౧. ఆగన్తుకవత్తకథా

౩౫౬. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆగన్తుకా భిక్ఖూ సఉపాహనాపి ఆరామం పవిసన్తి, ఛత్తపగ్గహితాపి ఆరామం పవిసన్తి, ఓగుణ్ఠితాపి ఆరామం పవిసన్తి, సీసేపి చీవరం కరిత్వా ఆరామం పవిసన్తి, పానీయేనపి పాదే ధోవన్తి, వుడ్ఢతరేపి ఆవాసికే భిక్ఖూ న అభివాదేన్తి, నపి సేనాసనం పుచ్ఛన్తి. అఞ్ఞతరోపి ఆగన్తుకో భిక్ఖు అనజ్ఝావుట్ఠం విహారం ఘటికం ఉగ్ఘాటేత్వా కవాటం పణామేత్వా సహసా పావిసి. తస్స ఉపరిపిట్ఠితో [ఉపరిపిట్ఠతో (?)] అహి ఖన్ధే పపతి. సో భీతో విస్సరమకాసి. భిక్ఖూ ఉపధావిత్వా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచుం – ‘‘కిస్స త్వం, ఆవుసో, విస్సరమకాసీ’’తి? అథ ఖో సో భిక్ఖు భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆగన్తుకా భిక్ఖూ సఉపాహనాపి ఆరామం పవిసిస్సన్తి, ఛత్తపగ్గహితాపి ఆరామం పవిసిస్సన్తి, ఓగుణ్ఠితాపి ఆరామం పవిసిస్సన్తి, సీసేపి చీవరం కరిత్వా ఆరామం పవిసిస్సన్తి, పానీయేనపి పాదే ధోవిస్సన్తి, వుడ్ఢతరేపి ఆవాసికే భిక్ఖూ న అభివాదేస్సన్తి, నపి సేనాసనం పుచ్ఛిస్సన్తీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, ‘‘ఆగన్తుకా భిక్ఖూ సఉపాహనాపి ఆరామం పవిసన్తి, ఛత్తపగ్గహితాపి ఆరామం పవిసన్తి, ఓగుణ్ఠితాపి ఆరామం పవిసన్తి, సీసేపి చీవరం కరిత్వా ఆరామం పవిసన్తి, పానీయేనిపి పాదే ధోవన్తి, వుడ్ఢతరేపి ఆవాసికే భిక్ఖూ న అభివాదేన్తి, నపి సేనాసనం పుచ్ఛన్తీతి. సచ్చం భగవాతి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ భిక్ఖవే ఆగన్తుకా భిక్ఖూ సఉపాహనాపి ఆరామం పవిసిస్సన్తి, ఛత్తపగ్గహితాపి ఆరామం పవిసిస్సన్తి, ఓగుణ్ఠితాపి ఆరామం పవిసిస్సన్తి, సీసేపి చీవరం కరిత్వా ఆరామం పవిసిస్సన్తి, పానీయేనపి పాదే ధోవిస్సన్తి, వుడ్ఢతరేపి ఆవాసికే భిక్ఖూ న అభివాదేస్సన్తి, నపి సేనాసనం పుచ్ఛిస్సన్తి, నేతం భిక్ఖవే అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి –

౩౫౭. ‘‘తేన హి, భిక్ఖవే, ఆగన్తుకానం భిక్ఖూనం వత్తం పఞ్ఞపేస్సామి యథా ఆగన్తుకేహి భిక్ఖూహి సమ్మా వత్తితబ్బం. ఆగన్తుకేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా ‘ఇదాని ఆరామం పవిసిస్సామీ’తి ఉపాహనా ఓముఞ్చిత్వా నీచం కత్వా పప్ఫోటేత్వా గహేత్వా ఛత్తం అపనామేత్వా సీసం వివరిత్వా సీసే చీవరం [వివరిత్వా చీవరం (క.)] ఖన్ధే కత్వా సాధుకం అతరమానేన ఆరామో పవిసితబ్బో. ఆరామం పవిసన్తేన సల్లక్ఖేతబ్బం – ‘కత్థ ఆవాసికా భిక్ఖూ పటిక్కమన్తీ’తి? యత్థ ఆవాసికా భిక్ఖూ పటిక్కమన్తి – ఉపట్ఠానసాలాయ వా మణ్డపే వా రుక్ఖమూలే వా – తత్థ గన్త్వా ఏకమన్తం పత్తో నిక్ఖిపితబ్బో; ఏకమన్తం చీవరం నిక్ఖిపితబ్బం; పతిరూపం ఆసనం గహేత్వా నిసీదితబ్బం; పానీయం పుచ్ఛితబ్బం, పరిభోజనీయం పుచ్ఛితబ్బం – ‘కతమం పానీయం, కతమం పరిభోజనీయ’న్తి? సచే పానీయేన అత్థో హోతి, పానీయం గహేత్వా పాతబ్బం. సచే పరిభోజనీయేన అత్థో హోతి, పరిభోజనీయం గహేత్వా పాదా ధోవితబ్బా. పాదే ధోవన్తేన ఏకేన హత్థేన ఉదకం ఆసిఞ్చితబ్బం, ఏకేన హత్థేన పాదా ధోవితబ్బా. తేనేవ ఉదకం ఆసిఞ్చితబ్బం [యేన హత్థేన ఉదకం ఆసిఞ్చితబ్బం (స్యా.)] న తేనేవ హత్థేన పాదా ధోవితబ్బా. ఉపాహనపుఞ్ఛనచోళకం పుచ్ఛిత్వా ఉపాహనా పుఞ్ఛితబ్బా. ఉపాహనా పుఞ్ఛన్తేన పఠమం సుక్ఖేన చోళకేన పుఞ్ఛితబ్బా, పచ్ఛా అల్లేన. ఉపాహనాపుఞ్ఛనచోళకం ధోవిత్వా [పీళేత్వా (స్యా.)] ఏకమన్తం విస్సజ్జేతబ్బం.

