౪. పాచిత్తియకణ్డం (భిక్ఖునీవిభఙ్గవణ్ణనా)

౧. లసుణవగ్గవణ్ణనా

౭౯౩-౭౯౭. పాచిత్తియేసు లసుణవగ్గస్స పఠమే జాతిం సరతీతి జాతిస్సరో. సభావేనేవాతి సూపసమ్పాకాదిం వినావ. బదరసాళవం నామ బదరఫలాని సుక్ఖాపేత్వా చుణ్ణేత్వా కత్తబ్బా ఖాదనీయవికతి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. ఆమకలసుణఞ్చేవ అజ్ఝోహరణఞ్చాతి ఇమాని పనేత్థ ద్వే అఙ్గాని.

౭౯౮-౮౦౨. దుతియతతియచతుత్థాని ఉత్తానత్థానేవ.

౮౧౨. పఞ్చమే ద్విన్నం పబ్బానం ఉపరీతి ఏత్థ ద్విన్నం అఙ్గులీనం సహ పవేసనే ఏకేకాయ అఙ్గులియా ఏకేకం పబ్బం కత్వా ద్విన్నం పబ్బానం ఉపరి. ఏకఙ్గులిపవేసనే ద్విన్నం పబ్బానం ఉపరి న వట్టతీతి వేదితబ్బం. మహాపచ్చరియమ్పి అయమేవ నయో దస్సితో. ఉదకసుద్ధిపచ్చయేన పన సతిపి ఫస్ససాదియనే యథావుత్తపరిచ్ఛేదే అనాపత్తి.

౮౧౫-౮౧౭. ఛట్ఠే ఆసుమ్భిత్వాతి పాతేత్వా. దధిమత్థూతి దధిమణ్డం దధిమ్హి పసన్నోదకం. భుఞ్జన్తస్స భిక్ఖునో హత్థపాసే ఠానం, పానీయస్స వా విధూపనస్స వా గహణన్తి ఇమాని పనేత్థ ద్వే అఙ్గాని.

౮౨౨. సత్తమే ‘‘పటిగ్గణ్హాతి, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి ఇదం పుబ్బపయోగదుక్కటస్స నిదస్సనమత్తన్తి ఆహ ‘‘న కేవలం పటిగ్గహణేయేవ హోతీ’’తిఆది. పమాణన్తి పాచిత్తియాపత్తియా పమాణం. ఇమేహియేవ ద్వీహి పాచిత్తియం హోతి, నాఞ్ఞేహి భజ్జనాదీహీతి అత్థో. వుత్తమేవత్థం విత్థారతో దస్సేతుం ‘‘తస్మా’’తిఆదిమాహ. తం పుబ్బాపరవిరుద్ధన్తి పునపి వుత్తన్తి వుత్తవాదం సన్ధాయాహ. అఞ్ఞాయ విఞ్ఞత్తియా లద్ధమ్పి హి అనాణత్తియా విఞ్ఞత్తియా ఇమిస్సా అవిఞ్ఞత్తియా లద్ధపక్ఖం భజతి, తస్మా హేట్ఠా అవిఞ్ఞత్తియా లద్ధే కరణకారాపనేసు విసేసం అవత్వా ఇధ విసేసవచనం పుబ్బాపరవిరుద్ధం. యది చేత్థ కరణే పాచిత్తియం, కారాపనేపి పాచిత్తియేనేవ భవితబ్బం. అథ కారాపనే దుక్కటం, కరణేపి దుక్కటేనేవ భవితబ్బం. న హి కరణే వా కారాపనే వా విసేసో అత్థి, తస్మా అఞ్ఞాయ విఞ్ఞత్తియా లద్ధం సయం భజ్జనాదీని కత్వాపి కారాపేత్వాపి భుఞ్జన్తియా దుక్కటమేవాతి ఇదమేత్థ సన్నిట్ఠానం. అవిసేసేన వుత్తన్తి కరణకారాపనానం సామఞ్ఞతో వుత్తం. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. సత్తన్నం ధఞ్ఞానం అఞ్ఞతరస్స విఞ్ఞాపనం వా విఞ్ఞాపాపనం వా, పటిలాభో, భజ్జనాదీని కత్వా వా కారేత్వా వా అజ్ఝోహరణన్తి ఇమాని పనేత్థ తీణి అఙ్గాని.

