౨. సఙ్ఘాదిసేసకణ్డం (భిక్ఖునీవిభఙ్గవణ్ణనా)

౧. పఠమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౭౯. సఙ్ఘాదిసేసకణ్డస్స పఠమసిక్ఖాపదే ద్వీసు జనేసూతి అడ్డకారకేసు ద్వీసు జనేసు. యో కోచీతి తేసుయేవ ద్వీసు యో కోచి, అఞ్ఞో వా తేహి ఆణత్తో. దుతియస్స ఆరోచేతీతి ఏత్థాపి ద్వీసు జనేసు యస్స కస్సచి దుతియస్స కథం యో కోచి ఆరోచేతీతి ఏవమత్థో గహేతబ్బోతి ఆహ ‘‘దుతియస్స ఆరోచేతీతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో’’తి. గతిగతన్తి చిరకాలపవత్తం.

ఆపత్తీతి ఆపజ్జనం. సహ వత్థుజ్ఝాచారాతి వత్థువీతిక్కమేన సహ. సహయోగే కరణవచనప్పసఙ్గే ఇదం నిస్సక్కవచనం. యన్తి యం ధమ్మం. నిస్సారేతీతి ఆపన్నం భిక్ఖునిసఙ్ఘమ్హా నిస్సారేతి. హేతుమ్హి చాయం కత్తువోహారో. నిస్సారణహేతుభూతో హి ధమ్మో నిస్సారణీయోతి వుత్తో. గీవాయేవ హోతి, న పారాజికం అనాణత్తియా గహితత్తా. యథా దాసదాసీవాపీఆదీని సమ్పటిచ్ఛితుం న వట్టతి, ఏవం తేసం అత్థాయ అడ్డకరణమ్పి న వట్టతీతి ఆహ ‘‘అయం అకప్పియఅడ్డో నామ, న వట్టతీ’’తి.

ఏత్థ చ సచే అధికరణట్ఠానం గన్త్వా ‘‘అమ్హాకం ఏసో దాసో, దాసీ, వాపీ, ఖేత్తం, ఆరామో, ఆరామవత్థు, గావో, అజా, కుక్కుటా’’తిఆదినా వోహరతి, అకప్పియం. ‘‘అయం అమ్హాకం ఆరామికో, అయం వాపీ ఇత్థన్నామేన సఙ్ఘస్స భణ్డధోవనత్థాయ దిన్నా, ఇతో ఖేత్తతో ఆరామతో ఉప్పజ్జనకచతుపచ్చయా ఇతో గావితో మహింసితో అజాతో ఉప్పజ్జనకగోరసా ఇత్థన్నామేన సఙ్ఘస్స దిన్నాతి పుచ్ఛితే వా అపుచ్ఛితే వా వత్తుం వట్టతీ’’తి వదన్తి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. అనాకడ్ఢితాయ అడ్డకరణం, అడ్డపరియోసానన్తి ఇమాని పనేత్థ ద్వే అఙ్గాని.

పఠమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. దుతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౮౩. దుతియే మల్లగణభటిపుత్తగణాదికన్తిఆదీసు మల్లగణో నామ నారాయనభత్తికో తత్థ తత్థ పానీయట్ఠపనపోక్ఖరణీఖణనాదిపుఞ్ఞకమ్మకారకో గణో, భటిపుత్తగణో నామ కుమారభత్తికగణో. ధమ్మగణోతి సాసనభత్తిగణో అనేకప్పకారపుఞ్ఞకమ్మకారకగణో వుచ్చతి. గన్ధికసేణీతి అనేకప్పకారసుగన్ధివికతికారకో గణో. దుస్సికసేణీతి పేసకారకగణో. కప్పగతికన్తి కప్పియభావం గతం.

వుట్ఠాపేన్తియాతి ఉపసమ్పాదేన్తియా. ‘‘చోరిం వుత్తనయేన అనాపుచ్ఛా పబ్బాజేన్తియా దుక్కట’’న్తి వదన్తి. పణ్ణత్తిం అజానన్తా అరియాపి వుట్ఠాపేన్తీతి వా కమ్మవాచాపరియోసానే ఆపత్తిక్ఖణే విపాకాబ్యాకతసమఙ్గితావసేన వా ‘‘తిచిత్త’’న్తి వుత్తన్తి వేదితబ్బం. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. చోరితా, చోరిసఞ్ఞా, అఞ్ఞత్ర అనుఞ్ఞాతకారణా వుట్ఠాపనన్తి ఇమాని పనేత్థ తీణి అఙ్గాని.

దుతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. తతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౯౨. తతియే పరిక్ఖేపం అతిక్కామేన్తియాతి సకగామతో అఞ్ఞస్స గామస్స పరిక్ఖేపం అతిక్కామేన్తియా. ‘‘గామన్తరం గచ్ఛేయ్యా’’తి హి వచనతో అఞ్ఞస్స గామస్స పరిక్ఖేపం అతిక్కామేన్తియా ఏవ ఆపత్తి, న సకగామస్స. అఞ్ఞో హి గామో గామన్తరం. అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారన్తి ఏత్థ ఉపచార-సద్దేన ఘరూపచారతో పఠమలేడ్డుపాతసఙ్ఖాతం పరిక్ఖేపారహట్ఠానం గహితం, న తతో దుతియలేడ్డుపాతసఙ్ఖాతో ఉపచారోతి ఆహ ‘‘పరిక్ఖేపారహట్ఠాన’’న్తి. తేనేవ పాళియం ‘‘ఉపచారం అతిక్కామేన్తియా’’తి వుత్తం. అఞ్ఞథా యథా వికాలగామప్పవిసనసిక్ఖాపదే ‘‘పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స పరిక్ఖేపం అతిక్కమన్తస్స, అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారం ఓక్కమన్తస్సా’’తి (పాచి. ౫౧౩) వుత్తం, ఏవమిధాపి ‘‘పరిక్ఖిత్తస్స గామస్స పరిక్ఖేపం అతిక్కామేన్తియా అపరిక్ఖిత్తస్స గామస్స ఉపచారం ఓక్కమన్తియా’’తి వదేయ్య. సఙ్ఖేపతో వుత్తమత్థం విభజిత్వా దస్సేన్తో ‘‘అపిచేత్థా’’తిఆదిమాహ. విహారస్స చతుగామసాధారణత్తాతి ఇమినా ‘‘విహారతో ఏకం గామం గన్తుం వట్టతీ’’తి ఏత్థ కారణమాహ. విహారస్స చతుగామసాధారణత్తాయేవ హి చతూసు గామేసు యంకిఞ్చి ఏకం గామం గన్తుం వట్టతి.

యత్థాతి యస్సం నదియం. ‘‘పఠమం పాదం ఉత్తారేన్తియా ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స, దుతియం పాదం ఉత్తారేన్తియా ఆపత్తి సఙ్ఘాదిసేసస్సా’’తి వచనతో నదిం ఓతరిత్వా పదసా ఉత్తరన్తియా ఏవ ఆపత్తీతి ఆహ ‘‘సేతునా గచ్ఛతి, అనాపత్తీ’’తిఆది. పరతీరమేవ అక్కమన్తియా అనాపత్తీతి నదిం అనోతరిత్వా యాననావాదీసు అఞ్ఞతరేన గన్త్వా పరతీరమేవ అక్కమన్తియా అనాపత్తి. ఉభయతీరేసు విచరన్తి, వట్టతీతి ఇదం అసతిపి నదీపారగమనే ఉపరి వక్ఖమానస్స వినిచ్ఛయస్స ఫలమత్తదస్సనత్థం వుత్తన్తి వేదితబ్బం. ఓరిమతీరమేవ ఆగచ్ఛతి, ఆపత్తీతి పరతీరం గన్తుకామతాయ ఓతిణ్ణత్తా వుత్తం. తమేవ తీరన్తి తమేవ ఓరిమతీరం. అనాపత్తీతి పరతీరం గన్తుకామతాయ అభావతో అనాపత్తి.

తాదిసే అరఞ్ఞేతి ‘‘బహిఇన్దఖీలా సబ్బమేతం అరఞ్ఞ’’న్తి (విభ. ౫౨౯) ఏవం వుత్తలక్ఖణే అరఞ్ఞే. అథ తాదిసస్సేవ అరఞ్ఞస్స గహితభావో కథం విఞ్ఞాయతీతి ఆహ ‘‘తేనేవా’’తిఆది. ఇమినా హి అట్ఠకథావచనేన ఈదిసేపి గామసమీపే దస్సనూపచారే విజహితే సతిపి సవనూపచారే ఆపత్తి హోతీతి విఞ్ఞాయతి. మగ్గమూళ్హా ఉచ్చాసద్దం కరోన్తీతి ఆహ ‘‘మగ్గమూళ్హసద్దేన వియా’’తి. సద్దాయన్తియాతి సద్దం కరోన్తియా. పురిమాయోతి పురేతరం గచ్ఛన్తియో. అఞ్ఞం మగ్గం గణ్హాతీతి మగ్గమూళ్హత్తా, న ఓహాతుం, తస్మా ద్విన్నమ్పి అనాపత్తి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. అనన్తరాయేన ఏకభావో, గామన్తరగమనాదీసు అఞ్ఞతరతాపజ్జనం, ఆపదాయ అభావోతి ఇమాని పనేత్థ తీణి అఙ్గాని.

తతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. చతుత్థసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౯౪. చతుత్థే కారకగణస్సాతి ఉక్ఖేపనీయకమ్మకారకగణస్స. తేచత్తాలీసప్పభేదం వత్తం ఖన్ధకే ఆవి భవిస్సతి. నేత్థారవత్తేతి నిత్థరణహేతుమ్హి వత్తే. సేసం ఉత్తానమేవ. ధమ్మేన కమ్మేన ఉక్ఖిత్తతా, అఞ్ఞత్ర అనుఞ్ఞాతకారణా ఓసారణన్తి ఇమాని పనేత్థ ద్వే అఙ్గాని.