‘‘సచే ఆవాసికో భిక్ఖు వుడ్ఢో హోతి, అభివాదేతబ్బో. సచే నవకో హోతి, అభివాదాపేతబ్బో. సేనాసనం పుచ్ఛితబ్బం – ‘కతమం మే సేనాసనం పాపుణాతీ’తి? అజ్ఝావుట్ఠం వా అనజ్ఝావుట్ఠం వా పుచ్ఛితబ్బం, గోచరో పుచ్ఛితబ్బో, అగోచరో పుచ్ఛితబ్బో, సేక్ఖసమ్మతాని [సేఖసమ్మతాని (క.)] కులాని పుచ్ఛితబ్బాని, వచ్చట్ఠానం పుచ్ఛితబ్బం, పస్సావట్ఠానం పుచ్ఛితబ్బం, పానీయం పుచ్ఛితబ్బం, పరిభోజనీయం పుచ్ఛితబ్బం, కత్తరదణ్డో పుచ్ఛితబ్బో, సఙ్ఘస్స కతికసణ్ఠానం పుచ్ఛితబ్బం – ‘కం కాలం పవిసితబ్బం, కం కాలం నిక్ఖమితబ్బ’న్తి? సచే విహారో అనజ్ఝావుట్ఠో హోతి, కవాటం ఆకోటేత్వా ముహుత్తం ఆగమేత్వా ఘటికం ఉగ్ఘాటేత్వా కవాటం పణామేత్వా బహి ఠితేన నిల్లోకేతబ్బో.

‘‘సచే విహారో ఉక్లాపో హోతి, మఞ్చే వా మఞ్చో ఆరోపితో హోతి, పీఠే వా పీఠం ఆరోపితం హోతి, సేనాసనం ఉపరి పుఞ్జీకతం [పుఞ్జకితం (క.)] హోతి, సచే ఉస్సహతి, సోధేతబ్బో. [మహావ. ౬౬-౬౭ (థోకం విసదిసం)] విహారం సోధేన్తేన పఠమం భూమత్థరణం నీహరిత్వా ఏకమన్తం నిక్ఖిపితబ్బం; మఞ్చపటిపాదకా నీహరిత్వా ఏకమన్తం నిక్ఖిపితబ్బా; భిసిబిబ్బోహనం నీహరిత్వా ఏకమన్తం నిక్ఖిపితబ్బం; నిసీదనపచ్చత్థరణం నీహరిత్వా ఏకమన్తం నిక్ఖిపితబ్బం; మఞ్చో నీచం కత్వా సాధుకం అప్పటిఘంసన్తేన, అసఙ్ఘట్టేన్తేన కవాటపిట్ఠం, నీహరిత్వా ఏకమన్తం నిక్ఖిపితబ్బో; పీఠం నీచం కత్వా సాధుకం అప్పటిఘంసన్తేన, అసఙ్ఘట్టేన్తేన కవాటపిట్ఠం, నీహరిత్వా ఏకమన్తం నిక్ఖిపితబ్బం; ఖేళమల్లకో నీహరిత్వా ఏకమన్తం నిక్ఖిపితబ్బో; అపస్సేనఫలకం నీహరిత్వా ఏకమన్తం నిక్ఖిపితబ్బం. సచే విహారే సన్తానకం హోతి, ఉల్లోకా పఠమం ఓహారేతబ్బం, ఆలోకసన్ధికణ్ణభాగా పమజ్జితబ్బా. సచే గేరుకపరికమ్మకతా భిత్తి కణ్ణకితా హోతి, చోళకం తేమేత్వా పీళేత్వా పమజ్జితబ్బా. సచే కాళవణ్ణకతా భూమి కణ్ణకితా హోతి, చోళకం తేమేత్వా పీళేత్వా పమజ్జితబ్బా. సచే అకతా హోతి భూమి, ఉదకేన పరిప్ఫోసిత్వా సమ్మజ్జితబ్బా – మా విహారో రజేన ఉహఞ్ఞీతి [ఊహఞ్ఞీతి (సీ. స్యా.)]. సఙ్కారం విచినిత్వా ఏకమన్తం ఛడ్డేతబ్బం.

