౧. నసుత్తసాధనకథావణ్ణనా

౨౯౭. ‘‘అతీతం అనాగతం పచ్చుప్పన్న’’న్తి అయం కాలవిభాగపరిచ్ఛిన్నో వోహారో ధమ్మానం తం తం అవత్థావిసేసం ఉపాదాయ పఞ్ఞత్తో. ధమ్మో హి సకిచ్చక్ఖణే పచ్చుప్పన్నో, తతో పుబ్బే అనాగతో, పచ్ఛా అతీతోతి వుత్తోవాయమత్థో. తత్థ యదిపి ధమ్మా అనిచ్చతాయ అనవట్ఠితా, అవత్థా పన తేసం యథావుత్తా వవత్థితాతి తదుపాదానా కాలపఞ్ఞత్తిపి వవత్థితా ఏవ. న హి అతీతాది అనాగతాదిభావేన వోహరీయతి, ఖన్ధాదిపఞ్ఞత్తి పన అనపేక్ఖితకాలవిసేసా. తీసుపి హి కాలేసు రూపక్ఖన్ధో రూపక్ఖన్ధోవ, తథా సేసా ఖన్ధా ఆయతనధాతుయో చ. ఏవమవట్ఠితే యస్మా పరవాదీ ‘‘అత్థీ’’తి ఇమం పచ్చుప్పన్ననియతం వోహారం అతీతానాగతేసుపి ఆరోపేతి, తస్మా సో అద్ధసఙ్కరం కరోతి. పరమత్థతో అవిజ్జమానే విజ్జమానే కత్వా వోహరతీతి తతో వివేచేతుం ‘‘అతీతం ఖన్ధా’’తిఆదికా అయం కథా ఆరద్ధా.

యస్మా పన రుప్పనాదిసభావే అతీతాదిభేదభిన్నే ధమ్మే ఏకజ్ఝం గహేత్వా తత్థ రాసట్ఠం ఉపాదాయ ఖన్ధపఞ్ఞత్తి, చక్ఖురూపాదీసు కారణాదిఅత్థం సుఞ్ఞతట్ఠఞ్చ ఉపాదాయ ఆయతనపఞ్ఞత్తి ధాతుపఞ్ఞత్తి చ, తస్మా సా అద్ధత్తయసాధారణా, న అతీతాదిపఞ్ఞత్తి వియ అద్ధవిసేసాధిట్ఠానాతి ఆహ ‘‘ఖన్ధాదిభావావిజహనతో అతీతానాగతాన’’న్తి. తే పనేతే అతీతాదికే ఖన్ధాదికే వియ సభావధమ్మతో సఞ్జానన్తో పరవాదీ ‘‘అత్థీ’’తి పటిజానాతీతి ఆహ ‘‘అతీతానాగతానం అత్థితం ఇచ్ఛన్తస్సా’’తి. సేసమేత్థ యం వత్తబ్బం, తం హేట్ఠా వుత్తనయమేవ.

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, నిరుత్తిపథా’’తి సుత్తం నిరుత్తిపథసుత్తం. తత్థ హి పచ్చుప్పన్నస్సేవ అత్థిభావో వుత్తో, న అతీతానాగతానం. తేన వుత్తం ‘‘అత్థితాయ వారితత్తా’’తి. యది ఏవం ‘‘అత్థి, భిక్ఖవే, నిబ్బాన’’న్తి ఇదం కథన్తి? తం సబ్బదా ఉపలద్ధితో వుత్తం నిచ్చసభావఞాపనత్థం అసఙ్ఖతధమ్మస్స, ఇధ పన సఙ్ఖతధమ్మానం ఖణత్తయసమఙ్గితాయ అత్థిభావో న తతో పుబ్బే పచ్ఛా చాతి పఞ్ఞాపనత్థం ‘‘యం, భిక్ఖవే, రూపం…పే… న తస్స సఙ్ఖా భవిస్సతీ’’తి వుత్తం. ఏతేన ‘‘అత్థీ’’తి సమఞ్ఞాయ అనుపాదానతో అతీతం అనాగతం పరమత్థతో నత్థీతి దస్సితం హోతి. ఇమినావూపాయేనాతి ‘‘ఖన్ధాదిభావావిజహనతో’’తి ఏవం వుత్తేన హేతునా. ఉపపత్తిసాధనయుత్తి హి ఇధ ‘‘ఉపాయో’’తి వుత్తా.

నసుత్తసాధనకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.