౧. పఠమభాణవారో

విహారానుజాననం

౨౯౪. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన భగవతా భిక్ఖూనం సేనాసనం అపఞ్ఞత్తం హోతి. తే చ భిక్ఖూ తహం తహం విహరన్తి – అరఞ్ఞే, రుక్ఖమూలే, పబ్బతే, కన్దరాయం, గిరిగుహాయం, సుసానే, వనపత్థే, అజ్ఝోకాసే, పలాలపుఞ్జే. తే కాలస్సేవ తతో తతో ఉపనిక్ఖమన్తి – అరఞ్ఞా రుక్ఖమూలా పబ్బతా కన్దరా గిరిగుహా సుసానా వనపత్థా అజ్ఝోకాసా పలాలపుఞ్జా, పాసాదికేన అభిక్కన్తేన పటిక్కన్తేన, ఆలోకితేన విలోకితేన, సమిఞ్జితేన పసారితేన, ఓక్ఖిత్తచక్ఖూ, ఇరియాపథసమ్పన్నా. తేన ఖో పన సమయేన రాజగహకో సేట్ఠీ [సేట్ఠి (క.)] కాలస్సేవ ఉయ్యానం అగమాసి. అద్దసా ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ తే భిక్ఖూ కాలస్సేవ తతో తతో ఉపనిక్ఖమన్తే – అరఞ్ఞా రుక్ఖమూలా పబ్బతా కన్దరా గిరిగుహా సుసానా వనపత్థా అజ్ఝోకాసా పలాలపుఞ్జా, పాసాదికేన అభిక్కన్తేన పటిక్కన్తేన, ఆలోకితేన విలోకితేన, సమిఞ్జితేన పసారితేన, ఓక్ఖిత్తచక్ఖూ, ఇరియాపథసమ్పన్నే. దిస్వానస్స చిత్తం పసీది. అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా తే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘సచాహం, భన్తే, విహారే కారాపేయ్యం, వసేయ్యాథ మే విహారేసూ’’తి? ‘‘న ఖో, గహపతి, భగవతా విహారా అనుఞ్ఞాతా’’తి. ‘‘తేన హి, భన్తే, భగవన్తం పటిపుచ్ఛిత్వా మమ ఆరోచేయ్యాథా’’తి. ‘‘ఏవం గహపతీ’’తి ఖో తే భిక్ఖూ రాజగహకస్స సేట్ఠిస్స పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘రాజగహకో, భన్తే, సేట్ఠీ విహారే కారాపేతుకామో. కథం ను ఖో, భన్తే, అమ్హేహి [భన్తే (సీ. క.)] పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి? అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చ లేణాని [పఞ్చ సేనాసనాని (స్యా.)] – విహారం, అడ్ఢయోగం, పాసాదం, హమ్మియం, గుహ’’న్తి.

అథ ఖో తే భిక్ఖూ యేన రాజగహకో సేట్ఠీ తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా రాజగహకం సేట్ఠిం ఏతదవోచుం – ‘‘అనుఞ్ఞాతా ఖో, గహపతి, భగవతా విహారా; యస్సదాని కాలం మఞ్ఞసీ’’తి. అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ ఏకాహేనేవ సట్ఠివిహారే పతిట్ఠాపేసి. అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ తే సట్ఠివిహారే పరియోసాపేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు మే, భన్తే, భగవా స్వాతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా భగవతో కాలం ఆరోచాపేసి – ‘‘కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన రాజగహకస్స సేట్ఠిస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేత్వా సమ్పవారేత్వా, భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం, ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతే మే, భన్తే, సట్ఠివిహారా పుఞ్ఞత్థికేన సగ్గత్థికేన కారాపితా. కథాహం, భన్తే, తేసు విహారేసు పటిపజ్జామీ’’తి? ‘‘తేన హి త్వం, గహపతి, తే సట్ఠివిహారే ఆగతానాగతస్స చాతుద్దిసస్స సఙ్ఘస్స పతిట్ఠాపేహీ’’తి. ‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ భగవతో పటిస్సుత్వా తే సట్ఠివిహారే ఆగతానాగతస్స చాతుద్దిసస్స సఙ్ఘస్స పతిట్ఠాపేసి.