౮౨౪. అట్ఠమే నిబ్బిట్ఠోతి పతిట్ఠాపితో. కేణీతి రఞ్ఞో దాతబ్బస్స ఆయస్సేతం అధివచనం. ఠానన్తరన్తి గామజనపదాదిఠానన్తరం. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. ఉచ్చారాదిభావో, అనవలోకనం, వళఞ్జనట్ఠానం, తిరోకుట్టపాకారతా, ఛడ్డనం వా ఛడ్డాపనం వాతి ఇమాని పనేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని.

౮౩౦. నవమే సబ్బేసన్తి భిక్ఖుస్స భిక్ఖునియా చ. ఇధ ఖేత్తపాలకా ఆరామాదిగోపకా చ సామికా ఏవ.

౮౩౬. దసమే ఏకపయోగేనాతి ఏకదిసావలోకనపయోగేన. తేసంయేవాతి యేసం నచ్చం పస్సతి. కిఞ్చాపి సయం నచ్చనాదీసు పాచిత్తియం పాళియం న వుత్తం, తథాపి అట్ఠకథాపమాణేన గహేతబ్బన్తి దస్సేతుం ‘‘సబ్బఅట్ఠకథాసు వుత్త’’న్తి ఆహ. ‘‘ఆరామే ఠత్వాతి న కేవలం ఠత్వా, తతో తతో గన్త్వాపి సబ్బిరియాపథేహి లభతి, ‘ఆరామే ఠితా’తి పన ఆరామపరియాపన్నభావదస్సనత్థం వుత్తం. ఇతరథా నిసిన్నాపి న లభేయ్యా’’తి తీసుపి గణ్ఠిపదేసు వుత్తం. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. నచ్చాదీనం అఞ్ఞతరతా, అఞ్ఞత్ర అనుఞ్ఞాతకారణా గమనం, దస్సనం వా సవనం వాతి ఇమాని పనేత్థ తీణి అఙ్గాని.

లసుణవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. అన్ధకారవగ్గవణ్ణనా

౮౪౧. అన్ధకారవగ్గస్స పఠమే దానే వా పూజాయ వాతి దాననిమిత్తం వా పూజానిమిత్తం వా. మన్తేతీతి కథేతి. రత్తన్ధకారతా, పురిసస్స హత్థపాసే ఠానం వా సల్లపనం వా, సహాయాభావో, రహోపేక్ఖతాతి ఇమాని పనేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.

౮౪౨-౮౪౬. దుతియతతియచతుత్థాని ఉత్తానత్థానేవ.

౮౫౬-౮౫౭. పఞ్చమే అనోవస్సకం అతిక్కామేన్తియాతి ఛన్నస్స అన్తో నిసీదిత్వా పక్కమన్తిం సన్ధాయ వుత్తం. ‘‘ఉపచారో ద్వాదసహత్థో’’తి వదన్తి. పల్లఙ్కస్స అనోకాసేతి ఊరుబద్ధాసనస్స అనోకాసే అప్పహోన్తే. పురేభత్తతా, అన్తరఘరే నిసజ్జా, ఆసనస్స పల్లఙ్కోకాసతా, అఞ్ఞత్ర అనుఞ్ఞాతకారణా అనాపుచ్ఛనం, వుత్తపరిచ్ఛేదాతిక్కమోతి ఇమాని పనేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని.

౮౫౯-౮౬౪. ఛట్ఠసత్తమాదీని ఉత్తానత్థానేవ.

అన్ధకారవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. నగ్గవగ్గవణ్ణనా

౮౮౩-౮౮౭. నగ్గవగ్గస్స పఠమదుతియాని ఉత్తానత్థానేవ.

౮౯౩. తతియే విసిబ్బేత్వాతి దుస్సిబ్బితం పున సిబ్బనత్థాయ విసిబ్బేత్వా విజటేత్వా. అఞ్ఞత్ర చతూహపఞ్చాహాతి విసిబ్బితదివసతో పఞ్చ దివసే అతిక్కమిత్వా. నివాసనపావురణూపగచీవరతా, ఉపసమ్పన్నాయ సన్తకతా, సిబ్బనత్థాయ విసిబ్బనం వా విసిబ్బాపనం వా, అఞ్ఞత్ర అనుఞ్ఞాతకారణా పఞ్చాహాతిక్కమో, ధురనిక్ఖేపోతి ఇమాని పనేత్థ పఞ్చ అఙ్గాని.

