౬. సేనాసనక్ఖన్ధకం

౧. పఠమభాణవారో

విహారానుజాననం

౨౯౪. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన భగవతా భిక్ఖూనం సేనాసనం అపఞ్ఞత్తం హోతి. తే చ భిక్ఖూ తహం తహం విహరన్తి – అరఞ్ఞే, రుక్ఖమూలే, పబ్బతే, కన్దరాయం, గిరిగుహాయం, సుసానే, వనపత్థే, అజ్ఝోకాసే, పలాలపుఞ్జే. తే కాలస్సేవ తతో తతో ఉపనిక్ఖమన్తి – అరఞ్ఞా రుక్ఖమూలా పబ్బతా కన్దరా గిరిగుహా సుసానా వనపత్థా అజ్ఝోకాసా పలాలపుఞ్జా, పాసాదికేన అభిక్కన్తేన పటిక్కన్తేన, ఆలోకితేన విలోకితేన, సమిఞ్జితేన పసారితేన, ఓక్ఖిత్తచక్ఖూ, ఇరియాపథసమ్పన్నా. తేన ఖో పన సమయేన రాజగహకో సేట్ఠీ [సేట్ఠి (క.)] కాలస్సేవ ఉయ్యానం అగమాసి. అద్దసా ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ తే భిక్ఖూ కాలస్సేవ తతో తతో ఉపనిక్ఖమన్తే – అరఞ్ఞా రుక్ఖమూలా పబ్బతా కన్దరా గిరిగుహా సుసానా వనపత్థా అజ్ఝోకాసా పలాలపుఞ్జా, పాసాదికేన అభిక్కన్తేన పటిక్కన్తేన, ఆలోకితేన విలోకితేన, సమిఞ్జితేన పసారితేన, ఓక్ఖిత్తచక్ఖూ, ఇరియాపథసమ్పన్నే. దిస్వానస్స చిత్తం పసీది. అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా తే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘సచాహం, భన్తే, విహారే కారాపేయ్యం, వసేయ్యాథ మే విహారేసూ’’తి? ‘‘న ఖో, గహపతి, భగవతా విహారా అనుఞ్ఞాతా’’తి. ‘‘తేన హి, భన్తే, భగవన్తం పటిపుచ్ఛిత్వా మమ ఆరోచేయ్యాథా’’తి. ‘‘ఏవం గహపతీ’’తి ఖో తే భిక్ఖూ రాజగహకస్స సేట్ఠిస్స పటిస్సుత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘రాజగహకో, భన్తే, సేట్ఠీ విహారే కారాపేతుకామో. కథం ను ఖో, భన్తే, అమ్హేహి [భన్తే (సీ. క.)] పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి? అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చ లేణాని [పఞ్చ సేనాసనాని (స్యా.)] – విహారం, అడ్ఢయోగం, పాసాదం, హమ్మియం, గుహ’’న్తి.

అథ ఖో తే భిక్ఖూ యేన రాజగహకో సేట్ఠీ తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా రాజగహకం సేట్ఠిం ఏతదవోచుం – ‘‘అనుఞ్ఞాతా ఖో, గహపతి, భగవతా విహారా; యస్సదాని కాలం మఞ్ఞసీ’’తి. అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ ఏకాహేనేవ సట్ఠివిహారే పతిట్ఠాపేసి. అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ తే సట్ఠివిహారే పరియోసాపేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు మే, భన్తే, భగవా స్వాతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.

అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా భగవతో కాలం ఆరోచాపేసి – ‘‘కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన రాజగహకస్స సేట్ఠిస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేత్వా సమ్పవారేత్వా, భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం, ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతే మే, భన్తే, సట్ఠివిహారా పుఞ్ఞత్థికేన సగ్గత్థికేన కారాపితా. కథాహం, భన్తే, తేసు విహారేసు పటిపజ్జామీ’’తి? ‘‘తేన హి త్వం, గహపతి, తే సట్ఠివిహారే ఆగతానాగతస్స చాతుద్దిసస్స సఙ్ఘస్స పతిట్ఠాపేహీ’’తి. ‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ భగవతో పటిస్సుత్వా తే సట్ఠివిహారే ఆగతానాగతస్స చాతుద్దిసస్స సఙ్ఘస్స పతిట్ఠాపేసి.

౨౯౫. అథ ఖో భగవా రాజగహకం సేట్ఠిం ఇమాహి గాథాహి అనుమోది –

‘‘సీతం ఉణ్హం పటిహన్తి [పటిహనతి (క.)], తతో వాళమిగాని చ;

సరీసపే చ మకసే, సిసిరే చాపి వుట్ఠియో.

‘‘తతో వాతాతపో ఘోరే, సఞ్జాతో [వాతాతపే ఘోరే, సఞ్జాతే (క. సద్దనీతి)] పటిహఞ్ఞతి;

లేణత్థఞ్చ సుఖత్థఞ్చ, ఝాయితుఞ్చ విపస్సితుం.

‘‘విహారదానం సఙ్ఘస్స, అగ్గం బుద్ధేన [బుద్ధేహి (స్యా.)] వణ్ణితం;

తస్మా హి పణ్డితో, పోసో సమ్పస్సం అత్థమత్తనో.

‘‘విహారే కారయే రమ్మే, వాసయేత్థ బహుస్సుతే;

తేసం అన్నఞ్చ పానఞ్చ, వత్థసేనాసనాని చ;

దదేయ్య ఉజుభూతేసు, విప్పసన్నేన చేతసా.

‘‘తే తస్స ధమ్మం దేసేన్తి, సబ్బదుక్ఖాపనూదనం;

యం సో ధమ్మం ఇధఞ్ఞాయ, పరినిబ్బాతి అనాసవో’’తి.

అథ ఖో భగవా రాజగహకం సేట్ఠిం ఇమాహి గాథాహి అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.

౨౯౬. అస్సోసుం ఖో మనుస్సా – ‘‘భగవతా కిర విహారా అనుఞ్ఞాతా’’తి సక్కచ్చం [తే సక్కచ్చం (స్యా. కం.)] విహారే కారాపేన్తి. తే విహారా అకవాటకా హోన్తి; అహీపి విచ్ఛికాపి సతపదియోపి పవిసన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కవాట’’న్తి. భిత్తిఛిద్దం కరిత్వా వల్లియాపి రజ్జుయాపి కవాటం బన్ధన్తి. ఉన్దూరేహిపి ఉపచికాహిపి ఖజ్జన్తి. ఖయితబన్ధనాని కవాటాని పతన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పిట్ఠసఙ్ఘాటం ఉదుక్ఖలికం ఉత్తరపాసక’’న్తి. కవాటా న ఫుసీయన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆవిఞ్ఛనచ్ఛిద్దం ఆవిఞ్ఛనరజ్జు’’న్తి. కవాటా న థకియన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అగ్గళవట్టిం కపిసీసకం సూచికం ఘటిక’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ న సక్కోన్తి కవాటం అపాపురితుం. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తాళచ్ఛిద్దం. తీణి తాళాని – లోహతాళం, కట్ఠతాళం, విసాణతాళ’’న్తి. యేహి [యేపి (సీ. స్యా.)] తే ఉగ్ఘాటేత్వా పవిసన్తి [విసాణతాళం, యేహి తే ఉగ్ఘాటేత్వా పవిసన్తీతి (క.)], విహారా అగుత్తా హోన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యన్తకం సూచిక’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన విహారా తిణచ్ఛదనా హోన్తి; సీతకాలే సీతా, ఉణ్హకాలే ఉణ్హా. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓగుమ్ఫేత్వా ఉల్లిత్తావలిత్తం కాతు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన విహారా అవాతపానకా హోన్తి అచక్ఖుస్సా దుగ్గన్ధా. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తీణి వాతపానాని – వేదికావాతపానం, జాలవాతపానం, సలాకవాతపాన’’న్తి. వాతపానన్తరికాయ కాళకాపి వగ్గులియోపి పవిసన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, వాతపానచక్కలిక’’న్తి. చక్కలికన్తరికాయపి కాళకాపి వగ్గులియోపి పవిసన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, వాతపానకవాటకం వాతపానభిసిక’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ ఛమాయం సయన్తి. గత్తానిపి చీవరానిపి పంసుకితాని హోన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తిణసన్థారక’’న్తి. తిణసన్థారకో ఉన్దూరేహిపి ఉపచికాహిపి ఖజ్జతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, మిడ్ఢి’’న్తి [మీఢన్తి (సీ.), మిఢిన్తి (స్యా.)]. మిడ్ఢియా గత్తాని దుక్ఖా హోన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, బిదలమఞ్చక’’న్తి.