౨౯౫. అథ ఖో భగవా రాజగహకం సేట్ఠిం ఇమాహి గాథాహి అనుమోది –

‘‘సీతం ఉణ్హం పటిహన్తి [పటిహనతి (క.)], తతో వాళమిగాని చ;

సరీసపే చ మకసే, సిసిరే చాపి వుట్ఠియో.

‘‘తతో వాతాతపో ఘోరే, సఞ్జాతో [వాతాతపే ఘోరే, సఞ్జాతే (క. సద్దనీతి)] పటిహఞ్ఞతి;

లేణత్థఞ్చ సుఖత్థఞ్చ, ఝాయితుఞ్చ విపస్సితుం.

‘‘విహారదానం సఙ్ఘస్స, అగ్గం బుద్ధేన [బుద్ధేహి (స్యా.)] వణ్ణితం;

తస్మా హి పణ్డితో, పోసో సమ్పస్సం అత్థమత్తనో.

‘‘విహారే కారయే రమ్మే, వాసయేత్థ బహుస్సుతే;

తేసం అన్నఞ్చ పానఞ్చ, వత్థసేనాసనాని చ;

దదేయ్య ఉజుభూతేసు, విప్పసన్నేన చేతసా.

‘‘తే తస్స ధమ్మం దేసేన్తి, సబ్బదుక్ఖాపనూదనం;

యం సో ధమ్మం ఇధఞ్ఞాయ, పరినిబ్బాతి అనాసవో’’తి.

అథ ఖో భగవా రాజగహకం సేట్ఠిం ఇమాహి గాథాహి అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.

౨౯౬. అస్సోసుం ఖో మనుస్సా – ‘‘భగవతా కిర విహారా అనుఞ్ఞాతా’’తి సక్కచ్చం [తే సక్కచ్చం (స్యా. కం.)] విహారే కారాపేన్తి. తే విహారా అకవాటకా హోన్తి; అహీపి విచ్ఛికాపి సతపదియోపి పవిసన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కవాట’’న్తి. భిత్తిఛిద్దం కరిత్వా వల్లియాపి రజ్జుయాపి కవాటం బన్ధన్తి. ఉన్దూరేహిపి ఉపచికాహిపి ఖజ్జన్తి. ఖయితబన్ధనాని కవాటాని పతన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పిట్ఠసఙ్ఘాటం ఉదుక్ఖలికం ఉత్తరపాసక’’న్తి. కవాటా న ఫుసీయన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆవిఞ్ఛనచ్ఛిద్దం ఆవిఞ్ఛనరజ్జు’’న్తి. కవాటా న థకియన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అగ్గళవట్టిం కపిసీసకం సూచికం ఘటిక’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ న సక్కోన్తి కవాటం అపాపురితుం. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తాళచ్ఛిద్దం. తీణి తాళాని – లోహతాళం, కట్ఠతాళం, విసాణతాళ’’న్తి. యేహి [యేపి (సీ. స్యా.)] తే ఉగ్ఘాటేత్వా పవిసన్తి [విసాణతాళం, యేహి తే ఉగ్ఘాటేత్వా పవిసన్తీతి (క.)], విహారా అగుత్తా హోన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యన్తకం సూచిక’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన విహారా తిణచ్ఛదనా హోన్తి; సీతకాలే సీతా, ఉణ్హకాలే ఉణ్హా. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓగుమ్ఫేత్వా ఉల్లిత్తావలిత్తం కాతు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన విహారా అవాతపానకా హోన్తి అచక్ఖుస్సా దుగ్గన్ధా. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తీణి వాతపానాని – వేదికావాతపానం, జాలవాతపానం, సలాకవాతపాన’’న్తి. వాతపానన్తరికాయ కాళకాపి వగ్గులియోపి పవిసన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, వాతపానచక్కలిక’’న్తి. చక్కలికన్తరికాయపి కాళకాపి వగ్గులియోపి పవిసన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, వాతపానకవాటకం వాతపానభిసిక’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ ఛమాయం సయన్తి. గత్తానిపి చీవరానిపి పంసుకితాని హోన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తిణసన్థారక’’న్తి. తిణసన్థారకో ఉన్దూరేహిపి ఉపచికాహిపి ఖజ్జతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, మిడ్ఢి’’న్తి [మీఢన్తి (సీ.), మిఢిన్తి (స్యా.)]. మిడ్ఢియా గత్తాని దుక్ఖా హోన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, బిదలమఞ్చక’’న్తి.

