౯. పాతిమోక్ఖట్ఠపనక్ఖన్ధకం

౧. పాతిమోక్ఖుద్దేసయాచనా

౩౮౩. [ఉదా. ౪౫; అ. ని. ౮.౨౦] తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి పుబ్బారామే మిగారమాతు పాసాదే. తేన ఖో పన సమయేన భగవా తదహుపోసథే భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో నిసిన్నో హోతి. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో అభిక్కన్తాయ రత్తియా నిక్ఖన్తే పఠమే యామే ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తా, భన్తే, రత్తి, నిక్ఖన్తో పఠమో యామో, చిరనిసిన్నో భిక్ఖుసఙ్ఘో. ఉద్దిసతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖూనం పాతిమోక్ఖ’’న్తి. ఏవం వుత్తే భగవా తుణ్హీ అహోసి. దుతియమ్పి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో అభిక్కన్తాయ రత్తియా నిక్ఖన్తే మజ్ఝిమే యామే ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తా, భన్తే, రత్తి, నిక్ఖన్తో మజ్ఝిమో యామో, చిరనిసిన్నో భిక్ఖుసఙ్ఘో. ఉద్దిసతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖూనం పాతిమోక్ఖ’’న్తి. దుతియమ్పి ఖో భగవా తుణ్హీ అహోసి. తతియమ్పి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో అభిక్కన్తాయ రత్తియా నిక్ఖన్తే పచ్ఛిమే యామే ఉద్ధస్తే అరుణే నన్దిముఖియా రత్తియా ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా యేన భగవా తేనఞ్జలిం పణామేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తా, భన్తే, రత్తి, నిక్ఖన్తో పచ్ఛిమో యామో, ఉద్ధస్తం అరుణం నన్దిముఖి రత్తి, చిరనిసిన్నో భిక్ఖుసఙ్ఘో. ఉద్దిసతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖూనం పాతిమోక్ఖ’’న్తి. ‘‘అపరిసుద్ధా, ఆనన్ద, పరిసా’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స ఏతదహోసి – ‘‘కం ను ఖో భగవా పుగ్గలం సన్ధాయ ఏవమాహ – ‘అపరిసుద్ధా, ఆనన్ద, పరిసా’’’తి? అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో సబ్బావన్తం భిక్ఖుసఙ్ఘం చేతసా చేతో పరిచ్చ మనసాకాసి. అద్దసా ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం పుగ్గలం దుస్సీలం పాపధమ్మం అసుచిసఙ్కస్సరసమాచారం పటిచ్ఛన్నకమ్మన్తం అస్సమణం సమణపటిఞ్ఞం అబ్రహ్మచారిం బ్రహ్మచారిపటిఞ్ఞం అన్తోపూతిం అవస్సుతం కసమ్బుజాతం [కసమ్బుకజాతం (క.)] మజ్ఝే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స నిసిన్నం. దిస్వాన యేన సో పుగ్గలో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా తం పుగ్గలం ఏతదవోచ – ‘‘ఉట్ఠేహి, ఆవుసో, దిట్ఠోసి భగవతా; నత్థి తే భిక్ఖూహి సద్ధిం సంవాసో’’తి. ఏవం వుత్తే సో పుగ్గలో తుణ్హీ అహోసి. దుతియమ్పి ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం పుగ్గలం ఏతదవోచ – ‘‘ఉట్ఠేహి, ఆవుసో, దిట్ఠోసి భగవతా; నత్థి తే భిక్ఖూహి సద్ధిం సంవాసో’’తి. దుతియమ్పి ఖో సో పుగ్గలో తుణ్హీ అహోసి. తతియమ్పి ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం పుగ్గలం ఏతదవోచ – ‘‘ఉట్ఠేహి, ఆవుసో, దిట్ఠోసి భగవతా; నత్థి తే భిక్ఖూహి సద్ధిం సంవాసో’’తి. తతియమ్పి ఖో సో పుగ్గలో తుణ్హీ అహోసి. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో తం పుగ్గలం బాహాయం గహేత్వా బహిద్వారకోట్ఠకా నిక్ఖామేత్వా సూచిఘటికం దత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘నిక్ఖామితో సో, భన్తే, పుగ్గలో మయా; సుద్ధా పరిసా; ఉద్దిసతు, భన్తే, భగవా భిక్ఖూనం పాతిమోక్ఖ’’న్తి.

‘‘అచ్ఛరియం, మోగ్గల్లాన, అబ్భుతం, మోగ్గల్లాన, యావ బాహాగహణాపి నామ సో మోఘపురిసో ఆగమేస్సతీ’’తి! అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి –

౨. మహాసముద్దేఅట్ఠచ్ఛరియం

౩౮౪. [ఉదా. ౪౫; అ. ని. ౮.౧౯] ‘‘అట్ఠిమే, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యే దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి. కతమే అట్ఠ?

‘‘మహాసముద్దో, భిక్ఖవే, అనుపుబ్బనిన్నో అనుపుబ్బపోణో అనుపుబ్బపబ్భారో న ఆయతకేనేవ పపాతో. యమ్పి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో అనుపుబ్బనిన్నో అనుపుబ్బపోణో అనుపుబ్బపబ్భారో న ఆయతకేనేవ పపాతో – అయం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే పఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో ఠితధమ్మో వేలం నాతివత్తతి. యమ్పి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో ఠితధమ్మో వేలం నాతివత్తతి – అయం [అయమ్పి (స్యా.)], భిక్ఖవే, మహాసముద్దే దుతియో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో న మతేన కుణపేన సంవసతి. యం హోతి మహాసముద్దే మతం కుణపం, తం ఖిప్పఞ్ఞేవ తీరం వాహేతి, థలం ఉస్సారేతి. యమ్పి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో న మతేన కుణపేన సంవసతి, యం హోతి మహాసముద్దే మతం కుణపం, తం ఖిప్పఞ్ఞేవ తీరం వాహేతి, థలం ఉస్సారేతి – అయం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే తతియో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, యా కాచి మహానదియో, సేయ్యథిదం – గఙ్గా, యమునా, అచిరవతీ, సరభూ, మహీ, తా మహాసముద్దం పత్తా జహన్తి పురిమాని నామగోత్తాని, మహాసముద్దో త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛన్తి. యమ్పి, భిక్ఖవే, యాకాచి మహానదియో, సేయ్యథిదం – గఙ్గా, యమునా, అచిరవతీ, సరభూ, మహీ, తా మహాసముద్దం పత్తా జహన్తి పురిమాని నామగోత్తాని, మహాసముద్దో త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛన్తి – అయం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే చతుత్థో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, యా చ [యాకాచి (స్యా.)] లోకే సవన్తియో మహాసముద్దం అప్పేన్తి, యా చ అన్తలిక్ఖా ధారా పపతన్తి, న తేన మహాసముద్దస్స ఊనత్తం వా పూరత్తం వా పఞ్ఞాయతి. యమ్పి, భిక్ఖవే, యా చ లోకే సవన్తియో మహాసముద్దం అప్పేన్తి, యా చ అన్తలిక్ఖా ధారా పపతన్తి, న తేన మహాసముద్దస్స ఊనత్తం వా పూరత్తం వా పఞ్ఞాయతి – అయం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే పఞ్చమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో ఏకరసో లోణరసో. యమ్పి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో ఏకరసో లోణరసో – అయం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే ఛట్ఠో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో బహురతనో [బహూతరతనో (క.)] అనేకరతనో. తత్రిమాని రతనాని, సేయ్యథిదం – ముత్తా, మణి, వేళురియో, సఙ్ఖో, సిలా, పవాళం, రజతం, జాతరూపం, లోహితకో, మసారగల్లం. యమ్పి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో బహురతనో అనేకరతనో, తత్రిమాని రతనాని, సేయ్యథిదం – ముత్తా, మణి, వేళురియో, సఙ్ఖో, సిలా, పవాళం, రజతం, జాతరూపం, లోహితకో, మసారగల్లం – అయం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే సత్తమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి.