మఞ్చపీఠాదిఅనుజాననం

౨౯౭. తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స సోసానికో మసారకో మఞ్చో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, మసారకం మఞ్చ’’న్తి. మసారకం పీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, మసారకం పీఠ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స సోసానికో బున్దికాబద్ధో మఞ్చో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, బున్దికాబద్ధం మఞ్చ’’న్తి. బున్దికాబద్ధం పీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, బున్దికాబద్ధం పీఠ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స సోసానికో కుళీరపాదకో మఞ్చో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కుళీరపాదకం మఞ్చ’’న్తి. కుళీరపాదకం పీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కుళీరపాదకం పీఠ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స సోసానికో ఆహచ్చపాదకో మఞ్చో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఓరాచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆహచ్చపాదకం మఞ్చ’’న్తి. ఆహచ్చపాదకం పీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆహచ్చపాదకం పీఠ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స ఆసన్దికో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆసన్దిక’’న్తి. ఉచ్చకో ఆసన్దికో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉచ్చకమ్పి ఆసన్దిక’’న్తి. సత్తఙ్గో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సత్తఙ్గ’’న్తి. ఉచ్చకో సత్తఙ్గో ఉప్పన్నో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉచ్చకమ్పి సత్తఙ్గ’’న్తి. భద్దపీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భద్దపీఠ’’న్తి. పీఠికా ఉప్పన్నా హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పీఠిక’’న్తి. ఏళకపాదకం పీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఏళకపాదకం పీఠ’’న్తి. ఆమలకవట్టికం [ఆమలకవణ్టికం (స్యా.)] పీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆమలకవట్టికం పీఠ’’న్తి. ఫలకం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఫలక’’న్తి. కోచ్ఛం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కోచ్ఛ’’న్తి. పలాలపీఠం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పలాలపీఠ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ఉచ్చే మఞ్చే సయన్తి. మనుస్సా విహారచారికం ఆహిణ్డన్తా పస్సిత్వా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, ఉచ్చే మఞ్చే సయితబ్బం. యో సయేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు నీచే మఞ్చే సయన్తో అహినా దట్ఠో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, మఞ్చపటిపాదక’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ఉచ్చే మఞ్చపటిపాదకే ధారేన్తి, సహ మఞ్చపటిపాదకేహి పవేధేన్తి. మనుస్సా విహారచారికం ఆహిణ్డన్తా పస్సిత్వా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, ఉచ్చా మఞ్చపటిపాదకా ధారేతబ్బా. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అట్ఠఙ్గులపరమం మఞ్చపటిపాదక’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స సుత్తం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సుత్తం మఞ్చం వేఠేతు’’న్తి [వేతున్తి (సీ.)]. అఙ్గాని బహుసుత్తం పరియాదియన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అఙ్గే విజ్ఝిత్వా అట్ఠపదకం వేఠేతు’’న్తి. చోళకం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చిమిలికం కాతు’’న్తి. తూలికా ఉప్పన్నా హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, విజటేత్వా బిబ్బోహనం [బిమ్బోహనం (సీ. స్యా. బిమ్బ + ఓహనం)] కాతుం. తీణి తూలాని – రుక్ఖతూలం, లతాతూలం, పోటకితూల’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అద్ధకాయికాని [అడ్ఢకాయికాని (క.)] బిబ్బోహనాని ధారేన్తి. మనుస్సా విహారచారికం ఆహిణ్డన్తా పస్సిత్వా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, అడ్ఢకాయికాని బిబ్బోహనాని ధారేతబ్బాని. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సీసప్పమాణం బిబ్బోహనం కాతు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన రాజగహే గిరగ్గసమజ్జో హోతి. మనుస్సా మహామత్తానం అత్థాయ భిసియో పటియాదేన్తి – ఉణ్ణభిసిం, చోళభిసిం, వాకభిసిం, తిణభిసిం, పణ్ణభిసిం. తే వీతివత్తే సమజ్జే ఛవిం ఉప్పాటేత్వా హరన్తి. అద్దసాసుం ఖో భిక్ఖూ సమజ్జట్ఠానే బహుం ఉణ్ణమ్పి చోళకమ్పి వాకమ్పి తిణమ్పి పణ్ణమ్పి ఛట్టితం. దిస్వాన భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చ భిసియో – ఉణ్ణభిసిం, చోళభిసిం, వాకభిసిం, తిణభిసిం, పణ్ణభిసి’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన సఙ్ఘస్స సేనాసనపరిక్ఖారికం దుస్సం ఉప్పన్నం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిసిం ఓనన్ధితు’’న్తి [ఓనద్ధితుం (స్యా.)].

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ మఞ్చభిసిం పీఠే సన్థరన్తి, పీఠభిసిం మఞ్చే సన్థరన్తి. భిసియో పరిభిజ్జన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓనద్ధమఞ్చం [ఓనద్ధమఞ్చం (క.) ఏవముపరిపి] ఓనద్ధపీఠ’’న్తి. ఉల్లోకం అకరిత్వా సన్థరన్తి, హేట్ఠతో నిపతన్తి [నిపటన్తి (క.), నిప్ఫటన్తి (సీ.), నిప్పాటేన్తి (స్యా.)] …పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉల్లోకం కరిత్వా సన్థరిత్వా భిసిం ఓనన్ధితు’’న్తి. ఛవిం ఉప్పాటేత్వా హరన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఫోసితు’’న్తి. హరన్తియేవ…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భత్తికమ్మ’’న్తి. హరన్తియేవ…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, హత్థభత్తికమ్మ’’న్తి. హరన్తియేవ…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, హత్థభత్తి’’న్తి.

సేతవణ్ణాదిఅనుజాననం

౨౯౮. తేన ఖో పన సమయేన తిత్థియానం సేయ్యాయో సేతవణ్ణా హోన్తి, కాళవణ్ణకతా భూమి, గేరుకపరికమ్మకతా భిత్తి. బహూ మనుస్సా సేయ్యాపేక్ఖకా గచ్ఛన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, విహారే సేతవణ్ణం కాళవణ్ణం గేరుకపరికమ్మ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఫరుసాయ భిత్తియా సేతవణ్ణో న నిపతతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, థుసపిణ్డం దత్వా పాణికాయ పటిబాహేత్వా సేతవణ్ణం నిపాతేతు’’న్తి. సేతవణ్ణో అనిబన్ధనీయో హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సణ్హమత్తికం దత్వా పాణికాయ పటిబాహేత్వా సేతవణ్ణం నిపాతేతు’’న్తి. సేతవణ్ణో అనిబన్ధనీయో హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఇక్కాసం పిట్ఠమద్ద’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఫరుసాయ భిత్తియా గేరుకా న నిపతతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, థుసపిణ్డం దత్వా పాణికాయ పటిబాహేత్వా గేరుకం నిపాతేతు’’న్తి. గేరుకా అనిబన్ధనీయా హోతి …పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కుణ్డకమత్తికం దత్వా పాణికాయ పటిబాహేత్వా గేరుకం నిపాతేతు’’న్తి. గేరుకా అనిబన్ధనీయా హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సాసపకుట్టం సిత్థతేలక’’న్తి. అచ్చుస్సన్నం హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చోళకేన పచ్చుద్ధరితు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఫరుసాయ భూమియా కాళవణ్ణో న నిపతతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, థుసపిణ్డం దత్వా పాణికాయ పటిబాహేత్వా కాళవణ్ణం నిపాతేతు’’న్తి. కాళవణ్ణో అనిబన్ధనీయో హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, గణ్డుమత్తికం దత్వా పాణికాయ పటిబాహేత్వా కాళవణ్ణం నిపాతేతు’’న్తి. కాళవణ్ణో అనిబన్ధనీయో హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఇక్కాసం కసావ’’న్తి.

పటిభానచిత్తపటిక్ఖేపం

౨౯౯. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ విహారే పటిభానచిత్తం కారాపేన్తి – ఇత్థిరూపకం పురిసరూపకం. మనుస్సా విహారచారికం ఆహిణ్డన్తా పస్సిత్వా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, పటిభానచిత్తం కారాపేతబ్బం – ఇత్థిరూపకం పురిసరూపకం. యో కారాపేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, మాలాకమ్మం లతాకమ్మం మకరదన్తకం పఞ్చపటిక’’న్తి.

ఇట్ఠకాచయాదిఅనుజాననం

౩౦౦. తేన ఖో పన సమయేన విహారా నీచవత్థుకా హోన్తి, ఉదకేన ఓత్థరియ్యన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉచ్చవత్థుకం కాతు’’న్తి. చయో పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చినితుం తయో చయే – ఇట్ఠకాచయం, సిలాచయం, దారుచయ’’న్తి. ఆరోహన్తా విహఞ్ఞన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తయో సోపానే – ఇట్ఠకాసోపానం, సిలాసోపానం, దారుసోపాన’’న్తి. ఆరోహన్తా పరిపతన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆలమ్బనబాహ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన విహారా ఆళకమన్దా హోన్తి. భిక్ఖూ హిరియన్తి నిపజ్జితుం. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తిరోకరణి’’న్తి. తిరోకరణిం ఉక్ఖిపిత్వా ఓలోకేన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అడ్ఢకుట్టక’’న్తి. అడ్ఢకుట్టకా ఉపరితో ఓలోకేన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తయో గబ్భే – సివికాగబ్భం, నాళికాగబ్భం, హమ్మియగబ్భ’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ ఖుద్దకే విహారే మజ్ఝే గబ్భం కరోన్తి. ఉపచారో న హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఖుద్దకే విహారే ఏకమన్తం గబ్భం కాతుం, మహల్లకే మజ్ఝే’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన విహారస్స కుట్టపాదో జీరతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కులఙ్కపాదక’’న్తి [కుళుఙ్కపాదకన్తి (సీ.)]. విహారస్స కుట్టో ఓవస్సతి…పే…‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పరిత్తాణకిటికం ఉద్దసుధ’’న్తి [ఉద్ధాసుధన్తి (స్యా.)].

తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో తిణచ్ఛదనా అహి ఖన్ధే పతతి. సో భీతో విస్సరమకాసి. భిక్ఖూ ఉపధావిత్వా తం భిక్ఖుం ఏతదవోచుం – ‘‘కిస్స త్వం, ఆవుసో, విస్సరమకాసీ’’తి? అథ ఖో సో భిక్ఖూనం ఏతమత్థం ఆరోచేసి. భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, వితాన’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ మఞ్చపాదేపి పీఠపాదేపి థవికాయో లగ్గేన్తి. ఉన్దూరేహిపి ఉపచికాహిపి ఖజ్జన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భిత్తిఖిలం నాగదన్తక’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ మఞ్చేపి పీఠేపి చీవరం నిక్ఖిపన్తి. చీవరం పరిభిజ్జితి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, విహారే చీవరవంసం చీవరరజ్జు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన విహారా అనాళిన్దకా హోన్తి అప్పటిస్సరణా. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆళిన్దం పఘనం పకుట్టం [పకుడ్డం (సీ.)] ఓసారక’’న్తి. ఆళిన్దా పాకటా హోన్తి. భిక్ఖూ హిరియన్తి నిపజ్జితుం…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సంసరణకిటికం ఉగ్ఘాటనకిటిక’’న్తి.

ఉపట్ఠానసాలాఅనుజాననం

౩౦౧. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ అజ్ఝోకాసే భత్తవిస్సగ్గం కరోన్తా సీతేనపి ఉణ్హేనపి కిలమన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉపట్ఠానసాల’’న్తి. ఉపట్ఠానసాలా నీచవత్థుకా హోతి, ఉదకేన ఓత్థరియ్యతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉచ్చవత్థుకం కాతు’’న్తి. చయో పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చినితుం తయో చయే – ఇట్ఠకాచయం, సిలాచయం, దారుచయ’’న్తి. ఆరోహన్తా విహఞ్ఞన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తయో సోపానే – ఇట్ఠకాసోపానం, సిలాసోపానం, దారుసోపాన’’న్తి. ఆరోహన్తా పరిపతన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆలమ్బనబాహ’’న్తి. ఉపట్ఠానసాలాయ తిణచుణ్ణం పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓగుమ్ఫేత్వా ఉల్లిత్తావలిత్తం కాతుం – సేతవణ్ణం కాళవణ్ణం గేరుకపరికమ్మం మాలాకమ్మం లతాకమ్మం మకరదన్తకం పఞ్చపటికం చీవరవంసం చీవరరజ్జు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ అజ్ఝోకాసే ఛమాయ చీవరం పత్థరన్తి. చీవరం పంసుకితం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అజ్ఝోకాసే చీవరవంసం చీవరరజ్జు’’న్తి. పానీయం ఓతప్పతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పానీయసాలం పానీయమణ్డప’’న్తి. పానీయసాలా నీచవత్థుకా హోతి, ఉదకేన ఓత్థరియ్యతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉచ్చవత్థుకం కాతు’’న్తి. చయో పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చినితుం తయో చయే – ఇట్ఠకాచయం, సిలాచయం, దారుచయ’’న్తి. ఆరోహన్తా విహఞ్ఞన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తయో సోపానే – ఇట్ఠకాసోపానం, సిలాసోపానం, దారుసోపాన’’న్తి. ఆరోహన్తా పరిపతన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆలమ్బనబాహ’’న్తి. పానీయసాలాయ తిణచుణ్ణం పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓగుమ్ఫేత్వా ఉల్లిత్తావలిత్తం కాతుం – సేతవణ్ణం కాళవణ్ణం గేరుకపరికమ్మం మాలాకమ్మం లతాకమ్మం మకరదన్తకం పఞ్చపటికం చీవరవంసం చీవరరజ్జు’’న్తి. పానీయభాజనం న సంవిజ్జతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పానీయసఙ్ఖం పానీయసరావక’’న్తి.

పాకారాదిఅనుజాననం

౩౦౨. తేన ఖో పన సమయేన విహారా అపరిక్ఖిత్తా హోన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పరిక్ఖిపితుం తయో పాకారే – ఇట్ఠకాపాకారం, సిలాపాకారం, దారుపాకార’’న్తి. కోట్ఠకో న హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కోట్ఠక’’న్తి. కోట్ఠకో నీచవత్థుకో హోతి, ఉదకేన ఓత్థరియ్యతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉచ్చవత్థుకం కాతు’’న్తి. కోట్ఠకస్స కవాటం న హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కవాటం పిట్ఠసఙ్ఘాటం ఉదుక్ఖలికం ఉత్తరపాసకం అగ్గళవట్టిం కపిసీసకం సూచికం ఘటికం తాళచ్ఛిద్దం ఆవిఞ్ఛనచ్ఛిద్దం ఆవిఞ్ఛనరజ్జు’’న్తి. కోట్ఠకే తిణచుణ్ణం పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓగుమ్ఫేత్వా ఉల్లిత్తావలిత్తం కాతుం – సేతవణ్ణం కాళవణ్ణం గేరుకపరికమ్మం మాలాకమ్మం లతాకమ్మం మకరదన్తకం పఞ్చపటిక’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన పరివేణం చిక్ఖల్లం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, మరుమ్బం ఉపకిరితు’’న్తి. న పరియాపుణన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పదరసిలం నిక్ఖిపితు’’న్తి. ఉదకం సన్తిట్ఠతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉదకనిద్ధమన’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ పరివేణే తహం తహం అగ్గిట్ఠానం కరోన్తి. పరివేణం ఉక్లాపం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఏకమన్తం అగ్గిసాలం కాతు’’న్తి. అగ్గిసాలా నీచవత్థుకా హోతి, ఉదకేన ఓత్థరియ్యతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉచ్చవత్థుకం కాతు’’న్తి. చయో పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చినితుం తయో చయే – ఇట్ఠకాచయం, సిలాచయం, దారుచయ’’న్తి. ఆరోహన్తా విహఞ్ఞన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తయో సోపానే – ఇట్ఠకాసోపానం, సిలాసోపానం, దారుసోపాన’’న్తి. ఆరోహన్తా పరిపతన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆలమ్బనబాహ’’న్తి. అగ్గిసాలాయ కవాటం న హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కవాటం పిట్ఠసఙ్ఘాటం ఉదుక్ఖలికం ఉత్తరపాసకం అగ్గళవట్టిం కపిసీసకం సూచికం ఘటికం తాళచ్ఛిద్దం ఆవిఞ్ఛనచ్ఛిద్దం ఆవిఞ్ఛనరజ్జు’’న్తి. అగ్గిసాలాయ తిణచుణ్ణం పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓగుమ్ఫేత్వా ఉల్లిత్తావలిత్తం కాతుం – సేతవణ్ణం కాళవణ్ణం గేరుకపరికమ్మం మాలాకమ్మం లతాకమ్మం మకరదన్తకం పఞ్చపటికం చీవరవంసం చీవరరజ్జు’’న్తి.

ఆరామపరిక్ఖేపఅనుజాననం

౩౦౩. తేన ఖో పన సమయేన ఆరామో అపరిక్ఖిత్తో హోతి. అజకాపి పసుకాపి ఉపరోపే విహేఠేన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పరిక్ఖిపితుం తయో వాటే – వేళువాటం, కణ్డకవాటం [వటే వేళువటం కణ్డకవటం (స్యా.)], పరిఖ’’న్తి. కోట్ఠకో న హోతి. తథేవ అజకాపి పసుకాపి ఉపరోపే విహేఠేన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, కోట్ఠకం అపేసిం యమకకవాటం తోరణం పలిఘ’’న్తి. కోట్ఠకే తిణచుణ్ణం పరిపతతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఓగుమ్ఫేత్వా ఉల్లిత్తావలిత్తం కాతుం – సేతవణ్ణం కాళవణ్ణం గేరుకపరికమ్మం మాలాకమ్మం లతాకమ్మం మకరదన్తకం పఞ్చపటిక’’న్తి. ఆరామో చిక్ఖల్లో హోతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, మరుమ్బం ఉపకిరితు’’న్తి. న పరియాపుణన్తి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పదరసిలం నిక్ఖిపితు’’న్తి. ఉదకం సన్తిట్ఠతి…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉదకనిద్ధమన’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో సఙ్ఘస్స అత్థాయ సుధామత్తికాలేపనం పాసాదం కారేతుకామో హోతి. అథ ఖో భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘కిం ను ఖో భగవతా ఛదనం అనుఞ్ఞాతం, కిం అననుఞ్ఞాత’’న్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చ ఛదనాని – ఇట్ఠకాఛదనం, సిలాఛదనం, సుధాఛదనం, తిణచ్ఛదనం, పణ్ణచ్ఛదన’’న్తి.

పఠమభాణవారో నిట్ఠితో.