మఞ్చపీఠాదిఅనుజాననం

౨౯౭. తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స సోసానికో మసారకో మఞ్చో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, మసారకం మఞ్చ’’న్తి. మసారకం పీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, మసారకం పీఠ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స సోసానికో బున్దికాబద్ధో మఞ్చో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, బున్దికాబద్ధం మఞ్చ’’న్తి. బున్దికాబద్ధం పీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, బున్దికాబద్ధం పీఠ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స సోసానికో కుళీరపాదకో మఞ్చో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కుళీరపాదకం మఞ్చ’’న్తి. కుళీరపాదకం పీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కుళీరపాదకం పీఠ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స సోసానికో ఆహచ్చపాదకో మఞ్చో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఓరాచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆహచ్చపాదకం మఞ్చ’’న్తి. ఆహచ్చపాదకం పీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆహచ్చపాదకం పీఠ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స ఆసన్దికో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆసన్దిక’’న్తి. ఉచ్చకో ఆసన్దికో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉచ్చకమ్పి ఆసన్దిక’’న్తి. సత్తఙ్గో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సత్తఙ్గ’’న్తి. ఉచ్చకో సత్తఙ్గో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉచ్చకమ్పి సత్తఙ్గ’’న్తి. భద్దపీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భద్దపీఠ’’న్తి. పీఠికా ఉప్పన్నా హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పీఠిక’’న్తి. ఏళకపాదకం పీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఏళకపాదకం పీఠ’’న్తి. ఆమలకవట్టికం [ఆమలకవణ్టికం (స్యా.)] పీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆమలకవట్టికం పీఠ’’న్తి. ఫలకం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఫలక’’న్తి. కోచ్ఛం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కోచ్ఛ’’న్తి. పలాలపీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పలాలపీఠ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ఉచ్చే మఞ్చే సయన్తి. మనుస్సా విహారచారికం ఆహిణ్డన్తా పస్సిత్వా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, ఉచ్చే మఞ్చే సయితబ్బం. యో సయేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు నీచే మఞ్చే సయన్తో అహినా దట్ఠో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, మఞ్చపటిపాదక’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ఉచ్చే మఞ్చపటిపాదకే ధారేన్తి, సహ మఞ్చపటిపాదకేహి పవేధేన్తి. మనుస్సా విహారచారికం ఆహిణ్డన్తా పస్సిత్వా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, ఉచ్చా మఞ్చపటిపాదకా ధారేతబ్బా. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అట్ఠఙ్గులపరమం మఞ్చపటిపాదక’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స సుత్తం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సుత్తం మఞ్చం వేఠేతు’’న్తి [వేతున్తి (సీ.)]. అఙ్గాని బహుసుత్తం పరియాదియన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అఙ్గే విజ్ఝిత్వా అట్ఠపదకం వేఠేతు’’న్తి. చోళకం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చిమిలికం కాతు’’న్తి. తూలికా ఉప్పన్నా హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, విజటేత్వా బిబ్బోహనం [బిమ్బోహనం (సీ. స్యా. బిమ్బ + ఓహనం)] కాతుం. తీణి తూలాని – రుక్ఖతూలం, లతాతూలం, పోటకితూల’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అద్ధకాయికాని [అడ్ఢకాయికాని (క.)] బిబ్బోహనాని ధారేన్తి. మనుస్సా విహారచారికం ఆహిణ్డన్తా పస్సిత్వా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, అడ్ఢకాయికాని బిబ్బోహనాని ధారేతబ్బాని. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సీసప్పమాణం బిబ్బోహనం కాతు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన రాజగహే గిరగ్గసమజ్జో హోతి. మనుస్సా మహామత్తానం అత్థాయ భిసియో పటియాదేన్తి – ఉణ్ణభిసిం, చోళభిసిం, వాకభిసిం, తిణభిసిం, పణ్ణభిసిం. తే వీతివత్తే సమజ్జే ఛవిం ఉప్పాటేత్వా హరన్తి. అద్దసాసుం ఖో భిక్ఖూ సమజ్జట్ఠానే బహుం ఉణ్ణమ్పి చోళకమ్పి వాకమ్పి తిణమ్పి పణ్ణమ్పి ఛట్టితం. దిస్వాన భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చ భిసియో – ఉణ్ణభిసిం, చోళభిసిం, వాకభిసిం, తిణభిసిం, పణ్ణభిసి’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స సేనాసనపరిక్ఖారికం దుస్సం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిసిం ఓనన్ధితు’’న్తి [ఓనద్ధితుం (స్యా.)].