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో మహతం భూతానం ఆవాసో. తత్రిమే భూతా – తిమి, తిమిఙ్గలో, తిమితిమిఙ్గలో [తిమిరపిఙ్గలో (సీ.), తిమితిమిఙ్గలో మహాతిమిఙ్గలో (స్యా. కం.)], అసురా, నాగా, గన్ధబ్బా. సన్తి మహాసముద్దే యోజనసతికాపి అత్తభావా, ద్వియోజనసతికాపి అత్తభావా, తియోజనసతికాపి అత్తభావా, చతుయోజనసతికాపి అత్తభావా, పఞ్చయోజనసతికాపి అత్తభావా. యమ్పి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో మహతం భూతానం ఆవాసో, తత్రిమే భూతా – తిమి, తిమిఙ్గలో, తిమితిమిఙ్గలో, అసురా, నాగా, గన్ధబ్బా; సన్తి మహాసముద్దే, యోజనసతికాపి అత్తభావా…పే… పఞ్చయోజనసతికాపి అత్తభావా – అయం, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే అట్ఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమన్తి. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, మహాసముద్దే అట్ఠ అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యే దిస్వా దిస్వా అసురా మహాసముద్దే అభిరమ’’న్తి.

౩. ఇమస్మింధమ్మవినయేఅట్ఠచ్ఛరియం

౩౮౫. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అట్ఠ అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యే దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి. కతమే అట్ఠ?

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో అనుపుబ్బనిన్నో అనుపుబ్బపోణో అనుపుబ్బపబ్భారో న ఆయతకేనేవ పపాతో; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అనుపుబ్బసిక్ఖా అనుపుబ్బకిరియా అనుపుబ్బపటిపదా న ఆయతకేనేవ అఞ్ఞాపటివేధో. యమ్పి, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అనుపుబ్బసిక్ఖా అనుపుబ్బకిరియా అనుపుబ్బపటిపదా న ఆయతకేనేవ అఞ్ఞాపటివేధో – అయం, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే పఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో ఠితధమ్మో వేలం నాతివత్తతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యం మయా సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం, తం మమ సావకా జీవితహేతుపి నాతిక్కమన్తి. యమ్పి, భిక్ఖవే, మయా మమ సావకానం సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం, తం మమ సావకా జీవితహేతుపి నాతిక్కమన్తి – అయం, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే దుతియో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో న మతేన కుణపేన సంవసతి, యం హోతి మహాసముద్దే మతం కుణపం తం ఖిప్పమేవ తీరం వాహేతి, థలం ఉస్సారేతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యో సో పుగ్గలో దుస్సీలో పాపధమ్మో అసుచిసఙ్కస్సరసమాచారో పటిచ్ఛన్నకమ్మన్తో అస్సమణో సమణపటిఞ్ఞో అబ్రహ్మచారీ బ్రహ్మచారిపటిఞ్ఞో అన్తోపూతి అవస్సుతో కసమ్బుజాతో, న తేన సఙ్ఘో సంవసతి, ఖిప్పమేవ నం సన్నిపతిత్వా ఉక్ఖిపతి, కిఞ్చాపి ఖో సో హోతి మజ్ఝే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స నిసిన్నో. అథ ఖో సో ఆరకావ సఙ్ఘమ్హా, సఙ్ఘో చ తేన. యమ్పి, భిక్ఖవే, యో సో పుగ్గలో దుస్సీలో పాపధమ్మో అసుచిసఙ్కస్సరసమాచారో పటిచ్ఛన్నకమ్మన్తో అస్సమణో సమణపటిఞ్ఞో అబ్రహ్మచారీ బ్రహ్మచారిపటిఞ్ఞో అన్తోపూతి అవస్సుతో కసమ్బుజాతో, న తేన సఙ్ఘో సంవసతి, ఖిప్పమేవ నం సన్నిపూతిత్వా ఉక్ఖిపతి, కిఞ్చాపి ఖో సో హోతి మజ్ఝే భిక్ఖుసఙ్ఘస్స నిసిన్నో, అథ ఖో సో ఆరకావ సఙ్ఘమ్హా, సఙ్ఘో చ తేన – అయం, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే తతియో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యా కాచి మహానదియో, సేయ్యథిదం – గఙ్గా, యమునా, అచిరవతీ, సరభూ, మహీ, తా మహాసముద్దం పత్తా జహన్తి పురిమాని నామగోత్తాని, మహాసముద్దో త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛన్తి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, చత్తారోమే వణ్ణా – ఖత్తియా, బ్రాహ్మణా, వేస్సా, సుద్దా. తే తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిత్వా [పబ్బజితా (సీ.)] జహన్తి పురిమాని నామగోత్తాని, సమణా సక్యపుత్తియా త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛన్తి. యమ్పి, భిక్ఖవే, చత్తారోమే వణ్ణా ఖత్తియా బ్రాహ్మణా వేస్సా సుద్దా, తే తథాగతప్పవేదితే ధమ్మవినయే అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిత్వా జహన్తి పురిమాని నామగోత్తాని, సమణా సక్యపుత్తియా త్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛన్తి – అయం, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే చతుత్థో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యా చ లోకే సవన్తియో మహాసముద్దం అప్పేన్తి, యా చ అన్తలిక్ఖా ధారా పపతన్తి, న తేన మహాసముద్దస్స ఊనత్తం వా పూరత్తం వా పఞ్ఞాయతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, బహూ చేపి భిక్ఖూ అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయన్తి, న తేన నిబ్బానధాతుయా ఊనత్తం వా పూరత్తం వా పఞ్ఞాయతి. యమ్పి, భిక్ఖవే, బహూ చేపి భిక్ఖూ అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయన్తి, న తేన నిబ్బానధాతుయా ఊనత్తం వా పూరత్తం వా పఞ్ఞాయతి – అయం, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే పఞ్చమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో ఏకరసో లోణరసో, ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అయం ధమ్మవినయో ఏకరసో విముత్తిరసో. యమ్పి, భిక్ఖవే, అయం ధమ్మవినయో ఏకరసో విముత్తిరసో – అయం, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే ఛట్ఠో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో బహురతనో అనేకరతనో, తత్రిమాని రతనాని, సేయ్యథిదం – ముత్తా, మణి, వేళురియో, సఙ్ఖో, సిలా, పవాళం, రజతం, జాతరూపం, లోహితకో, మసారగల్లం; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అయం ధమ్మవినయో బహురతనో అనేకరతనో. తత్రిమాని రతనాని, సేయ్యథిదం – చత్తారో సతిపట్ఠానా, చత్తారో సమ్మప్పధానా, చత్తారో ఇద్ధిపాదా, పఞ్చిన్ద్రియాని, పఞ్చ బలాని, సత్త బోజ్ఝఙ్గా, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో. యమ్పి, భిక్ఖవే, అయం ధమ్మవినయో బహురతనో అనేకరతనో, తత్రిమాని రతనాని, సేయ్యథిదం – చత్తారో సతిపట్ఠానా…పే… అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో – అయం, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే సత్తమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మహాసముద్దో మహతం భూతానం ఆవాసో, తత్రిమే భూతా – తిమి, తిమిఙ్గలో, తిమితిమిఙ్గలో, అసురా, నాగా, గన్ధబ్బా, సన్తి మహాసముద్దే యోజనసతికాపి అత్తభావా, ద్వియోజనసతికాపి అత్తభావా, తియోజనసతికాపి అత్తభావా, చతుయోజనసతికాపి అత్తభావా, పఞ్చయోజనసతికాపి అత్తభావా; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అయం ధమ్మవినయో మహతం భూతానం ఆవాసో. తత్రిమే భూతా – సోతాపన్నో, సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో; సకదాగామీ, సకదాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో; అనాగామీ, అనాగామిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో; అరహా, అరహత్తఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో. యమ్పి, భిక్ఖవే, అయం ధమ్మవినయో మహతం భూతానం ఆవాసో, తత్రిమే భూతా – సోతాపన్నో, సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో…పే… అరహా, అరహతఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో – అయం, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అట్ఠమో అచ్ఛరియో అబ్భుతో ధమ్మో, యం దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తి. ‘‘ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అట్ఠ అచ్ఛరియా అబ్భుతా ధమ్మా, యే దిస్వా దిస్వా భిక్ఖూ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే అభిరమన్తీ’’తి.

అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

[ఉదా. ౪౫] ‘‘ఛన్నమతివస్సతి [సుఛన్నమతివస్సతి (క.)], వివటం నాతివస్సతి;

తస్మా ఛన్నం వివరేథ, ఏవం తం నాతివస్సతీ’’తి.

౪. పాతిమోక్ఖసవనారహో

౩౮౬. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘నదానాహం, భిక్ఖవే, ఇతో పరం ఉపోసథం కరిస్సామి, పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసిస్సామి. తుమ్హేవదాని, భిక్ఖవే, ఇతో పరం ఉపోసథం కరేయ్యాథ, పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసేయ్యాథ. అట్ఠానమేతం, భిక్ఖవే, అనవకాసో యం తథాగతో అపరిసుద్ధాయ పరిసాయ ఉపోసథం కరేయ్య, పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసేయ్య. న చ, భిక్ఖవే [న చ భిక్ఖవే భిక్ఖునా (స్యా. కం.)], సాపత్తికేన పాతిమోక్ఖం సోతబ్బం. యో సుణేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, యో సాపత్తికో పాతిమోక్ఖం సుణాతి, తస్స పాతిమోక్ఖం ఠపేతుం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఠపేతబ్బం. తదహుపోసథే చాతుద్దసే వా పన్నరసే వా తస్మిం పుగ్గలే సమ్ముఖీభూతే సఙ్ఘమజ్ఝే ఉదాహరితబ్బం –

‘సుణాతు మే భన్తే, సఙ్ఘో. ఇత్థన్నామో పుగ్గలో సాపత్తికో, తస్స పాతిమోక్ఖం ఠపేమి, న తస్మిం సమ్ముఖీభూతే పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బ’న్తి ఠపితం హోతి పాతిమోక్ఖ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ‘నామ్హే కోచి జానాతీ’తి సాపత్తికావ పాతిమోక్ఖం సుణన్తి. థేరా భిక్ఖూ పరచిత్తవిదునో భిక్ఖూనం ఆరోచేన్తి – ‘‘ఇత్థన్నామో చ ఇత్థన్నామో చ, ఆవుసో, ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ‘నామ్హే కోచి జానాతీ’తి సాపత్తికావ పాతిమోక్ఖం సుణన్తీ’’తి. అస్సోసుం ఖో ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ – ‘‘థేరా కిర భిక్ఖూ పరచిత్తవిదునో అమ్హే భిక్ఖూనం ఆరోచేన్తి – ఇత్థన్నామో చ ఇత్థన్నామో చ, ఆవుసో, ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ‘నామ్హే కోచి జానాతీ’తి సాపత్తికావ పాతిమోక్ఖం సుణన్తీ’’తి.

తే – పురమ్హాకం పేసలా భిక్ఖూ పాతిమోక్ఖం ఠపేన్తీతి – పటికచ్చేవ సుద్ధానం భిక్ఖూనం అనాపత్తికానం అవత్థుస్మిం అకారణే పాతిమోక్ఖం ఠపేన్తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ సుద్ధానం భిక్ఖూనం అనాపత్తికానం అవత్థుస్మిం అకారణే పాతిమోక్ఖం ఠపేస్సన్తీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ సుద్ధానం భిక్ఖూనం అనాపత్తికానం అవత్థుస్మిం అకారణే పాతిమోక్ఖం ఠపేన్తీ’’తి? ‘‘సచ్చం భగవా’’తి…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, సుద్ధానం భిక్ఖూనం అనాపత్తికానం అవత్థుస్మిం అకారణే పాతిమోక్ఖం ఠపేతబ్బం. యో ఠపేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స’’.

౫. ధమ్మికాధమ్మికపాతిమోక్ఖట్ఠపనం

౩౮౭. ‘‘ఏకం, భిక్ఖవే, అధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం, ఏకం ధమ్మికం; పాతిమోక్ఖట్ఠపనం [ఏకం ధమ్మికం (సీ. స్యా.)], ద్వే అధమ్మికాని; పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని, ద్వే ధమ్మికాని; తీణి అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని, తీణి ధమ్మికాని, చత్తారి అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని, చత్తారి ధమ్మికాని; పఞ్చ అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని, పఞ్చ ధమ్మికాని; ఛ అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని, ఛ ధమ్మికాని; సత్త అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని, సత్త ధమ్మికాని; అట్ఠ అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని, అట్ఠ ధమ్మికాని; నవ అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని, నవ ధమ్మికాని; దస అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని, దస ధమ్మికాని.

‘‘కతమం ఏకం అధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం? అమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి – ఇదం ఏకం అధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం. కతమం ఏకం ధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం? సమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి – ఇదం ఏకం ధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం.

‘‘కతమాని ద్వే అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? అమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, అమూలికాయ ఆచారవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి – ఇమాని ద్వే అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని. కతమాని ద్వే ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? సమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, సమూలికాయ ఆచారవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి – ఇమాని ద్వే ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని.

‘‘కతమాని తీణి అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? అమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, అమూలికాయ ఆచారవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, అమూలికాయ దిట్ఠివిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి – ఇమాని తీణి అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని. కతమాని తీణి ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? సమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, సమూలికాయ ఆచారవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, సమూలికాయ దిట్ఠివిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి – ఇమాని తీణి ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని.

‘‘కతమాని చత్తారి అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? అమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, అమూలికాయ ఆచారవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, అమూలికాయ దిట్ఠివిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, అమూలికాయ ఆజీవవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి – ఇమాని చత్తారి అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని. కతమాని చత్తారి ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? సమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, సమూలికాయ ఆచారవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, సమూలికాయ దిట్ఠివిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, సమూలికాయ ఆజీవవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి – ఇమాని చత్తారి ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని.

‘‘కతమాని పఞ్చ అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? అమూలకేన పారాజికేన పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, అమూలకేన సఙ్ఘాదిసేసేన…పే… అమూలకేన పాచిత్తియేన… అమూలకేన పాటిదేసనీయేన… అమూలకేన దుక్కటేన పాతిమోక్ఖం ఠపేతి – ఇమాని పఞ్చ అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని. కతమాని పఞ్చ ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? సమూలకేన పారాజికేన పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, సమూలకేన సఙ్ఘాదిసేసేన…పే… పాచిత్తియేన… పాటిదేసనీయేన… దుక్కటేన పాతిమోక్ఖం ఠపేతి – ఇమాని పఞ్చ ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని.

‘‘కతమాని ఛ అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? అమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి అకతాయ, అమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి కతాయ; అమూలికాయ ఆచారవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి అకతాయ, అమూలికాయ ఆచారవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి కతాయ; అమూలికాయ దిట్ఠివిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి అకతాయ, అమూలికాయ దిట్ఠివిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి కతాయ – ఇమాని ఛ అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని. కతమాని ఛ ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? సమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి అకతాయ, సమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి కతాయ; సమూలికాయ ఆచారవిపత్తియా…పే… దిట్ఠివిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి అకతాయ…పే… కతాయ – ఇమాని ఛ ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని.

‘‘కతమాని సత్త అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? అమూలకేన పారాజికేన పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, అమూలకేన సఙ్ఘాదిసేసేన…పే… థుల్లచ్చయేన పాచిత్తియేన పాటిదేసనీయేన దుక్కటేన దుబ్భాసితేన పాతిమోక్ఖం ఠపేతి – ఇమాని సత్త అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని. కతమాని సత్త ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? సమూలకేన పారాజికేన పాతిమోక్ఖం ఠపేతి, సమూలకేన సఙ్ఘాదిసేసేన…పే… థుల్లచ్చయేన పాచిత్తియేన పాటిదేసనీయేన దుక్కటేన దుబ్భాసితేన పాతిమోక్ఖం ఠపేతి – ఇమాని సత్త ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని.