౨. దుతియభాణవారో

అనాథపిణ్డికవత్థు

౩౦౪. తేన ఖో పన సమయేన అనాథపిణ్డికో గహపతి రాజగహకస్స సేట్ఠిస్స భగినిపతికో హోతి. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి రాజగహం అగమాసి కేనచిదేవ కరణీయేన. తేన ఖో పన సమయేన రాజగహకేన సేట్ఠినా స్వాతనాయ బుద్ధప్పముఖో సఙ్ఘో నిమన్తితో హోతి. అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ దాసే చ కమ్మకారే [కమ్మకరే (సీ. స్యా.)] చ ఆణాపేసి – ‘‘తేన హి, భణే, కాలస్సేవ ఉట్ఠాయ యాగుయో పచథ, భత్తాని పచథ, సూపాని సమ్పాదేథ, ఉత్తరిభఙ్గాని సమ్పాదేథా’’తి. అథ ఖో అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స ఏతదహోసి – ‘‘పుబ్బే ఖ్వాయం గహపతి మయి ఆగతే సబ్బకిచ్చాని నిక్ఖిపిత్వా మమఞ్ఞేవ సద్ధిం పటిసమ్మోదతి. సోదానాయం విక్ఖిత్తరూపో దాసే చ కమ్మకారే చ ఆణాపేసి – ‘తేన హి, భణే, కాలస్సేవ ఉట్ఠాయ యాగుయో పచథ, భత్తాని పచథ, సూపాని సమ్పాదేథ, ఉత్తరిభఙ్గాని సమ్పాదేథా’తి. కిం ను ఖో ఇమస్స గహపతిస్స ఆవాహో వా భవిస్సతి, వివాహో వా భవిస్సతి, మహాయఞ్ఞో వా పచ్చుపట్ఠితో, రాజా వా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో నిమన్తితో స్వాతనాయ సద్ధిం బలకాయేనా’’తి?

అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ దాసే చ కమ్మకారే చ ఆణాపేత్వా యేన అనాథపిణ్డికో గహపతి తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా అనాథపిణ్డికేన గహపతినా సద్ధిం పటిసమ్మోదిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో రాజగహకం సేట్ఠిం అనాథపిణ్డికో గహపతి ఏతదవోచ – ‘‘పుబ్బే ఖో త్వం, గహపతి, మయి ఆగతే సబ్బకిచ్చాని నిక్ఖిపిత్వా మమఞ్ఞేవ సద్ధిం పటిసమ్మోదసి. సోదాని త్వం విక్ఖిత్తరూపో దాసే చ కమ్మకారే చ ఆణాపేసి – ‘తేన హి, భణే, కాలస్సేవ ఉట్ఠాయ యాగుయో పచథ, భత్తాని పచథ, సూపాని సమ్పాదేథ, ఉత్తరిభఙ్గాని సమ్పాదేథా’తి. కిం ను ఖో తే, గహపతి, ఆవాహో వా భవిస్సతి, వివాహో వా భవిస్సతి, మహాయఞ్ఞో వా పచ్చుపట్ఠితో, రాజా వా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో నిమన్తితో స్వాతనాయ సద్ధిం బలకాయేనా’’తి? ‘‘న మే, గహపతి, ఆవాహో వా భవిస్సతి, నాపి వివాహో వా భవిస్సతి, నాపి రాజా వా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో నిమన్తితో స్వాతనాయ సద్ధిం బలకాయేన; అపి చ మే మహాయఞ్ఞో పచ్చుపట్ఠితో; స్వాతనాయ బుద్ధప్పముఖో సఙ్ఘో నిమన్తితో’’తి. ‘‘బుద్ధోతి త్వం, గహపతి, వదేసీ’’తి? ‘‘బుద్ధో త్యాహం, గహపతి, వదామీ’’తి. ‘‘బుద్ధోతి త్వం, గహపతి, వదేసీ’’తి? ‘‘బుద్ధో త్యాహం, గహపతి, వదామీ’’తి. ‘‘బుద్ధోతి త్వం, గహపతి, వదేసీ’’తి? ‘‘బుద్ధో త్యాహం, గహపతి, వదామీ’’తి. ‘‘ఘోసోపి ఖో ఏసో, గహపతి, దుల్లభో లోకస్మిం యదిదం – బుద్ధో బుద్ధోతి. సక్కా ను ఖో, గహపతి, ఇమం కాలం తం భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధ’’న్తి? ‘‘అకాలో ఖో, గహపతి, ఇమం కాలం తం భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమితుం అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం. స్వేదాని త్వం కాలేన తం భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమిస్ససి అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధ’’న్తి. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి – స్వేదానాహం కాలేన తం భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమిస్సామి అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధన్తి – బుద్ధగతాయ సతియా నిపజ్జిత్వా రత్తియా సుదం తిక్ఖత్తుం వుట్ఠాసి పభాతం మఞ్ఞమానో.

౩౦౫. [సం. ని. ౧.౨౪౨] అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన సివకద్వారం [సీవద్వారం (సీ.), సీతవనద్వారం (స్యా.)] తేనుపసఙ్కమి. అమనుస్సా ద్వారం వివరింసు. అథ ఖో అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స నగరమ్హా నిక్ఖన్తస్స ఆలోకో అన్తరధాయి, అన్ధకారో పాతురహోసి, భయం ఛమ్భితత్తం లోమహంసో ఉదపాది; తతోవ పున నివత్తితుకామో అహోసి. అథ ఖో సివకో [సీవకో (సీ. స్యా.)] యక్ఖో అన్తరహితో సద్దమనుస్సావేసి –

‘‘సతం హత్థీ సతం అస్సా, సతం అస్సతరీరథా;

సతం కఞ్ఞాసహస్సాని, ఆముక్కమణికుణ్డలా;

ఏకస్స పదవీతిహారస్స, కలం నాగ్ఘన్తి సోళసిం [సోళసిన్తి (సీ. క.)].

‘‘అభిక్కమ గహపతి అభిక్కమ గహపతి;

అభిక్కన్తం తే సేయ్యో నో పటిక్కన్త’’న్తి.

అథ ఖో అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స అన్ధకారో అన్తరధాయి, ఆలోకో పాతురహోసి. యం అహోసి భయం ఛమ్భితత్తం లోమహంసో సో పటిప్పస్సమ్భి. దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో…పే… అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స ఆలోకో అన్తరధాయి, అన్ధకారో పాతురహోసి, భయం ఛమ్భితత్తం లోమహంసో ఉదపాది, తతోవ పున నివత్తితుకామో అహోసి. తతియమ్పి ఖో సివకో యక్ఖో అన్తరహితో సద్దమనుస్సావేసి –

‘‘సతం హత్థీ సతం అస్సా, సతం అస్సతరీరథా;

సతం కఞ్ఞాసహస్సాని, ఆముక్కమణికుణ్డలా;

ఏకస్స పదవీతిహారస్స, కలం నాగ్ఘన్తి సోళసిం.

‘‘అభిక్కమ గహపతి అభిక్కమ గహపతి,

అభిక్కన్తం తే సేయ్యో నో పటిక్కన్త’’న్తి.

తతియమ్పి ఖో అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స అన్ధకారో అన్తరధాయి, ఆలోకో పాతురహోసి, యం అహోసి భయం ఛమ్భితత్తం లోమహంసో, సో పటిప్పస్సమ్భి. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన సీతవనం తేనుపసఙ్కమి. తేన ఖో పన సమయేన భగవా రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ అజ్ఝోకాసే చఙ్కమతి. అద్దసా ఖో భగవా అనాథపిణ్డికం గహపతిం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన చఙ్కమా ఓరోహిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. నిసజ్జ ఖో భగవా అనాథపిణ్డికం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘ఏహి సుదత్తా’’తి. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి – నామేన మం భగవా ఆలపతీతి – హట్ఠో ఉదగ్గో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతో పాదేసు సిరసా నిపతిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చి, భన్తే, భగవా సుఖం సయిత్థా’’తి?

[సం. ని. ౧.౨౪౨] ‘‘సబ్బదా వే సుఖం సేతి, బ్రాహ్మణో పరినిబ్బుతో;

యో న లిమ్పతి కామేసు, సీతిభూతో నిరూపధి.

‘‘సబ్బా ఆసత్తియో ఛేత్వా, వినేయ్య హదయే దరం;

ఉపసన్తో సుఖం సేతి, సన్తిం పప్పుయ్య చేతసా’’తి [చేతసోతి (సీ. స్యా.)].