౮౯౮. చతుత్థే పఞ్చన్నం చీవరానన్తి తిచీవరం ఉదకసాటికా సఙ్కచ్చికాతి ఇమేసం పఞ్చన్నం చీవరానం. పఞ్చన్నం చీవరానం అఞ్ఞతరతా, పఞ్చాహాతిక్కమో, అనుఞ్ఞాతకారణాభావో, అపరివత్తనన్తి ఇమాని పనేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.

౯౦౨. పఞ్చమం ఉత్తానత్థమేవ.

౯౦౭. ఛట్ఠే చీవరలాభన్తి లభితబ్బచీవరం. వికప్పనుపగపచ్ఛిమతా, సఙ్ఘస్స పరిణతభావో, వినా ఆనిసంసదస్సనేన అన్తరాయకరణన్తి ఇమాని పనేత్థ తీణి అఙ్గాని.

౯౧౧. సత్తమం ఉత్తానత్థమేవ.

౯౧౬. అట్ఠమే కుమ్భథూణం నామ కుమ్భసద్దో, తేన చరన్తి కీళన్తి, తం వా సిప్పం ఏతేసన్తి కుమ్భథూణికా. తేనాహ ‘‘ఘటకేన కీళనకా’’తి. దీఘనికాయట్ఠకథాయం (దీ. ని. అట్ఠ. ౧.౧౩) పన ‘‘కుమ్భథూణం నామ చతురస్సఅమ్బణకతాళ’’న్తి వుత్తం. చతురస్సఅమ్బణకతాళం నామ రుక్ఖసారదన్తాదీసు యేన కేనచి చతురస్సఅమ్బణం కత్వా చతూసు పస్సేసు చమ్మేన ఓనన్ధిత్వా కతవాదితభణ్డం. బిమ్బిసకన్తిపి తస్సేవ వేవచనం, తం వాదేన్తి, తం వా సిప్పం ఏతేసన్తి కుమ్భథూణికా. తేనాహ ‘‘బిమ్బిసకవాదకాతిపి వదన్తీ’’తి. సమణచీవరతా, ఠపేత్వా సహధమ్మికే మాతాపితరో చ అఞ్ఞేసం దానం, అతావకాలికతాతి ఇమాని పనేత్థ తీణి అఙ్గాని.

౯౨౦. నవమం ఉత్తానత్థమేవ.

౯౨౭. దసమే ధమ్మికం కథినుద్ధారన్తి సబ్బాసం భిక్ఖునీనం అకాలచీవరం దాతుకామేన ఉపాసకేన యత్తకో అత్థారమూలకో ఆనిసంసో, తతో అధికం వా సమకం వా దత్వా యాచితకేన సమగ్గేన భిక్ఖునిసఙ్ఘేన యం కథినం ఞత్తిదుతియేన కమ్మేన అన్తరా ఉద్ధరీయతి, తస్స సో ఉద్ధారో ధమ్మికోతి వుచ్చతి, ఏవరూపం కథినుద్ధారన్తి అత్థో. సేసం ఉత్తానత్థమేవ.

నగ్గవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯౩౨. తువట్టవగ్గే సబ్బం ఉత్తానమేవ.

౫. చిత్తాగారవగ్గవణ్ణనా

౯౭౮. చిత్తాగారవగ్గస్స పఠమే కీళనఉపవనన్తి అన్తోనగరే ఠితం సన్ధాయ వుత్తం, కీళనుయ్యానన్తి బహినగరే ఠితం సన్ధాయ. పాటేక్కా ఆపత్తియోతి గీవాయ పరివట్టనప్పయోగగణనాయ ఆపత్తియో, న ఉమ్మీలనగణనాయ. ‘‘అజ్ఝారామే రాజాగారాదీని కరోన్తి, తాని పస్సన్తియా అనాపత్తీ’’తి వచనతో ‘‘అన్తోఆరామే తత్థ తత్థ గన్త్వా నచ్చాదీని పస్సితుం లభతీ’’తిపి సిద్ధం.