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ మఞ్చభిసిం పీఠే సన్థరన్తి, పీఠభిసిం మఞ్చే సన్థరన్తి. భిసియో పరిభిజ్జన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓనద్ధమఞ్చం [ఓనద్ధమఞ్చం (క.) ఏవముపరిపి] ఓనద్ధపీఠ’’న్తి. ఉల్లోకం అకరిత్వా సన్థరన్తి, హేట్ఠతో నిపతన్తి [నిపటన్తి (క.), నిప్ఫటన్తి (సీ.), నిప్పాటేన్తి (స్యా.)] …పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉల్లోకం కరిత్వా సన్థరిత్వా భిసిం ఓనన్ధితు’’న్తి. ఛవిం ఉప్పాటేత్వా హరన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఫోసితు’’న్తి. హరన్తియేవ…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భత్తికమ్మ’’న్తి. హరన్తియేవ…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, హత్థభత్తికమ్మ’’న్తి. హరన్తియేవ…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, హత్థభత్తి’’న్తి.

సేతవణ్ణాదిఅనుజాననం

౨౯౮. తేన ఖో పన సమయేన తిత్థియానం సేయ్యాయో సేతవణ్ణా హోన్తి, కాళవణ్ణకతా భూమి, గేరుకపరికమ్మకతా భిత్తి. బహూ మనుస్సా సేయ్యాపేక్ఖకా గచ్ఛన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, విహారే సేతవణ్ణం కాళవణ్ణం గేరుకపరికమ్మ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఫరుసాయ భిత్తియా సేతవణ్ణో న నిపతతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, థుసపిణ్డం దత్వా పాణికాయ పటిబాహేత్వా సేతవణ్ణం నిపాతేతు’’న్తి. సేతవణ్ణో అనిబన్ధనీయో హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సణ్హమత్తికం దత్వా పాణికాయ పటిబాహేత్వా సేతవణ్ణం నిపాతేతు’’న్తి. సేతవణ్ణో అనిబన్ధనీయో హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఇక్కాసం పిట్ఠమద్ద’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఫరుసాయ భిత్తియా గేరుకా న నిపతతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, థుసపిణ్డం దత్వా పాణికాయ పటిబాహేత్వా గేరుకం నిపాతేతు’’న్తి. గేరుకా అనిబన్ధనీయా హోతి …పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కుణ్డకమత్తికం దత్వా పాణికాయ పటిబాహేత్వా గేరుకం నిపాతేతు’’న్తి. గేరుకా అనిబన్ధనీయా హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సాసపకుట్టం సిత్థతేలక’’న్తి. అచ్చుస్సన్నం హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చోళకేన పచ్చుద్ధరితు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఫరుసాయ భూమియా కాళవణ్ణో న నిపతతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, థుసపిణ్డం దత్వా పాణికాయ పటిబాహేత్వా కాళవణ్ణం నిపాతేతు’’న్తి. కాళవణ్ణో అనిబన్ధనీయో హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, గణ్డుమత్తికం దత్వా పాణికాయ పటిబాహేత్వా కాళవణ్ణం నిపాతేతు’’న్తి. కాళవణ్ణో అనిబన్ధనీయో హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఇక్కాసం కసావ’’న్తి.

