౧. వాదయుత్తిపరిహానికథావణ్ణనా

౨౩౯. ఇదం సుత్తన్తి ఇదం లక్ఖణమత్తం దట్ఠబ్బం. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, ధమ్మా సమయవిముత్తస్స భిక్ఖునో పరిహానాయ సంవత్తన్తీ’’తి (అ. ని. ౫.౧౪౯-౧౫౦) ఇదమ్పి హి సుత్తం అనాగామిఆదీనంయేవ పరిహానినిస్సయో, న అరహతో. సమయవిముత్తోతి అట్ఠసమాపత్తిలాభినో సేక్ఖస్సేతం నామం. యథాహ –

‘‘కతమో చ పుగ్గలో సమయవిముత్తో? ఇధేకచ్చో పుగ్గలో కాలేన కాలం సమయేన సమయం అట్ఠ విమోక్ఖే కాయేన ఫుసిత్వా విహరతి, పఞ్ఞాయ చస్స దిస్వా ఏకచ్చే ఆసవా పరిక్ఖీణా హోన్తి. అయం వుచ్చతి పుగ్గలో సమయవిముత్తో’’తి (పు. ప. ౧).

‘‘పరిహానిధమ్మో’’తి చ పుథుజ్జనో చ ఏకచ్చో చ సేక్ఖో అధిప్పేతో, న అరహాతి. తస్మాతి యస్మా యథాదస్సితాని సుత్తాని అనాగామిఆదీనం పరిహానిలద్ధియా నిస్సయో, న అరహతో, తస్మా. తం నిస్సాయ తం అపేక్ఖిత్వా యస్మా ‘‘అరహతోపీ’’తి ఏత్థ అరహతోపి పరిహాని, కో పన వాదో అనాగామిఆదీనన్తి అయమత్థో లబ్భతి, తస్మా పి-సద్దసమ్పిణ్డితమత్థం దస్సేన్తో ‘‘అరహతోపి…పే… యోజేతబ్బ’’న్తి ఆహ. యస్మా వా కామఞ్చేత్థ దుతియసుత్తం సేక్ఖవసేన ఆగతం, పఠమతతియసుత్తాని పన అసేక్ఖవసేనపి ఆగతానీతి తేసం లద్ధి, తస్మా ‘‘అరహతోపీ’’తి అట్ఠకథాయం వుత్తం. తేనాహ ‘‘ఇదం సుత్తం అరహతో’’తిఆది.

తతియస్మిన్తి ‘‘సబ్బేసఞ్ఞేవ అరహన్తానం పరిహానీ’’తి ఏతస్మిం పఞ్హే. సో హి ‘‘సబ్బేవ అరహన్తో’’తిఆదినా ఆగతేసు తతియో పఞ్హో. తేసన్తి ముదిన్ద్రియానం. తతియస్మిమ్పీతి పి-సద్దో వుత్తత్థసముచ్చయో. తేన పఠమపఞ్హం సముచ్చినోతి ‘‘తత్థపి తిక్ఖిన్ద్రియా అధిప్పేతా’’తి.

సోయేవ న పరిహాయతీతి సోతాపన్నోయేవ సోతాపన్నభావతో న పరిహాయతీతి అత్థో. న చేత్థ సకదాగామిభావాపత్తియా సోతాపన్నభావాపగమో పరిహాని హోతి విసేసాధిగమభావతో. పత్తవిసేసతో హి పరిహానీతి. ఇతరేతి సకదాగామిఆదికా. ఉపరిమగ్గత్థాయాతి ఉపరిమగ్గత్తయపటిలాభత్థాయ ‘‘నియతో’’తి వుత్తమత్థం అగ్గహేత్వా.

వాదయుత్తిపరిహానికథావణ్ణనా నిట్ఠితా.