చతుత్థసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. పఞ్చమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౭౦౧. పఞ్చమే ఏతం న వుత్తన్తి ‘‘భిక్ఖునియా అవస్సుతభావో దట్ఠబ్బో’’తి ఏతం నియమనం న వుత్తం. తన్తి తం నియమేత్వా అవచనం. పాళియా సమేతీతి ‘‘ఏకతో అవస్సుతే’’తి అవిసేసేత్వా వుత్తపాళియా ‘‘అనవస్సుతోతి జానన్తీ పటిగ్గణ్హాతీ’’తి ఇమాయ చ పాళియా సమేతి. యది హి పుగ్గలస్స అవస్సుతభావో నప్పమాణం, కిం ‘‘అనవస్సుతోతి జానన్తీ’’తి ఇమినా వచనేన, ‘‘అనాపత్తి ఉభతోఅనవస్సుతా హోన్తి, అనవస్సుతా పటిగ్గణ్హాతీ’’తి ఏత్తకమేవ వత్తబ్బం సియా. ‘‘ఉభతోఅనవస్సుతా హోన్తి, అనవస్సుతోతి జానన్తీ పటిగ్గణ్హాతీ’’తి ఇమస్స చ అనాపత్తివారస్స అయమత్థో. ఉభో చే అనవస్సుతా, సబ్బథాపి అనాపత్తి. అథ భిక్ఖునీ అనవస్సుతా సమానా అవస్సుతమ్పి ‘‘అనవస్సుతో’’తి సఞ్ఞాయ తస్స హత్థతో పటిగ్గణ్హాతి, ఏవమ్పి అనాపత్తి. అథ సయం అనవస్సుతాపి అఞ్ఞం అనవస్సుతం వా అవస్సుతం వా ‘‘అవస్సుతో’’తి జానాతి, దుక్కటమేవ. వుత్తఞ్హేతం అనన్తరసిక్ఖాపదే ‘‘కిస్స త్వం అయ్యే న పటిగ్గణ్హాసీతి. అవస్సుతా అయ్యేతి. త్వం పన అయ్యే అవస్సుతాతి. నాహం అయ్యే అవస్సుతా’’తి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. ఉదకదన్తపోనతో అఞ్ఞం అజ్ఝోహరణీయం, ఉభతోఅవస్సుతతా, సహత్థా గహణం, అజ్ఝోహరణన్తి ఇమాని పనేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.

పఞ్చమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. ఛట్ఠసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౭౦౫. ఛట్ఠే పరివారగాథాయ అయమత్థో. న దేతి న పటిగ్గణ్హాతీతి (పరి. అట్ఠ. ౪౮౧) న ఉయ్యోజికా దేతి, నాపి ఉయ్యోజితా తస్సా హత్థతో గణ్హాతి. పటిగ్గహో తేన న విజ్జతీతి తేనేవ కారణేన ఉయ్యోజికాయ హత్థతో ఉయ్యోజితాయ పటిగ్గహో న విజ్జతి. ఆపజ్జతి గరుకన్తి ఏవం సన్తేపి అవస్సుతస్స హత్థతో పిణ్డగ్గహణే ఉయ్యోజేన్తీ సఙ్ఘాదిసేసాపత్తిం ఆపజ్జతి. తఞ్చ పరిభోగపచ్చయాతి తఞ్చ పన ఆపత్తిం ఆపజ్జమానా తస్సా ఉయ్యోజితాయ పరిభోగపచ్చయా ఆపజ్జతి. తస్సా హి భోజనపరియోసానే ఉయ్యోజికాయ సఙ్ఘాదిసేసో హోతి. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. మనుస్సపురిసతా, అఞ్ఞత్ర అనుఞ్ఞాతకారణా ఖాదనీయం భోజనీయం గహేత్వా భుఞ్జాతి ఉయ్యోజనా, తేన వచనేన గహేత్వా ఇతరిస్సా భోజనపరియోసానన్తి ఇమాని పనేత్థ తీణి అఙ్గాని.

ఛట్ఠసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. సత్తమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౭౦౯. సత్తమే కిన్నుమావ సమణియోతి కిం ను ఇమా ఏవ సమణియో. తాసాహన్తి తాసం అహం. సేసం ఉత్తానమేవ.

సత్తమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭౧౫. అట్ఠమం ఉత్తానత్థమేవ.

౯. నవమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౭౨౧. నవమే వజ్జప్పటిచ్ఛాదికాతి ఖుద్దానుఖుద్దకవజ్జస్స పటిచ్ఛాదికా. సమనుభాసనకమ్మకాలే చేత్థ ద్వే తిస్సో ఏకతో సమనుభాసితబ్బా.

నవమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭౨౭. దసమం ఉత్తానత్థమేవ.

భిక్ఖునీవిభఙ్గే సఙ్ఘాదిసేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సఙ్ఘాదిసేసకణ్డం నిట్ఠితం.