౯౮౨. దుతియాదీని ఉత్తానత్థానేవ.

౧౦౧౫. నవమే హత్థిఆదీసు సిప్ప-సద్దో పచ్చేకం యోజేతబ్బో, తథా ఆథబ్బణాదీసు మన్త-సద్దో. తత్థ ఆథబ్బణమన్తో నామ ఆథబ్బణవేదవిహితో పరూపఘాతకరో మన్తో, ఖీలనమన్తో నామ దారుసారఖీలం మన్తేత్వా పథవియం పవేసేత్వా మారణమన్తో, అగదప్పయోగో విసయోజనం. నాగమణ్డలన్తి సప్పానం పవేసనివారణత్థం మణ్డలబద్ధమన్తో.

౧౦౧౮. దసమం ఉత్తానత్థమేవ.

చిత్తాగారవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦౨౧. ఆరామవగ్గే సబ్బం ఉత్తానత్థమేవ.

౧౦౬౭. గబ్భినివగ్గేపి సబ్బం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

౮. కుమారిభూతవగ్గవణ్ణనా

౧౧౧౯. కుమారిభూతవగ్గస్స పఠమే సబ్బపఠమా ద్వే మహాసిక్ఖమానాతి గబ్భినివగ్గే సబ్బపఠమం వుత్తా ద్వే సిక్ఖమానా. సిక్ఖమానా ఇచ్చేవ వత్తబ్బాతి సమ్ముతికమ్మాదీసు ఏవం వత్తబ్బా. గిహిగతాతి వా కుమారిభూతాతి వా న వత్తబ్బాతి సచే వదన్తి, కమ్మం కుప్పతీతి అధిప్పాయో. ఇతో పరం నవమపరియోసానం ఉత్తానత్థమేవ.

౧౧౬౩. దసమే అపుబ్బసముట్ఠానసీసన్తి పఠమపారాజికసముట్ఠానాదీసు తేరససు సముట్ఠానేసు అననుఞ్ఞాతసముట్ఠానం సన్ధాయ వుత్తం. తఞ్హి ఇతో పుబ్బే తాదిసస్స సముట్ఠానసీసస్స అనాగతత్తా ‘‘అపుబ్బసముట్ఠానసీస’’న్తి వుత్తం.

౧౧౬౬. ఏకాదసమాదీని ఉత్తానత్థానేవ.

కుమారిభూతవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. ఛత్తుపాహనవగ్గవణ్ణనా

౧౨౧౪. ఛత్తుపాహనవగ్గస్స ఏకాదసమే ఉపచారం సన్ధాయాతి సమన్తా ద్వాదసహత్థుపచారం సన్ధాయ. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవ.

ఛత్తుపాహనవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

గిరగ్గసమజ్జాదీని అచిత్తకాని లోకవజ్జానీతి వుత్తత్తా నచ్చన్తి వా వణ్ణకన్తి వా అజానిత్వావ పస్సన్తియా వా నహాయన్తియా వా ఆపత్తిసమ్భవతో వత్థుఅజాననచిత్తేన అచిత్తకాని, నచ్చన్తి వా వణ్ణకన్తి వా జానిత్వా పస్సన్తియా వా నహాయన్తియా వా అకుసలేనేవ ఆపజ్జనతో లోకవజ్జానీతి వేదితబ్బాని. చోరీవుట్ఠాపనాదీని చోరీతిఆదినా వత్థుం జానిత్వా కరణే ఏవ ఆపత్తిసమ్భవతో సచిత్తకాని, ఉపసమ్పదాదీనం ఏకన్తఅకుసలచిత్తేనేవ అకత్తబ్బత్తా పణ్ణత్తివజ్జాని. ‘‘ఇధ సచిత్తకాచిత్తకతా పణ్ణత్తిజాననాజాననతాయ అగ్గహేత్వా వత్థుజాననాజాననతాయ గహేతబ్బా’’తి తీసుపి గణ్ఠిపదేసు వుత్తం. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవ.

భిక్ఖునీవిభఙ్గే ఖుద్దకవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పాచిత్తియకణ్డం నిట్ఠితం.