౩. తతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౯౨. తతియే పరిక్ఖేపం అతిక్కామేన్తియాతి సకగామతో అఞ్ఞస్స గామస్స పరిక్ఖేపం అతిక్కామేన్తియా. ‘‘గామన్తరం గచ్ఛేయ్యా’’తి హి వచనతో అఞ్ఞస్స గామస్స పరిక్ఖేపం అతిక్కామేన్తియా ఏవ ఆపత్తి, న సకగామస్స. అఞ్ఞో హి గామో గామన్తరం. అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారన్తి ఏత్థ ఉపచార-సద్దేన ఘరూపచారతో పఠమలేడ్డుపాతసఙ్ఖాతం పరిక్ఖేపారహట్ఠానం గహితం, న తతో దుతియలేడ్డుపాతసఙ్ఖాతో ఉపచారోతి ఆహ ‘‘పరిక్ఖేపారహట్ఠాన’’న్తి. తేనేవ పాళియం ‘‘ఉపచారం అతిక్కామేన్తియా’’తి వుత్తం. అఞ్ఞథా యథా వికాలగామప్పవిసనసిక్ఖాపదే ‘‘పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స పరిక్ఖేపం అతిక్కమన్తస్స, అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారం ఓక్కమన్తస్సా’’తి (పాచి. ౫౧౩) వుత్తం, ఏవమిధాపి ‘‘పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స పరిక్ఖేపం అతిక్కామేన్తియా అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారం ఓక్కమన్తియా’’తి వదేయ్య. సఙ్ఖేపతో వుత్తమత్థం విభజిత్వా దస్సేన్తో ‘‘అపిచేత్థా’’తిఆదిమాహ. విహారస్స చతుగామసాధారణత్తాతి ఇమినా ‘‘విహారతో ఏకం గామం గన్తుం వట్టతీ’’తి ఏత్థ కారణమాహ. విహారస్స చతుగామసాధారణత్తాయేవ హి చతూసు గామేసు యంకిఞ్చి ఏకం గామం గన్తుం వట్టతి.

యత్థాతి యస్సం నదియం. ‘‘పఠమం పాదం ఉత్తారేన్తియా ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స, దుతియం పాదం ఉత్తారేన్తియా ఆపత్తి సఙ్ఘాదిసేసస్సా’’తి వచనతో నదిం ఓతరిత్వా పదసా ఉత్తరన్తియా ఏవ ఆపత్తీతి ఆహ ‘‘సేతునా గచ్ఛతి, అనాపత్తీ’’తిఆది. పరతీరమేవ అక్కమన్తియా అనాపత్తీతి నదిం అనోతరిత్వా యాననావాదీసు అఞ్ఞతరేన గన్త్వా పరతీరమేవ అక్కమన్తియా అనాపత్తి. ఉభయతీరేసు విచరన్తి, వట్టతీతి ఇదం అసతిపి నదీపారగమనే ఉపరి వక్ఖమానస్స వినిచ్ఛయస్స ఫలమత్తదస్సనత్థం వుత్తన్తి వేదితబ్బం. ఓరిమతీరమేవ ఆగచ్ఛతి, ఆపత్తీతి పరతీరం గన్తుకామతాయ ఓతిణ్ణత్తా వుత్తం. తమేవ తీరన్తి తమేవ ఓరిమతీరం. అనాపత్తీతి పరతీరం గన్తుకామతాయ అభావతో అనాపత్తి.

తాదిసే అరఞ్ఞేతి ‘‘బహిఇన్దఖీలా సబ్బమేతం అరఞ్ఞ’’న్తి (విభ. ౫౨౯) ఏవం వుత్తలక్ఖణే అరఞ్ఞే. అథ తాదిసస్సేవ అరఞ్ఞస్స గహితభావో కథం విఞ్ఞాయతీతి ఆహ ‘‘తేనేవా’’తిఆది. ఇమినా హి అట్ఠకథావచనేన ఈదిసేపి గామసమీపే దస్సనూపచారే విజహితే సతిపి సవనూపచారే ఆపత్తి హోతీతి విఞ్ఞాయతి. మగ్గమూళ్హా ఉచ్చాసద్దం కరోన్తీతి ఆహ ‘‘మగ్గమూళ్హసద్దేన వియా’’తి. సద్దాయన్తియాతి సద్దం కరోన్తియా. పురిమాయోతి పురేతరం గచ్ఛన్తియో. అఞ్ఞం మగ్గం గణ్హాతీతి మగ్గమూళ్హత్తా, న ఓహాతుం, తస్మా ద్విన్నమ్పి అనాపత్తి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. అనన్తరాయేన ఏకభావో, గామన్తరగమనాదీసు అఞ్ఞతరతాపజ్జనం, ఆపదాయ అభావోతి ఇమాని పనేత్థ తీణి అఙ్గాని.

తతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.