పటిభానచిత్తపటిక్ఖేపం

౨౯౯. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ విహారే పటిభానచిత్తం కారాపేన్తి – ఇత్థిరూపకం పురిసరూపకం. మనుస్సా విహారచారికం ఆహిణ్డన్తా పస్సిత్వా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, పటిభానచిత్తం కారాపేతబ్బం – ఇత్థిరూపకం పురిసరూపకం. యో కారాపేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, మాలాకమ్మం లతాకమ్మం మకరదన్తకం పఞ్చపటిక’’న్తి.

ఇట్ఠకాచయాదిఅనుజాననం

౩౦౦. తేన ఖో పన సమయేన విహారా నీచవత్థుకా హోన్తి, ఉదకేన ఓత్థరియ్యన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉచ్చవత్థుకం కాతు’’న్తి. చయో పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చినితుం తయో చయే – ఇట్ఠకాచయం, సిలాచయం, దారుచయ’’న్తి. ఆరోహన్తా విహఞ్ఞన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తయో సోపానే – ఇట్ఠకాసోపానం, సిలాసోపానం, దారుసోపాన’’న్తి. ఆరోహన్తా పరిపతన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆలమ్బనబాహ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన విహారా ఆళకమన్దా హోన్తి. భిక్ఖూ హిరియన్తి నిపజ్జితుం. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తిరోకరణి’’న్తి. తిరోకరణిం ఉక్ఖిపిత్వా ఓలోకేన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అడ్ఢకుట్టక’’న్తి. అడ్ఢకుట్టకా ఉపరితో ఓలోకేన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తయో గబ్భే – సివికాగబ్భం, నాళికాగబ్భం, హమ్మియగబ్భ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ ఖుద్దకే విహారే మజ్ఝే గబ్భం కరోన్తి. ఉపచారో న హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఖుద్దకే విహారే ఏకమన్తం గబ్భం కాతుం, మహల్లకే మజ్ఝే’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన విహారస్స కుట్టపాదో జీరతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కులఙ్కపాదక’’న్తి [కుళుఙ్కపాదకన్తి (సీ.)]. విహారస్స కుట్టో ఓవస్సతి…పే…‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పరిత్తాణకిటికం ఉద్దసుధ’’న్తి [ఉద్ధాసుధన్తి (స్యా.)].

తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో తిణచ్ఛదనా అహి ఖన్ధే పతతి. సో భీతో విస్సరమకాసి. భిక్ఖూ ఉపధావిత్వా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచుం – ‘‘కిస్స త్వం, ఆవుసో, విస్సరమకాసీ’’తి? అథ ఖో సో భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసి. భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, వితాన’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ మఞ్చపాదేపి పీఠపాదేపి థవికాయో లగ్గేన్తి. ఉన్దూరేహిపి ఉపచికాహిపి ఖజ్జన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిత్తిఖిలం నాగదన్తక’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ మఞ్చేపి పీఠేపి చీవరం నిక్ఖిపన్తి. చీవరం పరిభిజ్జితి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, విహారే చీవరవంసం చీవరరజ్జు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన విహారా అనాళిన్దకా హోన్తి అప్పటిస్సరణా. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆళిన్దం పఘనం పకుట్టం [పకుడ్డం (సీ.)] ఓసారక’’న్తి. ఆళిన్దా పాకటా హోన్తి. భిక్ఖూ హిరియన్తి నిపజ్జితుం…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సంసరణకిటికం ఉగ్ఘాటనకిటిక’’న్తి.