అథ ఖో భగవా అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స అనుపుబ్బిం కథం [ఆనుపుబ్బికథం (సీ.)] కథేసి, సేయ్యథిదం – దానకథం సీలకథం సగ్గకథం, కామానం ఆదీనవం ఓకారం సంకిలేసం, నేక్ఖమ్మే ఆనిసంసం పకాసేసి. యదా భగవా అఞ్ఞాసి అనాథపిణ్డికం గహపతిం కల్లచిత్తం ముదుచిత్తం వినీవరణచిత్తం ఉదగ్గచిత్తం పసన్నచిత్తం, అథ యా బుద్ధానం సాముక్కంసికా ధమ్మదేసనా తం పకాసేసి – దుక్ఖం, సముదయం, నిరోధం, మగ్గం. సేయ్యథాపి నామ సుద్ధం వత్థం అపగతకాళకం సమ్మదేవ రజనం పటిగ్గణ్హేయ్య, ఏవమేవ అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స తస్మింయేవ ఆసనే విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం, సబ్బం తం నిరోధధమ్మన్తి. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి దిట్ఠధమ్మో పత్తధమ్మో విదితధమ్మో పరియోగాళ్హధమ్మో తిణ్ణవిచికిచ్ఛో విగతకథంకథో వేసారజ్జప్పత్తో అపరప్పచ్చయో సత్థుసాసనే భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం భన్తే, అభిక్కన్తం భన్తే! సేయ్యథాపి, భన్తే, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి – ఏవమేవం భగవతా అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భన్తే, భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి, ధమ్మఞ్చ, భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గతం. అధివాసేతు చ మే, భన్తే, భగవా స్వాతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన.

అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అస్సోసి ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ – ‘‘అనాథపిణ్డికేన కిర గహపతినా స్వాతనాయ బుద్ధప్పముఖో సఙ్ఘో నిమన్తితో’’తి.

౩౦౬. అథ ఖో రాజగహకో సేట్ఠీ అనాథపిణ్డికం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘తయా కిర, గహపతి, స్వాతనాయ బుద్ధప్పముఖో సఙ్ఘో నిమన్తితో. త్వఞ్చాసి ఆగన్తుకో. దేమి తే, గహపతి, వేయ్యాయికం యేన త్వం బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స భత్తం కరేయ్యాసీ’’తి. ‘‘అలం, గహపతి అత్థి మే వేయ్యాయికం యేనాహం బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స భత్తం కరిస్సామీ’’తి.

అస్సోసి ఖో రాజగహకో నేగమో – ‘‘అనాథపిణ్డికేన కిర గహపతినా స్వాతనాయ బుద్ధప్పముఖో సఙ్ఘో నిమన్తితో’’తి. అథ ఖో రాజగహకో నేగమో అనాథపిణ్డికం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘తయా కిర, గహపతి, స్వాతనాయ బుద్ధప్పముఖో సఙ్ఘో నిమన్తితో. త్వఞ్చాసి ఆగన్తుకో. దేమి తే, గహపతి, వేయ్యాయికం యేన త్వం బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స భత్తం కరేయ్యాసీ’’తి. ‘‘అలం అయ్య; అత్థి మే వేయ్యాయికం యేనాహం బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స భత్తం కరిస్సామీ’’తి.

అస్సోసి ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో – ‘‘అనాథపిణ్డికేన కిర గహపతినా స్వాతనాయ బుద్ధప్పముఖో సఙ్ఘో నిమన్తితో’’తి. అథ ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో అనాథపిణ్డికం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘తయా కిర, గహపతి, స్వాతనాయ బుద్ధప్పముఖో సఙ్ఘో నిమన్తితో. త్వఞ్చాసి ఆగన్తుకో. దేమి తే, గహపతి, వేయ్యాయికం యేన త్వం బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స భత్తం కరేయ్యాసీ’’తి. ‘‘అలం దేవ; అత్థి మే వేయ్యాయికం యేనాహం బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స భత్తం కరిస్సామీ’’తి.

అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి తస్సా రత్తియా అచ్చయేన రాజగహకస్స సేట్ఠిస్స నివేసనే పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా భగవతో కాలం ఆరోచాపేసి – ‘‘కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన రాజగహకస్స సేట్ఠిస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేత్వా సమ్పవారేత్వా, భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం, ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు మే, భన్తే, భగవా సావత్థియం వస్సావాసం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. ‘‘సుఞ్ఞాగారే ఖో, గహపతి, తథాగతా అభిరమన్తీ’’తి. ‘‘అఞ్ఞాతం భగవా, అఞ్ఞాతం సుగతా’’తి. అథ ఖో భగవా అనాథపిణ్డికం గహపతిం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.

౩౦౭. తేన ఖో పన సమయేన అనాథపిణ్డికో గహపతి బహుమిత్తో హోతి బహుసహాయో ఆదేయ్యవాచో. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి రాజగహే తం కరణీయం తీరేత్వా యేన సావత్థి తేన పక్కామి. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి అన్తరామగ్గే మనుస్సే ఆణాపేసి – ‘‘ఆరామే, అయ్యా, కరోథ, విహారే పతిట్ఠాపేథ, దానాని పట్ఠపేథ. బుద్ధో లోకే ఉప్పన్నో. సో చ మయా భగవా నిమన్తితో ఇమినా మగ్గేన ఆగచ్ఛిస్సతీ’’తి. అథ ఖో తే మనుస్సా అనాథపిణ్డికేన గహపతినా ఉయ్యోజితా ఆరామే అకంసు, విహారే పతిట్ఠాపేసుం, దానాని పట్ఠపేసుం.

అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి సావత్థిం గన్త్వా సమన్తా సావత్థిం అనువిలోకేసి – ‘‘కత్థ ను ఖో భగవా విహరేయ్య? యం అస్స గామతో నేవ అతిదూరే న అచ్చాసన్నే, గమనాగమనసమ్పన్నం, అత్థికానం అత్థికానం మనుస్సానం అభిక్కమనీయం, దివా అప్పాకిణ్ణం, రత్తిం అప్పసద్దం, అప్పనిగ్ఘోసం, విజనవాతం, మనుస్సరాహస్సేయ్యకం, పటిసల్లానసారుప్ప’’న్తి.

అద్దసా ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి జేతస్స కుమారస్స [రాజకుమారస్స (సీ. స్యా. కం.)] ఉయ్యానం – గామతో నేవ అతిదూరే న అచ్చాసన్నే, గమనాగమనసమ్పన్నం, అత్థికానం అత్థికానం మనుస్సానం అభిక్కమనీయం, దివా అప్పాకిణ్ణం, రత్తిం అప్పసద్దం, అప్పనిగ్ఘోసం, విజనవాతం, మనుస్సరాహస్సేయ్యకం, పటిసల్లానసారుప్పం. దిస్వాన యేన జేతో కుమారో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా జేతం కుమారం ఏతదవోచ – ‘‘దేహి మే, అయ్యపుత్త, ఉయ్యానం ఆరామం కాతు’’న్తి [కేతుం (వజీరబుద్ధిటీకాయం)]. ‘‘అదేయ్యో, గహపతి, ఆరామో అపి కోటిసన్థరేనా’’తి. ‘‘గహితో, అయ్యపుత్త, ఆరామో’’తి. ‘‘న, గహపతి, గహితో ఆరామో’’తి. గహితో న గహితోతి వోహారికే మహామత్తే పుచ్ఛింసు. మహామత్తా ఏవమాహంసు – ‘‘యతో తయా, అయ్యపుత్త, అగ్ఘో కతో, గహితో ఆరామో’’తి. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి సకటేహి హిరఞ్ఞం నిబ్బాహాపేత్వా జేతవనం కోటిసన్థరం సన్థరాపేసి. సకిం నీహటం హిరఞ్ఞం థోకస్స ఓకాసస్స కోట్ఠకసామన్తా నప్పహోతి. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి మనుస్సే ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛథ, భణే, హిరఞ్ఞం ఆహరథ; ఇమం ఓకాసం సన్థరిస్సామా’’తి.

అథ ఖో జేతస్స కుమారస్స ఏతదహోసి – ‘‘న ఖో ఇదం ఓరకం భవిస్సతి, యథాయం గహపతి తావ బహుం హిరఞ్ఞం పరిచ్చజతీ’’తి. అనాథపిణ్డికం గహపతిం ఏతదవోచ – ‘‘అలం, గహపతి; మా తం ఓకాసం సన్థరాపేసి. దేహి మే ఏతం ఓకాసం. మమేతం దానం భవిస్సతీ’’తి. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి – అయం ఖో జేతో కుమారో అభిఞ్ఞాతో ఞాతమనుస్సో; మహత్థికో ఖో పన ఏవరూపానం ఞాతమనుస్సానం ఇమస్మిం ధమ్మవినయే పసాదోతి – తం ఓకాసం జేతస్స కుమారస్స పాదాసి [అదాసి (స్యా.)]. అథ ఖో జేతో కుమారో తస్మిం ఓకాసే కోట్ఠకం మాపేసి.

అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి జేతవనే విహారే కారాపేసి, పరివేణాని కారాపేసి, కోట్ఠకే కారాపేసి, ఉపట్ఠానసాలాయో కారాపేసి, అగ్గిసాలాయో కారాపేసి, కప్పియకుటియో కారాపేసి, వచ్చకుటియో కారాపేసి, చఙ్కమే కారాపేసి, చఙ్కమనసాలాయో కారాపేసి, ఉదపానే కారాపేసి, ఉదపానసాలాయో కారాపేసి, జన్తాఘరే కారాపేసి, జన్తాఘరసాలాయో కారాపేసి, పోక్ఖరణియో కారాపేసి, మణ్డపే కారాపేసి.

