమానానం, తేసమ్పి హోతి సఙ్గతి.

‘‘కస్మా తుమ్హాక నో సియా;

[మ. ని. ౩.౨౩౭] ‘‘సచే లభేథ నిపకం సహాయం;

సద్ధించరం సాధువిహారి ధీరం;

అభిభుయ్య సబ్బాని పరిస్సయాని;

చరేయ్య తేనత్తమనో సతీమా.

[మ. ని. ౩.౨౩౭] ‘‘నో చే లభేథ నిపకం సహాయం;

సద్ధిం చరం సాధువిహారి ధీరం;

రాజావ రట్ఠం విజితం పహాయ;

ఏకో చరే మాతఙ్గరఞ్ఞేవ నాగో.

[మ. ని. ౩.౨౩౭] ‘‘ఏకస్స చరితం సేయ్యో;

నత్థి బాలే సహాయతా;

ఏకో చరే న చ పాపాని కయిరా;

అప్పోస్సుక్కో మాతఙ్గరఞ్ఞేవ నాగో’’తి.

దీఘావువత్థు నిట్ఠితం.