‘‘కతమాని అట్ఠ అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? అమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి అకతాయ, అమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి కతాయ; అమూలికాయ ఆచారవిపత్తియా …పే… దిట్ఠివిపత్తియా…పే… ఆజీవవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి అకతాయ…పే… కతాయ – ఇమాని అట్ఠ అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని. కతమాని అట్ఠ ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? సమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి అకతాయ, సమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి కతాయ; సమూలికాయ ఆచారవిపత్తియా…పే… దిట్ఠివిపత్తియా…పే… ఆజీవవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి అకతాయ…పే… కతాయ. ఇమాని అట్ఠ ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని.

‘‘కతమాని నవ అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? అమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి అకతాయ, అమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి కతాయ, అమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి కతాకతాయ; అమూలికాయ ఆచారవిపత్తియా…పే… దిట్ఠివిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి అకతాయ…పే… కతాయ…పే… కతాకతాయ ఇమాని నవ అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని. కతమాని నవ ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? సమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి అకతాయ, సమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి కతాయ, సమూలికాయ సీలవిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి కతాకతాయ; సమూలికాయ ఆచారవిపత్తియా…పే… దిట్ఠివిపత్తియా పాతిమోక్ఖం ఠపేతి అకతాయ…పే… కతాయ – కతాకతాయ…పే… ఇమాని నవ ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని.

‘‘కతమాని దస అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? న పారాజికో తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి, న పారాజికకథా విప్పకతా హోతి; న సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతకో తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి, న సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతకథా విప్పకతా హోతి; ధమ్మికం సామగ్గిం ఉపేతి, న ధమ్మికం సామగ్గిం పచ్చాదియతి, న ధమ్మికాయ సామగ్గియా పచ్చాదానకథా విప్పకతా హోతి; న సీలవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో హోతి, న ఆచారవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో హోతి, న దిట్ఠివిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో హోతి – ఇమాని దస అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని. కతమాని దస ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని? పారాజికో తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి, పారాజికకథా విప్పకతా హోతి; సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతకో తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి, సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతకథా విప్పకతా హోతి; ధమ్మికం సామగ్గిం న ఉపేతి, ధమ్మికం సామగ్గిం పచ్చాదియతి, ధమ్మికాయ సామగ్గియా పచ్చాదానకథా విప్పకతా హోతి; సీలవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో హోతి, ఆచారవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో హోతి, దిట్ఠివిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో హోతి – ఇమాని దస ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని.

౬. ధమ్మికపాతిమోక్ఖట్ఠపనం

౩౮౮. ‘‘కథం పారాజికో తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి? ఇధ, భిక్ఖవే, యేహి ఆకారేహి యేహి లిఙ్గేహి యేహి నిమిత్తేహి పారాజికస్స ధమ్మస్స అజ్ఝాపత్తి హోతి, తేహి ఆకారేహి తేహి లిఙ్గేహి తేహి నిమిత్తేహి భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపజ్జన్తం. న హేవ ఖో భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపజ్జన్తం, అపి చ అఞ్ఞో భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘ఇత్థన్నామో, ఆవుసో, భిక్ఖు పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపన్నో’తి. న హేవ ఖో భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపజ్జన్తం, నాపి [నాపి చ (క.)] అఞ్ఞో భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘ఇత్థన్నామో, ఆవుసో, భిక్ఖు పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపన్నో’తి, అపిచ సోవ భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘అహం, ఆవుసో, పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపన్నో’తి. ఆకఙ్ఖమానో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తేన దిట్ఠేన తేన సుతేన తాయ పరిసఙ్కాయ తదహుపోసథే చాతుద్దసే వా పన్నరసే వా తస్మిం పుగ్గలే సమ్ముఖీభూతే సఙ్ఘమజ్ఝే ఉదాహరేయ్య –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇత్థన్నామో పుగ్గలో పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపన్నో, తస్స పాతిమోక్ఖం ఠపేమి, న తస్మిం సమ్ముఖీభూతే పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బన్తి – ధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం.

౩౮౯. ‘‘భిక్ఖుస్స పాతిమోక్ఖే ఠపితే పరిసా వుట్ఠాతి, దసన్నం అన్తరాయానం అఞ్ఞతరేన [అఞ్ఞతరేన అన్తరాయేన (స్యా. కం.)] – రాజన్తరాయేన వా, చోరన్తరాయేన వా, అగ్యన్తరాయేన వా, ఉదకన్తరాయేన వా, మనుస్సన్తరాయేన వా, అమనుస్సన్తరాయేన వా, వాళన్తరాయేన వా, సరీసపన్తరాయేన వా, జీవితన్తరాయేన వా, బ్రహ్మచరియన్తరాయేన వా. ఆకఙ్ఖమానో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తస్మిం వా ఆవాసే, అఞ్ఞస్మిం వా ఆవాసే, తస్మిం పుగ్గలే సమ్ముఖీభూతే సఙ్ఘమజ్ఝే ఉదాహరేయ్య –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇత్థన్నామస్స పుగ్గలస్స పారాజికకథా విప్పకతా, తం వత్థు అవినిచ్ఛితం. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో తం వత్థుం వినిచ్ఛినేయ్యాతి.

‘‘ఏవఞ్చేతం లభేథ, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే లభేథ, తదహుపోసథే చాతుద్దసే వా పన్నరసే వా తస్మిం పుగ్గలే సమ్ముఖీభూతే సఙ్ఘమజ్ఝే ఉదాహరితబ్బం –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇత్థన్నామస్స పుగ్గలస్స పారాజికకథా విప్పకతా, తం వత్థు అవినిచ్ఛితం. తస్స పాతిమోక్ఖం ఠపేమి, న తస్మిం సమ్ముఖీభూతే పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బన్తి – ధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం.

౩౯౦. ‘‘కథం సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతకో తస్సం పరిసాయం నిసిన్నో హోతి? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యేహి ఆకారేహి యేహి లిఙ్గేహి యేహి నిమిత్తేహి సిక్ఖా పచ్చక్ఖాతా హోతి, తేహి ఆకారేహి తేహి లిఙ్గేహి తేహి నిమిత్తేహి భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి సిక్ఖం పచ్చక్ఖన్తం. న హేవ ఖో భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి సిక్ఖం పచ్చక్ఖన్తం, అపిచ అఞ్ఞో భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘ఇత్థన్నామేన, ఆవుసో, భిక్ఖునా సిక్ఖా పచ్చక్ఖాతా’తి. న హేవ ఖో భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి సిక్ఖం పచ్చక్ఖన్తం, నాపి అఞ్ఞో భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘ఇత్థన్నామేన, ఆవుసో, భిక్ఖునా సిక్ఖా పచ్చక్ఖాతా’తి, అపిచ సోవ భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘మయా, ఆవుసో, సిక్ఖా పచ్చక్ఖాతా’తి. ఆకఙ్ఖమానో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తేన దిట్ఠేన తేన సుతేన తాయ పరిసఙ్కాయ తదహుపోసథే చాతుద్దసే వా పన్నరసే వా తస్మిం పుగ్గలే సమ్ముఖీభూతే సఙ్ఘమజ్ఝే ఉదాహరేయ్య –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇత్థన్నామేన పుగ్గలేన సిక్ఖా పచ్చక్ఖాతా, తస్స పాతిమోక్ఖం ఠపేమి, న తస్మిం సమ్ముఖీభూతే పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బన్తి – ధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం.

౩౯౧. ‘‘భిక్ఖుస్స పాతిమోక్ఖే ఠపితే పరిసా వుట్ఠాతి, దసన్నం అన్తరాయానం అఞ్ఞతరేన – రాజన్తరాయేన వా …పే… బ్రహ్మచరియన్తరాయేన వా, ఆకఙ్ఖమానో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తస్మిం వా ఆవాసే, అఞ్ఞస్మిం వా ఆవాసే, తస్మిం పుగ్గలే సమ్ముఖీభూతే సఙ్ఘమజ్ఝే ఉదాహరేయ్య –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇత్థన్నామస్స పుగ్గలస్స సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతకథా [సిక్ఖాపచ్చక్ఖాతకథా (సీ.)] విప్పకతా, తం వత్థు అవినిచ్ఛితం. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో తం వత్థుం వినిచ్ఛినేయ్యాతి.