నవకమ్మదానం

౩౦౮. అథ ఖో భగవా రాజగహే యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన వేసాలీ తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన వేసాలీ తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. తేన ఖో పన సమయేన మనుస్సా సక్కచ్చం నవకమ్మం కరోన్తి. యేపి భిక్ఖూ నవకమ్మం అధిట్ఠేన్తి తేపి సక్కచ్చం ఉపట్ఠేన్తి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారేన. అథ ఖో అఞ్ఞతరస్స దలిద్దస్స తున్నవాయస్స ఏతదహోసి – ‘‘న ఖో ఇదం ఓరకం భవిస్సతి, యథయిమే మనుస్సా సక్కచ్చం నవకమ్మం కరోన్తి; యంనూనాహమ్పి నవకమ్మం కరేయ్య’’న్తి. అథ ఖో సో దలిద్దో తున్నవాయో సామం చిక్ఖల్లం మద్దిత్వా ఇట్ఠకాయో చినిత్వా కుట్టం ఉట్ఠాపేసి. తేన అకుసలకేన చితా వఙ్కా భిత్తి పరిపతి. దుతియమ్పి ఖో…పే… తతియమ్పి ఖో సో దలిద్దో తున్నవాయో సామం చిక్ఖల్లం మద్దిత్వా ఇట్ఠకాయో చినిత్వా కుట్టం ఉట్ఠాపేసి. తేన అకుసలకేన చితా వఙ్కా భిత్తి పరిపతి. అథ ఖో సో దలిద్దో తున్నవాయో ఉజ్ఝాయతి ఖియ్యతి విపాచేతి – ‘‘యే ఇమేసం సమణానం సక్యపుత్తియానం దేన్తి చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానప్పచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం, తే ఇమే ఓవదన్తి అనుసాసన్తి, తేసఞ్చ నవకమ్మం అధిట్ఠేన్తి. అహం పనమ్హి దలిద్దో. న మం కోచి ఓవదతి వా అనుసాసతి వా నవకమ్మం వా అధిట్ఠేతీ’’తి. అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తస్స దలిద్దస్స తున్నవాయస్స ఉజ్ఝాయన్తస్స ఖియ్యన్తస్స విపాచేన్తస్స. అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, నవకమ్మం దాతుం. నవకమ్మికో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉస్సుక్కం ఆపజ్జిస్సతి – ‘కిన్తి ను ఖో విహారో ఖిప్పం పరియోసానం గచ్ఛేయ్యా’తి; ఖణ్డం ఫుల్లం పటిసఙ్ఖరిస్సతి. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, దాతబ్బం. పఠమం భిక్ఖు యాచితబ్బో, యాచిత్వా బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

౩౦౯. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామస్స గహపతినో విహారం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో నవకమ్మం దదేయ్య. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామస్స గహపతినో విహారం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో నవకమ్మం దేతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స గహపతినో విహారం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో నవకమ్మస్స దానం, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘దిన్నో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామస్స గహపతినో విహారో ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో నవకమ్మం. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

అగ్గాసనాదిఅనుజాననం

౩౧౦. అథ ఖో భగవా వేసాలియం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన సావత్థి తేన చారికం పక్కామి. తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియానం భిక్ఖూనం అన్తేవాసికా భిక్ఖూ బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స పురతో పురతో గన్త్వా విహారే పరిగ్గణ్హన్తి, సేయ్యాయో పరిగ్గణ్హన్తి – ఇదం అమ్హాకం ఉపజ్ఝాయానం భవిస్సతి, ఇదం అమ్హాకం ఆచరియానం భవిస్సతి, ఇదం అమ్హాకం భవిస్సతీ’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స పిట్ఠితో పిట్ఠితో గన్త్వా విహారేసు పరిగ్గహితేసు, సేయ్యాసు పరిగ్గహితాసు, సేయ్యం అలభమానో అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసీది. అథ ఖో భగవా రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ ఉక్కాసి. ఆయస్మాపి సారిపుత్తో ఉక్కాసి. ‘‘కో ఏత్థా’’తి? ‘‘అహం, భగవా, సారిపుత్తో’’తి. ‘‘కిస్స త్వం, సారిపుత్తం, ఇధ నిసిన్నో’’తి? అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా భిక్ఖూ పటిపుచ్ఛి – ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, ఛబ్బగ్గియానం భిక్ఖూనం అన్తేవాసికా భిక్ఖూ బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స పురతో పురతో గన్త్వా విహారే పరిగ్గణ్హన్తి, సేయ్యాయో పరిగ్గణ్హన్తి – ఇదం అమ్హాకం ఉపజ్ఝాయానం భవిస్సతి, ఇదం అమ్హాకం ఆచరియానం భవిస్సతి, ఇదం అమ్హాకం భవిస్సతీ’’తి? ‘‘సచ్చం భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… ‘‘కథఞ్హి నామ తే, భిక్ఖవే, మోఘపురిసా బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స పురతో పురతో గన్త్వా విహారే పరిగ్గహేస్సన్తి, సేయ్యాయో పరిగ్గహేస్సన్తి – ఇదం అమ్హాకం ఉపజ్ఝాయానం భవిస్సతి, ఇదం అమ్హాకం ఆచరియానం భవిస్సతి, ఇదం అమ్హాకం భవిస్సతీతి! నేతం, భిక్ఖవే, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘కో, భిక్ఖవే, అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి?

ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘యో, భగవా, ఖత్తియకులా పబ్బజితో సో అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘యో, భగవా, బ్రాహ్మణకులా పబ్బజితో సో అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘యో, భగవా, గహపతికులా పబ్బజితో సో అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘యో, భగవా, సుత్తన్తికో సో అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘యో, భగవా, వినయధరో సో అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘యో, భగవా, ధమ్మకథికో సో అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘యో, భగవా, పఠమస్స ఝానస్స లాభీ సో అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘యో, భగవా, దుతియస్స ఝానస్స లాభీ సో అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘యో, భగవా, తతియస్స ఝానస్స లాభీ సో అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘యో, భగవా, చతుత్థస్స ఝానస్స లాభీ సో అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘యో, భగవా, సోతాపన్నో సో అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘యో, భగవా, సకదాగామీ…పే… యో, భగవా, అనాగామీ…పే… యో, భగవా, అరహా సో అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘యో, భగవా, తేవిజ్జో సో అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘యో, భగవా, ఛళభిఞ్ఞో సో అరహతి అగ్గాసనం అగ్గోదకం అగ్గపిణ్డ’’న్తి.

౩౧౧. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, హిమవన్తపదేసే [హిమవన్తపస్సే (సీ. స్యా.)] మహానిగ్రోధో అహోసి. తం తయో సహాయా ఉపనిస్సాయ విహరింసు – తిత్తిరో చ, మక్కటో చ, హత్థినాగో చ. తే అఞ్ఞమఞ్ఞం అగారవా అప్పతిస్సా అసభాగవుత్తికా విహరన్తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, తేసం సహాయానం ఏతదహోసి – ‘అహో నూన మయం జానేయ్యామ యం అమ్హాకం జాతియా మహన్తతరం తం మయం సక్కరేయ్యామ గరుం కరేయ్యామ మానేయ్యామ పూజేయ్యామ, తస్స చ మయం ఓవాదే తిట్ఠేయ్యామా’తి.

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, తిత్తిరో చ మక్కటో చ హత్థినాగం పుచ్ఛింసు – ‘త్వం, సమ్మ, కిం పోరాణం సరసీ’తి? ‘యదాహం, సమ్మా, పోతో హోమి, ఇమం నిగ్రోధం అన్తరా సత్థీనం [అన్తరాసత్థికం (సీ.)] కరిత్వా అతిక్కమామి, అగ్గఙ్కురకం మే ఉదరం ఛుపతి. ఇమాహం, సమ్మా, పోరాణం సరామీ’తి.

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, తిత్తిరో చ హత్థినాగో చ మక్కటం పుచ్ఛింసు – ‘త్వం, సమ్మ, కిం పోరాణం సరసీ’తి? ‘యదాహం, సమ్మా, ఛాపో హోమి, ఛమాయం నిసీదిత్వా ఇమస్స నిగ్రోధస్స అగ్గఙ్కురకం ఖాదామి. ఇమాహం, సమ్మా, పోరాణం సరామీ’తి.

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, మక్కటో చ హత్థినాగో చ తిత్తిరం పుచ్ఛింసు – ‘త్వం, సమ్మ, కిం పోరాణం సరసీ’తి? ‘అముకస్మిం, సమ్మా, ఓకాసే మహానిగ్రోధో అహోసి. తతో అహం ఫలం భక్ఖిత్వా ఇమస్మిం ఓకాసే వచ్చం అకాసిం; తస్సాయం నిగ్రోధో జాతో. తదాహం, సమ్మా, జాతియా మహన్తతరో’తి.