ఉపట్ఠానసాలాఅనుజాననం

౩౦౧. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ అజ్ఝోకాసే భత్తవిస్సగ్గం కరోన్తా సీతేనపి ఉణ్హేనపి కిలమన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉపట్ఠానసాల’’న్తి. ఉపట్ఠానసాలా నీచవత్థుకా హోతి, ఉదకేన ఓత్థరియ్యతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉచ్చవత్థుకం కాతు’’న్తి. చయో పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చినితుం తయో చయే – ఇట్ఠకాచయం, సిలాచయం, దారుచయ’’న్తి. ఆరోహన్తా విహఞ్ఞన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తయో సోపానే – ఇట్ఠకాసోపానం, సిలాసోపానం, దారుసోపాన’’న్తి. ఆరోహన్తా పరిపతన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆలమ్బనబాహ’’న్తి. ఉపట్ఠానసాలాయ తిణచుణ్ణం పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓగుమ్ఫేత్వా ఉల్లిత్తావలిత్తం కాతుం – సేతవణ్ణం కాళవణ్ణం గేరుకపరికమ్మం మాలాకమ్మం లతాకమ్మం మకరదన్తకం పఞ్చపటికం చీవరవంసం చీవరరజ్జు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ అజ్ఝోకాసే ఛమాయ చీవరం పత్థరన్తి. చీవరం పంసుకితం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అజ్ఝోకాసే చీవరవంసం చీవరరజ్జు’’న్తి. పానీయం ఓతప్పతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పానీయసాలం పానీయమణ్డప’’న్తి. పానీయసాలా నీచవత్థుకా హోతి, ఉదకేన ఓత్థరియ్యతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉచ్చవత్థుకం కాతు’’న్తి. చయో పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చినితుం తయో చయే – ఇట్ఠకాచయం, సిలాచయం, దారుచయ’’న్తి. ఆరోహన్తా విహఞ్ఞన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తయో సోపానే – ఇట్ఠకాసోపానం, సిలాసోపానం, దారుసోపాన’’న్తి. ఆరోహన్తా పరిపతన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆలమ్బనబాహ’’న్తి. పానీయసాలాయ తిణచుణ్ణం పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓగుమ్ఫేత్వా ఉల్లిత్తావలిత్తం కాతుం – సేతవణ్ణం కాళవణ్ణం గేరుకపరికమ్మం మాలాకమ్మం లతాకమ్మం మకరదన్తకం పఞ్చపటికం చీవరవంసం చీవరరజ్జు’’న్తి. పానీయభాజనం న సంవిజ్జతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పానీయసఙ్ఖం పానీయసరావక’’న్తి.