‘‘ఏవఞ్చేతం లభేథ, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే లభేథ, తదహుపోసథే చాతుద్దసే వా పన్నరసే వా తస్మిం పుగ్గలే సమ్ముఖీభూతే సఙ్ఘమజ్ఝే ఉదాహరితబ్బం –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇత్థన్నామస్స పుగ్గలస్స సిక్ఖం పచ్చక్ఖాతకథా విప్పకతా, తం వత్థు అవినిచ్ఛితం. తస్స పాతిమోక్ఖం ఠపేమి, న తస్మిం సమ్ముఖీభూతే పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బన్తి – ధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం.

౩౯౨. ‘‘కథం ధమ్మికం సామగ్గిం న ఉపేతి? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యేహి ఆకారేహి యేహి లిఙ్గేహి యేహి నిమిత్తేహి ధమ్మికాయ సామగ్గియానుపగమనం హోతి, తేహి ఆకారేహి తేహి లిఙ్గేహి తేహి నిమిత్తేహి భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి ధమ్మికం సామగ్గిం న ఉపేన్తం. న హేవ ఖో భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి ధమ్మికం సామగ్గిం న ఉపేన్తం, అపి చ అఞ్ఞో భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘ఇత్థన్నామో, ఆవుసో, భిక్ఖు ధమ్మికం సామగ్గిం న ఉపేతీ’తి. న హేవ ఖో భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి ధమ్మికం సామగ్గిం న ఉపేన్తం, నాపి అఞ్ఞో భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘ఇత్థన్నామో, ఆవుసో, భిక్ఖు ధమ్మికం సామగ్గిం న ఉపేతీ’తి, అపి చ సోవ భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘అహం, ఆవుసో, ధమ్మికం సామగ్గిం న ఉపేమీ’తి. ఆకఙ్ఖమానో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తేన దిట్ఠేన తేన సుతేన తాయ పరిసఙ్కాయ తదహుపోసథే చాతుద్దసే వా పన్నరసే వా తస్మిం పుగ్గలే సమ్ముఖీభూతే సఙ్ఘమజ్ఝే ఉదాహరేయ్య –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇత్థన్నామో పుగ్గలో ధమ్మికం సామగ్గిం న ఉపేతి, తస్స పాతిమోక్ఖం ఠపేమి, న తస్మిం సమ్ముఖీభూతే పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బన్తి – ధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం.

౩౯౩. ‘‘కథం ధమ్మికం సామగ్గిం పచ్చాదియతి? ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యేహి ఆకారేహి యేహి లిఙ్గేహి యేహి నిమిత్తేహి ధమ్మికాయ సామగ్గియా పచ్చాదానం హోతి, తేహి ఆకారేహి తేహి లిఙ్గేహి తేహి నిమిత్తేహి భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి ధమ్మికం సామగ్గిం పచ్చాదియన్తం న హేవ ఖో భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి ధమ్మికం సామగ్గిం పచ్చాదియన్తం, అపి చ అఞ్ఞో భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘ఇత్థన్నామో, ఆవుసో, భిక్ఖు ధమ్మికం సామగ్గిం పచ్చాదియతీ’తి. న హేవ ఖో భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి ధమ్మికం సామగ్గిం పచ్చాదియన్తం, నాపి అఞ్ఞో భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘ఇత్థన్నామో, ఆవుసో, భిక్ఖు ధమ్మికం సామగ్గిం పచ్చాదియతీ’తి, అపి చ సోవ భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘అహం, ఆవుసో, ధమ్మికం సామగ్గిం పచ్చాదియామీ’తి. ఆకఙ్ఖమానో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తేన దిట్ఠేన తేన సుతేన తాయ పరిసఙ్కాయ తదహుపోసథే చాతుద్దసే వా పన్నరసే వా తస్మిం పుగ్గలే సమ్ముఖీభూతే సఙ్ఘమజ్ఝే ఉదాహరేయ్య –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇత్థన్నామో పుగ్గలో ధమ్మికం సామగ్గిం పచ్చాదియతి, తస్స పాతిమోక్ఖం ఠపేమి, న తస్మిం సమ్ముఖీభూతే పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బన్తి – ధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం.

౩౯౪. ‘‘భిక్ఖుస్స పాతిమోక్ఖే ఠపితే పరిసా వుట్ఠాతి, దసన్నం అన్తరాయానం అఞ్ఞతరేన – రాజన్తరాయేన వా…పే… బ్రహ్మచరియన్తరాయేన వా. ఆకఙ్ఖమానో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తస్మిం వా ఆవాసే, అఞ్ఞస్మిం వా ఆవాసే, తస్మిం పుగ్గలే సమ్ముఖీభూతే సఙ్ఘమజ్ఝే ఉదాహరేయ్య –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇత్థన్నామస్స పుగ్గలస్స ధమ్మికాయ సామగ్గియా పచ్చాదానకథా విప్పకతా, తం వత్థు అవినిచ్ఛితం. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో తం వత్థుం వినిచ్ఛినేయ్యాతి.

‘‘ఏవఞ్చేతం లభేథ, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే లభేథ, తదహుపోసథే చాతుద్దసే వా పన్నరసే వా తస్మిం పుగ్గలే సమ్ముఖీభూతే సఙ్ఘమజ్ఝే ఉదాహరితబ్బం –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇత్థన్నామస్స పుగ్గలస్స ధమ్మికాయ సామగ్గియా పచ్చాదానకథా విప్పకతా, తం వత్థు అవినిచ్ఛితం. తస్స పాతిమోక్ఖం ఠపేమి, న తస్మిం సమ్ముఖీభూతే పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బన్తి – ధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం.

౩౯౫. ‘‘కథం సీలవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో హోతి? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యేహి ఆకారేహి యేహి లిఙ్గేహి యేహి నిమిత్తేహి సీలవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో హోతి, తేహి ఆకారేహి తేహి లిఙ్గేహి తేహి నిమిత్తేహి భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి సీలవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితం. న హేవ ఖో భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి సీలవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితం, అపి చ అఞ్ఞో భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘ఇత్థన్నామో, ఆవుసో, భిక్ఖు సీలవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో’తి. న హేవ ఖో భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి సీలవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితం, నాపి అఞ్ఞో భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘ఇత్థన్నామో, ఆవుసో, భిక్ఖు సీలవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో’తి, అపి చ సోవ భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘అహం, ఆవుసో, సీలవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితోమ్హీ’తి. ఆకఙ్ఖమానో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తేన దిట్ఠేన తేన సుతేన తాయ పరిసఙ్కాయ తదహుపోసథే చాతుద్దసే వా పన్నరసే వా తస్మిం పుగ్గలే సమ్ముఖీభూతే సఙ్ఘమజ్ఝే ఉదాహరేయ్య –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇత్థన్నామో పుగ్గలో సీలవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో, [దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో హోతి (స్యా. కం.)] తస్స పాతిమోక్ఖం ఠపేమి, న తస్మిం సమ్ముఖీభూతే పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బన్తి – ధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం.

౩౯౬. ‘‘కథం ఆచారవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో హోతి? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యేహి ఆకారేహి యేహి లిఙ్గేహి యేహి నిమిత్తేహి ఆచారవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో హోతి తేహి ఆకారేహి తేహి లిఙ్గేహి తేహి నిమిత్తేహి భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి ఆచారవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితం. న హేవ ఖో భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి ఆచారవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితం, అపి చ అఞ్ఞో భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘ఇత్థన్నామో, ఆవుసో, భిక్ఖు ఆచారవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో’తి. న హేవ ఖో భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి ఆచారవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితం, నాపి అఞ్ఞో భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘ఇత్థన్నామో, ఆవుసో, భిక్ఖు ఆచారవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో’తి, అపి చ సోవ భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘అహం, ఆవుసో, ఆచారవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితోమ్హీ’తి. ఆకఙ్ఖమానో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తేన దిట్ఠేన తేన సుతేన తాయ పరిసఙ్కాయ తదహుపోసథే చాతుద్దసే వా పన్నరసే వా తస్మిం పుగ్గలే సమ్ముఖీభూతే సఙ్ఘమజ్ఝే ఉదాహరేయ్య –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇత్థన్నామో పుగ్గలో ఆచారవిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో, తస్స పాతిమోక్ఖం ఠపేమి, న తస్మిం సమ్ముఖీభూతే పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బన్తి – ధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం.