‘‘అథ ఖో, భిక్ఖవే, మక్కటో చ హత్థినాగో చ తిత్తిరం ఏతదవోచుం – ‘త్వం, సమ్మ, అమ్హాకం జాతియా మహన్తతరో. తం మయం సక్కరిస్సామ గరుం కరిస్సామ మానేస్సామ పూజేస్సామ, తుయ్హఞ్చ మయం ఓవాదే పతిట్ఠిస్సామా’తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, తిత్తిరో మక్కటఞ్చ హత్థినాగఞ్చ పఞ్చసు సీలేసు సమాదపేసి, అత్తనా చ పఞ్చసు సీలేసు సమాదాయ వత్తతి. తే అఞ్ఞమఞ్ఞం సగారవా సప్పతిస్సా సభాగవుత్తికా విహరిత్వా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జింసు. ఏవం ఖో తం, భిక్ఖవే, తిత్తిరియం నామ బ్రహ్మచరియం అహోసి.

[జా. ౧.౧.౩౭] ‘‘యే వుడ్ఢమపచాయన్తి, నరా ధమ్మస్స కోవిదా;

దిట్ఠే ధమ్మే చ పాసంసా, సమ్పరాయే చ సుగ్గతీ’’తి.

‘‘తే హి నామ, భిక్ఖవే, తిరచ్ఛానగతా పాణా అఞ్ఞమఞ్ఞం సగారవా సప్పతిస్సా సభాగవుత్తికా విహరిస్సన్తి. ఇధ ఖో తం, భిక్ఖవే, సోభేథ యం తుమ్హే ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే పబ్బజితా సమానా అఞ్ఞమఞ్ఞం అగారవా అప్పతిస్సా అసభాగవుత్తికా విహరేయ్యాథ? నేతం, భిక్ఖవే, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యథావుడ్ఢం అభివాదనం, పచ్చుట్ఠానం, అఞ్జలికమ్మం, సామీచికమ్మం, అగ్గాసనం, అగ్గోదకం, అగ్గపిణ్డం. న చ, భిక్ఖవే, సఙ్ఘికం యథావుడ్ఢం పటిబాహితబ్బం. యో పటిబాహేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి.

అవన్దియాదిపుగ్గలా

౩౧౨. ‘‘దసయిమే, భిక్ఖవే, అవన్దియా – పురే ఉపసమ్పన్నేన పచ్ఛా ఉపసమ్పన్నో అవన్దియో, అనుపసమ్పన్నో అవన్దియో, నానాసంవాసకో వుడ్ఢతరో అధమ్మవాదీ అవన్దియో, మాతుగామో అవన్దియో, పణ్డకో అవన్దియో, పారివాసికో అవన్దియో, మూలాయపటికస్సనారహో అవన్దియో, మానత్తారహో అవన్దియో, మానత్తచారికో అవన్దియో, అబ్భానారహో అవన్దియో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, దస అవన్దియా.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, వన్దియా – పచ్ఛా ఉపసమ్పన్నేన పురే ఉపసమ్పన్నో వన్దియో, నానాసంవాసకో వుడ్ఢతరో ధమ్మవాదీ వన్దియో, సదేవకే భిక్ఖవే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ తథాగతో అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో వన్దియో. ఇమే ఖో, భిక్ఖవే, తయో వన్దియా’’తి.

ఆసనప్పటిబాహనపటిక్ఖేపం

౩౧౩. తేన ఖో పన సమయేన మనుస్సా సఙ్ఘం ఉద్దిస్స మణ్డపే పటియాదేన్తి, సన్థరే పటియాదేన్తి, ఓకాసే పటియాదేన్తి. ఛబ్బగ్గియానం భిక్ఖూనం అన్తేవాసికా భిక్ఖూ – ‘సఙ్ఘికఞ్ఞేవ భగవతా యథావుడ్ఢం అనుఞ్ఞాతం, నో ఉద్దిస్సకత’న్తి బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స పురతో పురతో గన్త్వా మణ్డపేపి పరిగ్గణ్హన్తి, సన్థరేపి పరిగ్గణ్హన్తి, ఓకాసేపి పరిగ్గణ్హన్తి – ఇదం అమ్హాకం ఉపజ్ఝాయానం భవిస్సతి, ఇదం అమ్హాకం ఆచరియానం భవిస్సతి, ఇదం అమ్హాకం భవిస్సతీతి. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స పిట్ఠితో పిట్ఠితో గన్త్వా మణ్డపేసు పరిగ్గహితేసు, సన్థరేసు పరిగ్గహితేసు, ఓకాసేసు పరిగ్గహితేసు, ఓకాసం అలభమానో అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసీది. అథ ఖో భగవా రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ ఉక్కాసి. ఆయస్మాపి సారిపుత్తో ఉక్కాసి. ‘‘కో ఏత్థా’’తి? ‘‘అహం, భగవా, సారిపుత్తో’’తి. ‘‘కిస్స త్వం, సారిపుత్త, ఇధ నిసిన్నో’’తి? అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా భిక్ఖూ పటిపుచ్ఛి – ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, ఛబ్బగ్గియానం భిక్ఖూనం అన్తేవాసికా భిక్ఖూ – ‘సఙ్ఘికఞ్ఞేవ భగవతా యథావుడ్ఢం అనుఞ్ఞాతం, నో ఉద్దిస్సకత’న్తి బుద్ధప్పముఖస్స సఙ్ఘస్స పురతో పురతో గన్త్వా మణ్డపే పరిగ్గణ్హన్తి, సన్థరే పరిగ్గణ్హన్తి, ఓకాసే పరిగ్గణ్హన్తి – ఇదం అమ్హాకం ఉపజ్ఝాయానం భవిస్సతి, ఇదం అమ్హాకం ఆచరియానం భవిస్సతి, ఇదం అమ్హాకం భవిస్సతీ’’తి? ‘‘సచ్చం భగవా’’తి…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, ఉద్దిస్సకతమ్పి యథావుడ్ఢం పటిబాహేతబ్బం. యో పటిబాహేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి.

గిహివికతఅనుజాననం

౩౧౪. తేన ఖో పన సమయేన మనుస్సా భత్తగ్గే అన్తరఘరే ఉచ్చాసయనమహాసయనాని పఞ్ఞపేన్తి, సేయ్యథిదం – ఆసన్దిం, పల్లఙ్కం, గోనకం, చిత్తకం, పటికం, పటలికం, తూలికం, వికతికం, ఉద్దలోమిం, ఏకన్తలోమిం, కట్టిస్సం, కోసేయ్యం [కోసేయ్యం కమ్బలం (సీ. స్యా.)], కుత్తకం, హత్థత్థరం, అస్సత్థరం, రథత్థరం, అజినపవేణిం, కదలిమిగపవరపచ్చత్థరణం, సఉత్తరచ్ఛదం, ఉభతోలోహితకూపధానం. భిక్ఖూ కుక్కుచ్చాయన్తా నాభినిసీదన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఠపేత్వా తీణి – ఆసన్దిం, పల్లఙ్కం, తూలికం – గిహివికతం [గిహివికటం (సీ. క.), అవసేసం గిహివికటం (స్యా.)] అభినిసీదితుం, నత్వేవ అభినిపజ్జితు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన మనుస్సా భత్తగ్గే అన్తరఘరే తూలోనద్ధం మఞ్చమ్పి పీఠమ్పి పఞ్ఞపేన్తి. భిక్ఖూ కుక్కుచ్చాయన్తా నాభినిసీదన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, గిహివికతం అభినిసీదితుం, నత్వేవ అభినిపజ్జితు’’న్తి.

జేతవనవిహారానుమోదనా

౩౧౫. అథ ఖో భగవా అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన సావత్థి తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు మే, భన్తే, భగవా స్వాతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా భగవతో కాలం ఆరోచాపేసి – ‘‘కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన అనాథపిణ్డికస్స గహపతిస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. అథ ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేత్వా సమ్పవారేత్వా, భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం, ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కథాహం, భన్తే, జేతవనే పటిపజ్జామీ’’తి? ‘‘తేన హి త్వం, గహపతి, జేతవనం ఆగతానాగతస్స చాతుద్దిసస్స సఙ్ఘస్స పతిట్ఠపేహీ’’తి. ‘‘ఏవం భన్తే’’తి ఖో అనాథపిణ్డికో గహపతి భగవతో పటిస్సుత్వా జేతవనం ఆగతానాగతస్స చాతుద్దిసస్స సఙ్ఘస్స పతిట్ఠాపేసి.

అథ ఖో భగవా అనాథపిణ్డికం గహపతిం ఇమాహి గాథాహి అనుమోది –

‘‘సీతం ఉణ్హం పటిహన్తి, తతో వాళమిగాని చ;

సరీసపే చ మకసే, సిసిరే చాపి వుట్ఠియో.

‘‘తతో వాతాతపో ఘోరో, సఞ్జాతో పటిహఞ్ఞతి;

లేణత్థఞ్చ సుఖత్థఞ్చ, ఝాయితుఞ్చ విపస్సితుం.

‘‘విహారదానం సఙ్ఘస్స, అగ్గం బుద్ధేన వణ్ణితం;

తస్మా హి పణ్డితో పోసో, సమ్పస్సం అత్థమత్తనో.

‘‘విహారే కారయే రమ్మే, వాసయేత్థ బహుస్సుతే;

తేసం అన్నఞ్చ పానఞ్చ, వత్థసేనాసనాని చ;

దదేయ్య ఉజుభూతేసు, విప్పసన్నేన చేతసా.