పాకారాదిఅనుజాననం

౩౦౨. తేన ఖో పన సమయేన విహారా అపరిక్ఖిత్తా హోన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పరిక్ఖిపితుం తయో పాకారే – ఇట్ఠకాపాకారం, సిలాపాకారం, దారుపాకార’’న్తి. కోట్ఠకో న హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కోట్ఠక’’న్తి. కోట్ఠకో నీచవత్థుకో హోతి, ఉదకేన ఓత్థరియ్యతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉచ్చవత్థుకం కాతు’’న్తి. కోట్ఠకస్స కవాటం న హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కవాటం పిట్ఠసఙ్ఘాటం ఉదుక్ఖలికం ఉత్తరపాసకం అగ్గళవట్టిం కపిసీసకం సూచికం ఘటికం తాళచ్ఛిద్దం ఆవిఞ్ఛనచ్ఛిద్దం ఆవిఞ్ఛనరజ్జు’’న్తి. కోట్ఠకే తిణచుణ్ణం పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓగుమ్ఫేత్వా ఉల్లిత్తావలిత్తం కాతుం – సేతవణ్ణం కాళవణ్ణం గేరుకపరికమ్మం మాలాకమ్మం లతాకమ్మం మకరదన్తకం పఞ్చపటిక’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన పరివేణం చిక్ఖల్లం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, మరుమ్బం ఉపకిరితు’’న్తి. న పరియాపుణన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పదరసిలం నిక్ఖిపితు’’న్తి. ఉదకం సన్తిట్ఠతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉదకనిద్ధమన’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ పరివేణే తహం తహం అగ్గిట్ఠానం కరోన్తి. పరివేణం ఉక్లాపం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఏకమన్తం అగ్గిసాలం కాతు’’న్తి. అగ్గిసాలా నీచవత్థుకా హోతి, ఉదకేన ఓత్థరియ్యతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉచ్చవత్థుకం కాతు’’న్తి. చయో పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చినితుం తయో చయే – ఇట్ఠకాచయం, సిలాచయం, దారుచయ’’న్తి. ఆరోహన్తా విహఞ్ఞన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తయో సోపానే – ఇట్ఠకాసోపానం, సిలాసోపానం, దారుసోపాన’’న్తి. ఆరోహన్తా పరిపతన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆలమ్బనబాహ’’న్తి. అగ్గిసాలాయ కవాటం న హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కవాటం పిట్ఠసఙ్ఘాటం ఉదుక్ఖలికం ఉత్తరపాసకం అగ్గళవట్టిం కపిసీసకం సూచికం ఘటికం తాళచ్ఛిద్దం ఆవిఞ్ఛనచ్ఛిద్దం ఆవిఞ్ఛనరజ్జు’’న్తి. అగ్గిసాలాయ తిణచుణ్ణం పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓగుమ్ఫేత్వా ఉల్లిత్తావలిత్తం కాతుం – సేతవణ్ణం కాళవణ్ణం గేరుకపరికమ్మం మాలాకమ్మం లతాకమ్మం మకరదన్తకం పఞ్చపటికం చీవరవంసం చీవరరజ్జు’’న్తి.

ఆరామపరిక్ఖేపఅనుజాననం

౩౦౩. తేన ఖో పన సమయేన ఆరామో అపరిక్ఖిత్తో హోతి. అజకాపి పసుకాపి ఉపరోపే విహేఠేన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పరిక్ఖిపితుం తయో వాటే – వేళువాటం, కణ్డకవాటం [వటే వేళువటం కణ్డకవటం (స్యా.)], పరిఖ’’న్తి. కోట్ఠకో న హోతి. తథేవ అజకాపి పసుకాపి ఉపరోపే విహేఠేన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కోట్ఠకం అపేసిం యమకకవాటం తోరణం పలిఘ’’న్తి. కోట్ఠకే తిణచుణ్ణం పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓగుమ్ఫేత్వా ఉల్లిత్తావలిత్తం కాతుం – సేతవణ్ణం కాళవణ్ణం గేరుకపరికమ్మం మాలాకమ్మం లతాకమ్మం మకరదన్తకం పఞ్చపటిక’’న్తి. ఆరామో చిక్ఖల్లో హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, మరుమ్బం ఉపకిరితు’’న్తి. న పరియాపుణన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పదరసిలం నిక్ఖిపితు’’న్తి. ఉదకం సన్తిట్ఠతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉదకనిద్ధమన’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో సఙ్ఘస్స అత్థాయ సుధామత్తికాలేపనం పాసాదం కారేతుకామో హోతి. అథ ఖో భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘కిం ను ఖో భగవతా ఛదనం అనుఞ్ఞాతం, కిం అననుఞ్ఞాత’’న్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఛదనాని – ఇట్ఠకాఛదనం, సిలాఛదనం, సుధాఛదనం, తిణచ్ఛదనం, పణ్ణచ్ఛదన’’న్తి.

పఠమభాణవారో నిట్ఠితో.