౩౯౭. ‘‘కథం దిట్ఠివిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో హోతి? ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు యేహి ఆకారేహి యేహి లిఙ్గేహి యేహి నిమిత్తేహి దిట్ఠివిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో హోతి, తేహి ఆకారేహి తేహి లిఙ్గేహి తేహి నిమిత్తేహి భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి దిట్ఠివిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితం. న హేవ ఖో భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి దిట్ఠివిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితం, అపి చ అఞ్ఞో భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘ఇత్థన్నామో, ఆవుసో, భిక్ఖు దిట్ఠివిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో’తి. న హేవ ఖో భిక్ఖు భిక్ఖుం పస్సతి దిట్ఠివిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితం, నాపి అఞ్ఞో భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘ఇత్థన్నామో, ఆవుసో, భిక్ఖు దిట్ఠివిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో’తి, అపి చ సోవ భిక్ఖు భిక్ఖుస్స ఆరోచేతి – ‘అహం, ఆవుసో, దిట్ఠివిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితోమ్హీ’తి. ఆకఙ్ఖమానో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తేన దిట్ఠేన తేన సుతేన తాయ పరిసఙ్కాయ తదహుపోసథే చాతుద్దసే వా పన్నరసే వా తస్మిం పుగ్గలే సమ్ముఖీభూతే సఙ్ఘమజ్ఝే ఉదాహరేయ్య –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. ఇత్థన్నామో పుగ్గలో దిట్ఠివిపత్తియా దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితో, తస్స పాతిమోక్ఖం ఠపేమి, న తస్మిం సమ్ముఖీభూతే పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బన్తి – ధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం.

‘‘ఇమాని దస ధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనానీ’’తి.

పఠమభాణవారో నిట్ఠితో.

౭. అత్తాదానఅఙ్గం

౩౯౮. అథ ఖో ఆయస్మా ఉపాలి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఉపాలి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అత్తాదానం ఆదాతుకామేన, భన్తే, భిక్ఖునా కతమఙ్గసమన్నాగతం [కతఙ్గసమన్నాగతం (క.)] అత్తాదానం ఆదాతబ్బ’’న్తి?

[పరి. ౪౪౦] ‘‘అత్తాదానం ఆదాతుకామేన, ఉపాలి, భిక్ఖునా పఞ్చఙ్గసమన్నాగతం అత్తాదానం ఆదాతబ్బం. అత్తాదానం ఆదాతుకామేన, ఉపాలి, భిక్ఖునా ఏవం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘యం ఖో అహం ఇమం అత్తాదానం ఆదాతుకామో, కాలో ను ఖో ఇమం అత్తాదానం ఆదాతుం ఉదాహు నో’తి? సచే, ఉపాలి, భిక్ఖు పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానాతి – ‘అకాలో ఇమం అత్తాదానం ఆదాతుం, నో కాలో’తి, న తం, ఉపాలి, అత్తాదానం ఆదాతబ్బం.

‘‘సచే పనుపాలి, భిక్ఖు పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానాతి – ‘కాలో ఇమం అత్తాదానం ఆదాతుం, నో అకాలో’తి, తేనుపాలి, భిక్ఖునా ఉత్తరి పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘యం ఖో అహం ఇమం అత్తాదానం ఆదాతుకామో, భూతం ను ఖో ఇదం అత్తాదానం ఉదాహు నో’తి? సచే, ఉపాలి, భిక్ఖు పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానాతి – ‘అభూతం ఇదం అత్తాదానం, నో భూత’న్తి, న తం, ఉపాలి, అత్తాదానం ఆదాతబ్బం.

‘‘సచే పనుపాలి, భిక్ఖు పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానాతి – ‘భూతం ఇదం అత్తాదానం, నో అభూత’న్తి, తేనుపాలి, భిక్ఖునా ఉత్తరి పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘యం ఖో అహం ఇమం అత్తాదానం ఆదాతుకామో, అత్థసఞ్హితం ను ఖో ఇదం అత్తాదానం ఉదాహు నో’తి? సచే, ఉపాలి, భిక్ఖు పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానాతి – ‘అనత్థసఞ్హితం ఇదం అత్తాదానం, నో అత్థసఞ్హిత’న్తి, న తం, ఉపాలి, అత్తాదానం ఆదాతబ్బం.

‘‘సచే పనుపాలి, భిక్ఖు పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానాతి – ‘అత్థసఞ్హితం ఇదం అత్తాదానం, నో అనత్థసఞ్హిత’న్తి, తేనుపాలి, భిక్ఖునా ఉత్తరి పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘ఇమం ఖో అహం అత్తాదానం ఆదియమానో లభిస్సామి సన్దిట్ఠే సమ్భత్తే భిక్ఖూ ధమ్మతో వినయతో పక్ఖే ఉదాహు నో’తి? సచే, ఉపాలి, భిక్ఖు పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానాతి – ‘ఇమం ఖో అహం అత్తాదానం ఆదియమానో న లభిస్సామి సన్దిట్ఠే సమ్భత్తే భిక్ఖూ ధమ్మతో వినయతో పక్ఖే’తి, న తం, ఉపాలి, అత్తాదానం ఆదాతబ్బం.

‘‘సచే పనుపాలి, భిక్ఖు పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానాతి – ‘ఇమం ఖో అహం అత్తాదానం ఆదియమానో లభిస్సామి సన్దిట్ఠే సమ్భత్తే భిక్ఖూ ధమ్మతో వినయతో పక్ఖే’తి, తేనుపాలి, భిక్ఖునా ఉత్తరి పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘ఇమం ఖో మే అత్తాదానం ఆదియతో భవిస్సతి సఙ్ఘస్స తతోనిదానం భణ్డనం కలహో విగ్గహో వివాదో సఙ్ఘభేదో సఙ్ఘరాజి సఙ్ఘవవత్థానం సఙ్ఘనానాకరణం ఉదాహు నో’తి? సచే ఉపాలి, భిక్ఖు పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానాతి – ‘ఇమం ఖో మే అత్తాదానం ఆదియతో భవిస్సతి సఙ్ఘస్స తతోనిదానం భణ్డనం కలహో విగ్గహో వివాదో సఙ్ఘభేదో సఙ్ఘరాజి సఙ్ఘవవత్థానం సఙ్ఘనానాకరణ’న్తి, న తం, ఉపాలి, అత్తాదానం ఆదాతబ్బం. సచే పనుపాలి, భిక్ఖు పచ్చవేక్ఖమానో ఏవం జానాతి – ‘ఇమం ఖో మే అత్తాదానం ఆదియతో న భవిస్సతి సఙ్ఘస్స తతోనిదానం భణ్డనం కలహో విగ్గహో వివాదో సఙ్ఘభేదో సఙ్ఘరాజి సఙ్ఘవవత్థానం సఙ్ఘనానాకరణ’న్తి, ఆదాతబ్బం తం, ఉపాలి, అత్తాదానం. ఏవం పఞ్చఙ్గసమన్నాగతం ఖో, ఉపాలి, అత్తాదానం ఆదిన్నం, పచ్ఛాపి అవిప్పటిసారకరం భవిస్సతీ’తి.

౮. చోదకేనపచ్చవేక్ఖితబ్బధమ్మా

౩౯౯. [పరి. ౪౩౬ (అ. ని. ౧౦.౪౪ థోకం విసదిసం)] ‘‘చోదకేన, భన్తే, భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన కతి ధమ్మే అజ్ఝత్తం పచ్చవేక్ఖిత్వా పరో చోదేతబ్బో’’తి? ‘‘చోదకేన, ఉపాలి, భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన పఞ్చ ధమ్మే అజ్ఝత్తం పచ్చవేక్ఖిత్వా పరో చోదేతబ్బో.