‘‘భూమత్థరణం ఓతాపేత్వా సోధేత్వా పప్ఫోటేత్వా అతిహరిత్వా యథాఠానే [యథాపఞ్ఞత్తం (సీ. స్యా.), యథాభాగం (క.)] పఞ్ఞపేతబ్బం. మఞ్చపటిపాదకా ఓతాపేత్వా పమజ్జిత్వా అతిహరిత్వా యథాఠానే [యథాభాగం (స్యా. క.)] ఠపేతబ్బా. మఞ్చో ఓతాపేత్వా సోధేత్వా పప్ఫోటేత్వా నీచం కత్వా సాధుకం అప్పటిఘంసన్తేన, అసఙ్ఘట్టేన్తేన కవాటపిట్ఠం, అతిహరిత్వా యథాఠానే [యథాభాగం (స్యా. క.)] పఞ్ఞపేతబ్బో. పీఠం ఓతాపేత్వా సోధేత్వా పప్ఫోటేత్వా నీచం కత్వా సాధుకం అప్పటిఘంసన్తేన, అసఙ్ఘట్టేన్తేన కవాటపిట్ఠం, అతిహరిత్వా యథాఠానే [యథాభాగం (స్యా. క.)] పఞ్ఞపేతబ్బం. భిసిబిబ్బోహనం ఓతాపేత్వా సోధేత్వా పప్ఫోటేత్వా అతిహరిత్వా యథాభాగం పఞ్ఞపేతబ్బం. నిసీదనపచ్చత్థరణం ఓతాపేత్వా సోధేత్వా పప్ఫోటేత్వా అతిహరిత్వా యథాభాగం పఞ్ఞపేతబ్బం. ఖేళమల్లకో ఓతాపేత్వా పమజ్జిత్వా అతిహరిత్వా యథాభాగం ఠపేతబ్బో. అపస్సేనఫలకం ఓతాపేత్వా పమజ్జిత్వా అతిహరిత్వా యథాభాగం ఠపేతబ్బం. పత్తచీవరం నిక్ఖిపితబ్బం. పత్తం నిక్ఖిపన్తేన ఏకేన హత్థేన పత్తం గహేత్వా ఏకేన హత్థేన హేట్ఠామఞ్చం వా హేట్ఠాపీఠం వా పరామసిత్వా పత్తో నిక్ఖిపితబ్బో. న చ అనన్తరహితాయ భూమియా పత్తో నిక్ఖిపితబ్బో. చీవరం నిక్ఖిపన్తేన ఏకేన హత్థేన చీవరం గహేత్వా ఏకేన హత్థేన చీవరవంసం వా చీవరరజ్జుం వా పమజ్జిత్వా పారతో అన్తం ఓరతో భోగం కత్వా చీవరం నిక్ఖిపితబ్బం.

‘‘సచే పురత్థిమా సరజా వాతా వాయన్తి, పురత్థిమా వాతపానా థకేతబ్బా. సచే పచ్ఛిమా సరజా వాతా వాయన్తి, పచ్ఛిమా వాతపానా థకేతబ్బా. సచే ఉత్తరా సరజా వాతా వాయన్తి, ఉత్తరా వాతపానా థకేతబ్బా. సచే దక్ఖిణా సరజా వాతా వాయన్తి, దక్ఖిణా వాతపానా థకేతబ్బా. సచే సీతకాలో హోతి, దివా వాతపానా వివరితబ్బా, రత్తిం థకేతబ్బా. సచే ఉణ్హకాలో హోతి, దివా వాతపానా థకేతబ్బా, రత్తిం వివరితబ్బా.

‘‘సచే పరివేణం ఉక్లాపం హోతి, పరివేణం సమ్మజ్జితబ్బం. సచే కోట్ఠకో ఉక్లాపో హోతి, కోట్ఠకో సమ్మజ్జితబ్బో. సచే ఉపట్ఠానసాలా ఉక్లాపా హోతి, ఉపట్ఠానసాలా సమ్మజ్జితబ్బా. సచే అగ్గిసాలా ఉక్లాపా హోతి, అగ్గిసాలా సమ్మజ్జితబ్బా. సచే వచ్చకుటి ఉక్లాపా హోతి, వచ్చకుటి సమ్మజ్జితబ్బా. సచే పానీయం న హోతి, పానీయం ఉపట్ఠాపేతబ్బం. సచే పరిభోజనీయం న హోతి, పరిభోజనీయం ఉపట్ఠాపేతబ్బం. సచే ఆచమనకుమ్భియా ఉదకం న హోతి, ఆచమనకుమ్భియా ఉదకం ఆసిఞ్చితబ్బం. ఇదం ఖో, భిక్ఖవే, ఆగన్తుకానం భిక్ఖూనం వత్తం యథా ఆగన్తుకేహి భిక్ఖూహి సమ్మా వత్తితబ్బ’’న్తి.