‘‘తే తస్స ధమ్మం దేసేన్తి, సబ్బదుక్ఖాపనూదనం;

యం సో ధమ్మం ఇధఞ్ఞాయ, పరినిబ్బాతి అనాసవో’’తి.

అథ ఖో భగవా అనాథపిణ్డికం గహపతిం ఇమాహి గాథాహి అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.

ఆసనప్పటిబాహనాది

౩౧౬. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స ఆజీవకసావకస్స మహామత్తస్స సఙ్ఘభత్తం హోతి. ఆయస్మా ఉపనన్దో సక్యపుత్తో పచ్ఛా ఆగన్త్వా విప్పకతభోజనం ఆనన్తరికం భిక్ఖుం వుట్ఠాపేసి. భత్తగ్గం కోలాహలం అహోసి. అథ ఖో సో మహామత్తో ఉజ్ఝాయతి ఖియ్యతి విపాచేతి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా పచ్ఛా ఆగన్త్వా విప్పకతభోజనం ఆనన్తరికం భిక్ఖుం వుట్ఠాపేస్సన్తి! భత్తగ్గం కోలాహలం అహోసి. నను నామ లబ్భా అఞ్ఞత్రాపి నిసిన్నేన యావదత్థం భుఞ్జితు’’న్తి? అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తస్స మహామత్తస్స ఉజ్ఝాయన్తస్స ఖియ్యన్తస్స విపాచేన్తస్స. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఆయస్మా ఉపనన్దో సక్యపుత్తో పచ్ఛా ఆగన్త్వా విప్పకతభోజనం ఆనన్తరికం భిక్ఖుం వుట్ఠాపేస్సతి! భత్తగ్గం కోలాహలం అహోసీ’’తి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘సచ్చం కిర త్వం, ఉపనన్ద, పచ్ఛా ఆగన్త్వా విప్పకతభోజనం ఆనన్తరికం భిక్ఖుం వుట్ఠాపేసి, భత్తగ్గం కోలాహలం అహోసీ’’తి? ‘‘సచ్చం భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… ‘‘కథఞ్హి నామ త్వం, మోఘపురిస, పచ్ఛా ఆగన్త్వా విప్పకతభోజనం ఆనన్తరికం భిక్ఖుం వుట్ఠాపేస్ససి? భత్తగ్గం కోలాహలం అహోసి. నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, విప్పకతభోజనో [భోజనో ఆనన్తరికో (స్యా.)] భిక్ఖు వుట్ఠాపేతబ్బో. యో వుట్ఠాపేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. సచే వుట్ఠాపేతి, పవారితో చ హోతి, ‘గచ్ఛ ఉదకం ఆహరా’తి వత్తబ్బో. ఏవఞ్చేతం లభేథ, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే లభేథ, సాధుకం సిత్థాని గిలిత్వా వుడ్ఢతరస్స భిక్ఖునో ఆసనం దాతబ్బం. న త్వేవాహం, భిక్ఖవే, కేనచి పరియాయేన వుడ్ఢతరస్స భిక్ఖునో ఆసనం పటిబాహితబ్బన్తి వదామి. యో పటిబాహేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి’’.

తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ గిలానే భిక్ఖూ వుట్ఠాపేన్తి. గిలానా ఏవం వదేన్తి – ‘‘న మయం, ఆవుసో, సక్కోమ వుట్ఠాతుం, గిలానామ్హా’’తి. ‘‘మయం ఆయస్మన్తే వుట్ఠాపేస్సామా’’తి పరిగ్గహేత్వా వుట్ఠాపేత్వా ఠితకే ముఞ్చన్తి. గిలానా ముచ్ఛితా పపతన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, గిలానో వుట్ఠాపేతబ్బో. యో వుట్ఠాపేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ‘గిలానా మయమ్హా అవుట్ఠాపనీయా’తి వరసేయ్యాయో పలిబుద్ధేన్తి [పలిబున్ధన్తి (క.)]. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, గిలానస్స పతిరూపం సేయ్యం దాతు’’న్తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ లేసకప్పేన సేనాసనం పటిబాహన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘న, భిక్ఖవే, లేసకప్పేన సేనాసనం పటిబాహితబ్బం. యో పటిబాహేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి.

[పాచి. ౧౨౨] తేన ఖో పన సమయేన సత్తరసవగ్గియా భిక్ఖూ అఞ్ఞతరం పచ్చన్తిమం మహావిహారం పటిసఙ్ఖరోన్తి – ‘ఇధ మయం వస్సం వసిస్సామా’తి. అద్దసంసు [అద్దసాసుం (క.)] ఖో ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ సత్తరసవగ్గియే భిక్ఖూ విహారం [అఞ్ఞతరం విహారం (క.)] పటిసఙ్ఖరోన్తే. దిస్వాన ఏవమాహంసు – ‘‘ఇమే, ఆవుసో, సత్తరసవగ్గియా భిక్ఖూ విహారం పటిసఙ్ఖరోన్తి. హన్ద నే వుట్ఠాపేస్సామా’’తి. ఏకచ్చే ఏవమాహంసు – ‘‘ఆగమేథావుసో, యావ పటిసఙ్ఖరోన్తి, పటిసఙ్ఖతే వుట్ఠాపేస్సామా’’తి. అథ ఖో ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ సత్తరసవగ్గియే భిక్ఖూ ఏతదవోచుం – ‘‘ఉట్ఠేథావుసో, అమ్హాకం విహారో పాపుణాతీ’’తి. ‘‘నను, ఆవుసో, పటికచ్చేవ ఆచిక్ఖితబ్బం? మయఞ్చఞ్ఞం పటిసఙ్ఖరేయ్యామా’’తి. ‘‘నను, ఆవుసో, సఙ్ఘికో విహారో’’తి? ‘‘ఆమావుసో, సఙ్ఘికో విహారో’’తి. ‘‘ఉట్ఠేథావుసో, అమ్హాకం విహారో పాపుణాతీ’’తి. ‘‘మహల్లకో, ఆవుసో, విహారో; తుమ్హేపి వసథ, మయమ్పి వసిస్సామా’’తి. ‘‘ఉట్ఠేథావుసో, అమ్హాకం విహారో పాపుణాతీ’’తి కుపితా అనత్తమనా గీవాయం గహేత్వా నిక్కడ్ఢన్తి. తే నిక్కడ్ఢియమానా రోదన్తి. భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘కిస్స తుమ్హే, ఆవుసో, రోదథా’’తి? ‘‘ఇమే, ఆవుసో, ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ కుపితా అనత్తమనా అమ్హే సఙ్ఘికా విహారా నిక్కడ్ఢన్తీ’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ కుపితా అనత్తమనా భిక్ఖూ సఙ్ఘికా విహారా నిక్కడ్ఢిస్సన్తీ’’తి! అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర, తుమ్హే భిక్ఖవే, కుపితా అనత్తమనా సఙ్ఘికా విహారా భిక్ఖూ నిక్కడ్ఢథా’’తి? ‘‘సచ్చం భగవా’’తి…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, కుపితేన అనత్తమనేన భిక్ఖు సఙ్ఘికా విహారా నిక్కడ్ఢితబ్బో. యో నిక్కడ్ఢేయ్య, యథాధమ్మో కారేతబ్బో. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సేనాసనం గాహేతు’’న్తి.

సేనాసనగ్గాహాపకసమ్ముతి

౩౧౭. అథ ఖో భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘కేన ను ఖో సేనాసనం గాహేతబ్బ’’న్తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం …పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతం భిక్ఖుం సేనాసనగ్గాహాపకం సమ్మన్నితుం – యో న ఛన్దాగతిం గచ్ఛేయ్య, న దోసాగతిం గచ్ఛేయ్య, న మోహాగతిం గచ్ఛేయ్య, న భయాగతిం గచ్ఛేయ్య, గహితాగహితఞ్చ జానేయ్య. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, సమ్మన్నితబ్బో –

‘‘పఠమం భిక్ఖు యాచితబ్బో, యాచిత్వా బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం సేనాసనగ్గాహాపకం సమ్మన్నేయ్య. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం సేనాసనగ్గాహాపకం సమ్మన్నతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో సేనాసనగ్గాహాపకస్స సమ్ముతి, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘సమ్మతో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామో భిక్ఖు సేనాసనగ్గాహాపకో. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

౩౧౮. అథ ఖో సేనాసనగ్గాహాపకానం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘కథం ను ఖో సేనాసనం గాహేతబ్బ’’న్తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఠమం భిక్ఖూ గణేతుం, భిక్ఖూ గణేత్వా సేయ్యా గణేతుం, సేయ్యా గణేత్వా సేయ్యగ్గేన గాహేతు’’న్తి. సేయ్యగ్గేన గాహేన్తా సేయ్యా ఉస్సారయింసు…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, విహారగ్గేన గాహేతు’’న్తి. విహారగ్గేన గాహేన్తా విహారా ఉస్సారయింసు…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పరివేణగ్గేన గాహేతు’’న్తి. పరివేణగ్గేన గాహేన్తా పరివేణా ఉస్సారయింసు…పే… ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అనుభాగమ్పి దాతుం. గహితే అనుభాగే అఞ్ఞో భిక్ఖు ఆగచ్ఛతి, న అకామా దాతబ్బో’’తి.