‘‘చోదకేన, ఉపాలి, భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన ఏవం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘పరిసుద్ధకాయసమాచారో ను ఖోమ్హి, పరిసుద్ధేనమ్హి కాయసమాచారేన సమన్నాగతో – అచ్ఛిద్దేన అప్పటిమంసేన? సంవిజ్జతి ను ఖో మే ఏసో ధమ్మో ఉదాహు నో’తి? నో చే, ఉపాలి, భిక్ఖు పరిసుద్ధకాయసమాచారో హోతి, పరిసుద్ధేన కాయసమాచారేన సమన్నాగతో – అచ్ఛిద్దేన అప్పటిమంసేన, తస్స భవన్తి వత్తారో – ‘ఇఙ్ఘ తావ ఆయస్మా కాయికం సిక్ఖస్సూ’తి. ఇతిస్స భవన్తి వత్తారో.

‘‘పున చపరం, ఉపాలి, చోదకేన భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన ఏవం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘పరిసుద్ధవచీసమాచారో ను ఖోమ్హి, పరిసుద్ధేనమ్హి వచీసమాచారేన సమన్నాగతో – అచ్ఛిద్దేన అప్పటిమంసేన? సంవిజ్జతి ను ఖో మే ఏసో ధమ్మో ఉదాహు నో’తి? నో చే, ఉపాలి, భిక్ఖు పరిసుద్ధవచీసమాచారో హోతి, పరిసుద్ధేన వచీసమాచారేన సమన్నాగతో – అచ్ఛిద్దేన అప్పటిమంసేన, తస్స భవన్తి వత్తారో – ‘ఇఙ్ఘ తావ ఆయస్మా వాచసికం సిక్ఖస్సూ’తి. ఇతిస్స భవన్తి వత్తారో.

‘‘పున చపరం, ఉపాలి, చోదకేన భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన ఏవం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘మేత్తం ను ఖో మే చిత్తం పచ్చుపట్ఠితం సబ్రహ్మచారీసు అనాఘాతం, సంవిజ్జతి ను ఖో మే ఏసో ధమ్మో ఉదాహు నో’తి? నో చే, ఉపాలి, భిక్ఖునో మేత్తచిత్తం పచ్చుపట్ఠితం హోతి సబ్రహ్మచారీసు అనాఘాతం, తస్స భవన్తి వత్తారో – ‘ఇఙ్ఘ తావ ఆయస్మా సబ్రహ్మచారీసు మేత్తచిత్తం ఉపట్ఠాపేహీ’తి. ఇతిస్స భవన్తి వత్తారో.

‘‘పున చపరం, ఉపాలి, చోదకేన భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన ఏవం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘బహుస్సుతో ను ఖోమ్హి, సుతధరో, సుతసన్నిచ్చయో? యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా, సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపా మే ధమ్మా బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా? సంవిజ్జతి ను ఖో మే ఏసో ధమ్మో ఉదాహు నో’తి? నో చే, ఉపాలి, భిక్ఖు బహుస్సుతో హోతి, సుతధరో, సుతసన్నిచ్చయో; యే తే ధమ్మా ఆదికల్యాణా మజ్ఝేకల్యాణా పరియోసానకల్యాణా, సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం అభివదన్తి, తథారూపస్స ధమ్మా న బహుస్సుతా హోన్తి ధాతా వచసా పరిచితా మనసానుపేక్ఖితా దిట్ఠియా సుప్పటివిద్ధా, తస్స భవన్తి వత్తారో – ‘ఇఙ్ఘ తావ ఆయస్మా ఆగమం పరియాపుణస్సూ’తి. ఇతిస్స భవన్తి వత్తారో.

‘‘పున చపరం, ఉపాలి, చోదకేన భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన ఏవం పచ్చవేక్ఖితబ్బం – ‘ఉభయాని ఖో మే పాతిమోక్ఖాని విత్థారేన స్వాగతాని హోన్తి, సువిభత్తాని, సుప్పవత్తీని, సువినిచ్ఛితాని – సుత్తసో, అనుబ్యఞ్జనసో? సంవిఞ్జతి ను ఖో మే ఏసో ధమ్మో ఉదాహు నో’తి? నో చే, ఉపాలి, భిక్ఖునో ఉభయాని పాతిమోక్ఖాని విత్థారేన స్వాగతాని హోన్తి, సువిభత్తాని, సుప్పవత్తీని, సువినిచ్ఛితాని – సుత్తసో, అనుబ్యఞ్జనసో, ‘ఇదం పనావుసో, కత్థ వుత్తం భగవతా’తి, ఇతి పుట్ఠో న సమ్పాయతి [న సమ్పాదయతి (క.)], తస్స భవన్తి వత్తారో – ‘ఇఙ్ఘ తావ ఆయస్మా, వినయం పరియాపుణస్సూ’తి. ఇతిస్స భవన్తి వత్తారో. చోదకేనుపాలి, భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన ఇమే పఞ్చ ధమ్మే అజ్ఝత్తం పచ్చవేక్ఖిత్వా పరో చోదేతబ్బో’’తి.

౯. చోదకేనఉపట్ఠాపేతబ్బధమ్మా

౪౦౦. ‘‘చోదకేన, భన్తే, భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన కతి ధమ్మే అజ్ఝత్తం ఉపట్ఠాపేత్వా పరో చోదేతబ్బో’’తి? ‘‘చోదకేనుపాలి, భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన పఞ్చ ధమ్మే అజ్ఝత్తం ఉపట్ఠాపేత్వా పరో చోదేతబ్బో – కాలేన వక్ఖామి, నో అకాలేన; భూతేన వక్ఖామి, నో అభూతేన; సణ్హేన వక్ఖామి, నో ఫరుసేన; అత్థసంహితేన వక్ఖామి, నో అనత్థసంహితేన; మేత్తచిత్తో వక్ఖామి, నో దోసన్తరోతి. చోదకేనుపాలి, భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన ఇమే పఞ్చ ధమ్మే అజ్ఝత్తం ఉపట్ఠాపేత్వా పరో చోదేతబ్బో’’తి.

౧౦. చోదకచుదితకపటిసంయుత్తకథా

౪౦౧. ‘‘అధమ్మచోదకస్స, భన్తే, భిక్ఖునో కతీహాకారేహి విప్పటిసారో ఉపదహాతబ్బో’’తి? ‘‘అధమ్మచోదకస్స, ఉపాలి, భిక్ఖునో పఞ్చహాకారేహి విప్పటిసారో ఉపదహాతబ్బో – అకాలేనాయస్మా చోదేసి, నో కాలేన, అలం తే విప్పటిసారాయ; అభూతేనాయస్మా చోదేసి, నో భూతేన, అలం తే విప్పటిసారాయ; ఫరుసేనాయస్మా చోదేసి, నో సణ్హేన, అలం తే విప్పటిసారాయ; అనత్థసంహితేనాయస్మా చోదేసి, నో అత్థసంహితేన, అలం తే విప్పటిసారాయ; దోసన్తరో ఆయస్మా చోదేసి, నో మేత్తచిత్తో, అలం తే విప్పటిసారాయాతి. అధమ్మచోదకస్స, ఉపాలి, భిక్ఖునో ఇమేహి పఞ్చహాకారేహి విప్పటిసారో ఉపదహాతబ్బో. తం కిస్స హేతు? యథా న అఞ్ఞోపి భిక్ఖు అభూతేన చోదేతబ్బం మఞ్ఞేయ్యా’’తి.

‘‘అధమ్మచుదితస్స పన, భన్తే, భిక్ఖునో కతిహాకారేహి అవిప్పటిసారో ఉపదహాతబ్బో’’తి? ‘‘అధమ్మచుదితస్స, ఉపాలి, భిక్ఖునో పఞ్చహాకారేహి అవిప్పటిసారో ఉపదహాతబ్బో – అకాలేనాయస్మా చుదితో, నో కాలేన, అలం తే అవిప్పటిసారాయ; అభూతేనాయస్మా చుదితో, నో భూతేన, అలం తే అవిప్పటిసారాయ; ఫరుసేనాయస్మా చుదితో, నో సణ్హేన, అలం తే అవిప్పటిసారాయ; అనత్థసంహితేనాయస్మా చుదితో, నో అత్థసంహితేన, అలం తే అవిప్పటిసారాయ; దోసన్తరేనాయస్మా చుదితో, నో మేత్తచిత్తేన, అలం తే అవిప్పటిసారాయాతి. అధమ్మచుదితస్స, ఉపాలి, భిక్ఖునో ఇమేహి పఞ్చహాకారేహి అవిప్పటిసారో ఉపదహాతబ్బో’’తి.

