౨. పవత్తివారవణ్ణనా

౩౩-౩౪. తం పన కమ్మసముట్ఠానాదిరూపం అగ్గహేత్వా. కేచీతి ధమ్మసిరిత్థేరం సన్ధాయాహ. సో హి ‘‘చిత్తసముట్ఠానరూపవసేన వుత్త’’న్తి అట్ఠకథం ఆహరిత్వా ‘‘ఇమస్మిం పఞ్హే కమ్మసముట్ఠానాదిరూపఞ్చ లబ్భతీ’’తి అవోచ. తథా చ వత్వా పటిలోమపాళిం దస్సేత్వా ‘‘చిత్తసముట్ఠానరూపమేవ ఇధాధిప్పేతం. కమ్మసముట్ఠానాదిరూపే న విధానం, నాపి పటిసేధో’’తి ఆహ. తథాతి యథా వుత్తప్పకారే పాఠే చిత్తసముట్ఠానరూపమేవ అధిప్పేతం, తథా ఏత్థాపీతి అత్థో. నోతి వుత్తన్తి వదన్తీతి సమ్బన్ధో. తం పనేతన్తి యథా ఉద్ధటస్స పాఠస్స అత్థవచనం, ఏవం న సక్కా వత్తుం. కస్మాతి ఆహ ‘‘చిత్తస్స భఙ్గక్ఖణే…పే… పటిసేధసిద్ధితో’’తి. స్వాయం పటిసేధో హేట్ఠా దస్సితోయేవాతి అధిప్పాయో.

యే చ వదన్తీతి ఏత్థ యే చాతి వజిరబుద్ధిత్థేరం సన్ధాయాహ. సో హి ‘‘సోతాపత్తిమగ్గక్ఖణే’’తిఆదినా పటిసమ్భిదామగ్గపాళిం ఆహరిత్వా ‘‘యథా తత్థ సతిపి కమ్మజాదిరూపే ఠపేత్వా చిత్తసముట్ఠానరూపన్తి చిత్తపటిబద్ధత్తా చిత్తజరూపమేవ ఠపేతబ్బభావేన ఉద్ధటం, ఏవమిధాపి చిత్తజరూపమేవ కథిత’’న్తి వదతి. తఞ్చ నేసం వచనం తథా న హోతి, యథా తేహి ఉదాహటం, విసమోయం ఉపఞ్ఞాసోతి అత్థో. యథా చ తం తథా న హోతి, తం దస్సేతుం ‘‘యేసఞ్హీ’’తిఆది వుత్తం. తేసన్తి కమ్మజాదీనం. తస్సాతి మగ్గస్స. తేతి అబ్యాకతా, యే ఉప్పాదనిరోధవన్తో. అవిజ్జమానేసు చ ఉప్పాదనిరోధేసు నిబ్బానస్స వియ.

సన్నిట్ఠానేన గహితేసు పుగ్గలేసు. తేసు హి కేచి అకుసలాబ్యాకతచిత్తానం ఉప్పాదక్ఖణసమఙ్గినో, కేచి అబ్యాకతచిత్తస్స, కేచి కుసలాబ్యాకతచిత్తస్స, తేసు పురిమా ద్వే పఠమకోట్ఠాసేన సఙ్గహితా తస్స కుసలుప్పత్తిపటిసేధపరత్తా, తే పన భవవసేన విభజిత్వా వత్తబ్బాతి దస్సేన్తో ‘‘పఞ్చవోకారే’’తిఆదిమాహ. ఏవన్తి యథావుత్తనయేన. సబ్బత్థాతి సబ్బపఞ్హేసు.

౭౯. తతోతి ఏకావజ్జనవీథితో. పురిమతరజవనవీథి యాయ వుట్ఠానగామినీ సఙ్గహితా, తత్థ ఉప్పన్నస్సపి చిత్తస్స. కుసలానాగతభావపరియోసానేనాతి కుసలధమ్మానం అనాగతభావస్స పరియోసానభూతేన అగ్గమగ్గానన్తరపచ్చయత్తేన దీపితం హోతి సమానలక్ఖణం సబ్బం. కేన? తాయ ఏవ సమానలక్ఖణతాయ. ఏస నయోతి యథా కుసలానుప్పాదో కుసలానాగతభావస్స పరియోసానభూతతో వుత్తపరిచ్ఛేదతో ఓరమ్పి లబ్భతీతి సో యథావుత్తపరిచ్ఛేదో లక్ఖణమత్తన్తి స్వాయం నయో దస్సితో. ఏస నయో అకుసలాతీతభావస్స ఆదిమ్హి ‘‘దుతియే అకుసలే’’తి వుత్తట్ఠానే, అబ్యాకతాతీతభావస్స ఆదిమ్హి ‘‘దుతియే చిత్తే’’తి వుత్తట్ఠానేపీతి యోజనా. ఇదాని ‘‘ఏస నయో’’తి యథావుత్తమతిదేసం ‘‘యథా హీ’’తిఆదినా పాకటతరం కరోతి. భావనాపహానాని దస్సితాని హోన్తి ‘‘అగ్గమగ్గసమఙ్గీ కుసలఞ్చ ధమ్మం భావేతి, అకుసలఞ్చ పజహతీ’’తి. ఇధాతి ఇమస్మిం పవత్తివారే. తం తన్తి అకుసలాతీతతాది కుసలానాగతతాది చ. తేన తేనాతి ‘‘దుతియే అకుసలే అగ్గమగ్గసమఙ్గీ’’తి ఏవమాదినా అన్తేన చ.

౧౦౦. పటిసన్ధిచిత్తతోతి ఇదం మరియాదగ్గహణం, న అభివిధిగ్గహణం, యతో ‘‘సోళసమ’’న్తి ఆహ. అభివిధిగ్గహణమేవ వా సోళసచిత్తక్ఖణాయుకమేవ రూపన్తి ఇమస్మిం పక్ఖే అధిప్పేతే పటిక్ఖిత్తోవాయం వాదోతి దస్సేన్తో ‘‘తతో పరమ్పి వా’’తి ఆహ. అయఞ్చ విచారో హేట్ఠా దస్సితో ఏవ. న తతో ఓరన్తి విఞ్ఞాయతి తతో ఓరం అకుసలనిరోధసమకాలం అబ్యాకతనిరోధస్స అసమ్భవతో.

పవత్తివారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ధమ్మయమకవణ్ణనా నిట్ఠితా.