‘‘ధమ్మచోదకస్స, భన్తే, భిక్ఖునో కతిహాకారేహి అవిప్పటిసారో ఉపదహాతబ్బో’’తి? ‘‘ధమ్మచోదకస్స, ఉపాలి, భిక్ఖునో పఞ్చహాకారేహి అవిప్పటిసారో ఉపదహాతబ్బో – కాలేనాయస్మా చోదేసి, నో అకాలేన, అలం తే అవిప్పటిసారాయ; భూతేనాయస్మా చోదేసి, నో అభూతేన, అలం తే అవిప్పటిసారాయ; సణ్హేనాయస్మా చోదేసి, నో ఫరుసేన, అలం తే అవిప్పటిసారాయ; అత్థసంహితేనాయస్మా చోదేసి, నో అనత్థసంహితేన, అలం తే అవిప్పటిసారాయ; మేత్తచిత్తో ఆయస్మా చోదేసి, నో దోసన్తరో, అలం తే అవిప్పటిసారాయాతి. ధమ్మచోదకస్స, ఉపాలి, భిక్ఖునో ఇమేహి పఞ్చహాకారేహి అవిప్పటిసారో ఉపదహాతబ్బో. తం కిస్స హేతు? యథా అఞ్ఞోపి భిక్ఖు భూతేన చోదేతబ్బం మఞ్ఞేయ్యా’’తి.

‘‘ధమ్మచుదితస్స పన, భన్తే, భిక్ఖునో కతిహాకారేహి విప్పటిసారో ఉపదహాతబ్బో’’తి? ‘‘ధమ్మచుదితస్స, ఉపాలి, భిక్ఖునో పఞ్చహాకారేహి విప్పటిసారో ఉపదహాతబ్బో – కాలేనాయస్మా చుదితో, నో అకాలేన, అలం తే విప్పటిసారాయ; భూతేనాయస్మా చుదితో, నో అభూతేన, అలం తే విప్పటిసారాయ; సణ్హేనాయస్మా చుదితో, నో ఫరుసేన, అలం తే విప్పటిసారాయ; అత్థసంహితేనాయస్మా చుదితో, నో అనత్థసంహితేన, అలం తే విప్పటిసారాయ; మేత్తచిత్తేనాయస్మా చుదితో, నో దోసన్తరేన, అలం తే విప్పటిసారాయాతి. ధమ్మచుదితస్స, ఉపాలి, భిక్ఖునో ఇమేహి పఞ్చహాకారేహి విప్పటిసారో ఉపదహాతబ్బో’’తి.

[పరి. ౪౩౮] ‘‘చోదకేన, భన్తే, భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన కతి ధమ్మే అజ్ఝత్తం మనసి కరిత్వా పరో చోదేతబ్బో’’తి? ‘‘చోదకేనుపాలి, భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన పఞ్చ ధమ్మే అజ్ఝత్తం మనసి కరిత్వా పరో చోదేతబ్బో – కారుఞ్ఞతా, హితేసితా, అనుకమ్పితా, [అనుకమ్పతా (క.)] ఆపత్తివుట్ఠానతా, వినయపురేక్ఖారతాతి. చోదకేనుపాలి, భిక్ఖునా పరం చోదేతుకామేన ఇమే పఞ్చ ధమ్మే అజ్ఝత్తం మనసి కరిత్వా పరో చోదేతబ్బో’’తి.

‘‘చుదితేన పన, భన్తే, భిక్ఖునా కతిసు ధమ్మేసు పతిట్ఠాతబ్బ’’న్తి? ‘‘చుదితేనుపాలి, భిక్ఖునా ద్వీసు ధమ్మేసు పతిట్ఠాతబ్బం – సచ్చే చ అకుప్పే చా’’తి.

దుతియభాణవారో నిట్ఠితో.

పాతిమోక్ఖట్ఠపనక్ఖన్ధకో నవమో.

ఇమమ్హి ఖన్ధకే వత్థూ తింస.

తస్సుద్దానం –

ఉపోసథే యావతికం, పాపభిక్ఖు న నిక్ఖమి;

మోగ్గల్లానేన నిచ్ఛుద్ధో, అచ్ఛేరా జినసాసనే.

నిన్నోనుపుబ్బసిక్ఖా చ, ఠితధమ్మో నాతిక్కమ్మ;

కుణపుక్ఖిపతి సఙ్ఘో, సవన్తియో జహన్తి చ.

సవన్తి పరినిబ్బన్తి, ఏకరస విముత్తి చ;

బహు ధమ్మవినయోపి, భూతట్ఠారియపుగ్గలా.

సముద్దం ఉపమం కత్వా, వాచేసి [ఠాపేసి (క.)] సాసనే గుణం;

ఉపోసథే పాతిమోక్ఖం, న అమ్హే కోచి జానాతి.

పటికచ్చేవ ఉజ్ఝన్తి, ఏకో ద్వే తీణి చత్తారి;

పఞ్చ ఛ సత్త అట్ఠాని, నవా చ దసమాని చ.

సీల-ఆచార-దిట్ఠి చ, ఆజీవం చతుభాగికే;

పారాజికఞ్చ సఙ్ఘాది, పాచిత్తి పాటిదేసని.

దుక్కటం పఞ్చభాగేసు, సీలాచారవిపత్తి చ;

అకతాయ కతాయ చ, ఛభాగేసు యథావిధి.

పారాజికఞ్చ సఙ్ఘాది, థుల్లం పాచిత్తియేన చ;

పాటిదేసనియఞ్చేవ, దుక్కటఞ్చ దుబ్భాసితం.

సీలాచారవిపత్తి చ, దిట్ఠిఆజీవవిపత్తి;

యా చ అట్ఠా కతాకతే, తేనేతా సీలాచారదిట్ఠియా.

అకతాయ కతాయాపి, కతాకతాయమేవ చ;

ఏవం నవవిధా వుత్తా, యథాభూతేన ఞాయతో.

పారాజికో విప్పకతా, పచ్చక్ఖాతో తథేవ చ;

ఉపేతి పచ్చాదియతి, పచ్చాదానకథా చ యా.

సీలాచారవిపత్తి చ, తథా దిట్ఠివిపత్తియా;

దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితం, దసధా తం విజానాథ.

భిక్ఖు విపస్సతి భిక్ఖుం, అఞ్ఞో చారోచయాతి తం;

సో యేవ తస్స అక్ఖాతి [విపస్సఞ్ఞో చారోచతి; తం సుద్ధేవ తస్స అక్ఖాతి (క.)], పాతిమోక్ఖం ఠపేతి సో.

వుట్ఠాతి అన్తరాయేన, రాజచోరగ్గుదకా చ;

మనుస్సఅమనుస్సా చ, వాళసరీసపా జీవిబ్రహ్మం.

దసన్నమఞ్ఞతరేన, తస్మిం అఞ్ఞతరేసు వా;

ధమ్మికాధమ్మికా చేవ, యథా మగ్గేన జానాథ.

కాలభూతత్థసంహితం, లభిస్సామి భవిస్సతి;

కాయవాచసికా మేత్తా, బాహుసచ్చం ఉభయాని.

కాలభూతేన సణ్హేన, అత్థమేత్తేన చోదయే;

విప్పటిసారధమ్మేన, తథా వాచా [తథేవాపి (స్యా.)] వినోదయే.

ధమ్మచోదచుదితస్స, వినోదేతి విప్పటిసారో;

కరుణా హితానుకమ్పి, వుట్ఠానపురేక్ఖారతో.

చోదకస్స పటిపత్తి, సమ్బుద్ధేన పకాసితా;

సచ్చే చేవ అకుప్పే చ, చుదితస్సేవ ధమ్మతాతి.

పాతిమోక్ఖట్ఠపనక్ఖన్ధకం నిట్ఠితం.