౧౦. భిక్ఖునిక్ఖన్ధకం

మహాపజాపతిగోతమీవత్థుకథావణ్ణనా

౪౦౨. భిక్ఖునిక్ఖన్ధకే సక్కేసు విహరతీతి పఠమగమనేన గన్త్వా విహరతి. మహాపజాపతి గోతమీతి ఏత్థ గోతమీతి గోత్తం. నామకరణదివసే పనస్సా లద్ధసక్కారా బ్రాహ్మణా లక్ఖణసమ్పత్తిం దిస్వా ‘‘సచే అయం ధీతరం లభిస్సతి, చక్కవత్తిరఞ్ఞో మహేసీ భవిస్సతి. సచే పుత్తం లభిస్సతి, చక్కవత్తిరాజా భవిస్సతీతి ఉభయథాపి మహతీయేవస్సా పజా భవిస్సతీ’’తి బ్యాకరింసు, తస్మా పుత్తపజాయ చేవ ధీతుపజాయ చ మహన్తతాయ ‘‘మహాపజాపతీ’’తి నామం అకంసు, ఇధ పన గోత్తేన సద్ధిం సంసన్దిత్వా ‘‘మహాపజాపతి గోతమీ’’తి వుత్తం. యేన భగవా తేనుపసఙ్కమీతి భగవా కపిలపురం గన్త్వా పఠమమేవ నన్దం పబ్బాజేసి, సత్తమే దివసే రాహులకుమారం. చుమ్బటకకలహే పన ఉభయనగరవాసికేసు యుద్ధత్థాయ నిక్ఖన్తేసు సత్థా గన్త్వా తే రాజానో సఞ్ఞాపేత్వా అత్తదణ్డసుత్తం (సు. ని. ౯౪౧ ఆదయో) కథేసి. రాజానో పసీదిత్వా అడ్ఢతేయ్యసతే అడ్ఢతేయ్యసతే దారకే అదంసు. తాని పఞ్చ కుమారసతాని సత్థు సన్తికే పబ్బజింసు. అథ నేసం పజాపతియో సాసనం పేసేత్వా అనభిరతిం ఉప్పాదయింసు. సత్థా తేసం అనభిరతియా ఉప్పన్నభావం ఞత్వా తే పఞ్చసతే దహరభిక్ఖూ కుణాలదహం నేత్వా అత్తనో కుణాలకాలే నిసిన్నపుబ్బే పాసాణతలే నిసీదిత్వా కుణాలజాతకకథాయ (జా. ౨.౨౧.కుణాలజాతక) తేసం అనభిరతిం వినోదేత్వా సబ్బేపి తే సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాపేసి, పున మహావనం ఆనేత్వా అరహత్తఫలే. తేసం చిత్తజాననత్థం పునపి పజాపతియో సాసనం పహిణింసు. తే ‘‘అభబ్బా మయం ఘరావాసస్సా’’తి పటిసాసనం పహిణింసు. తా ‘‘న దాని అమ్హాకం పరఘరం గన్తుం యుత్తం, మహాపజాపతియా సన్తికం గన్త్వా పబ్బజ్జం అనుజానాపేత్వా పబ్బజిస్సామా’’తి పఞ్చసతాపి మహాపజాపతిం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘అయ్యే, అమ్హాకం పబ్బజ్జం అనుజానాపేథా’’తి ఆహంసు. మహాపజాపతి చ తా ఇత్థియో గహేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, సేతచ్ఛత్తస్స హేట్ఠా రఞ్ఞో పరినిబ్బుతకాలే ఉపసఙ్కమీతిపి వదన్తియేవ. పక్కామీతి పున కపిలపురమేవ పావిసి.

యథాభిరన్తం విహరిత్వాతి బోధనేయ్యసత్తానం ఉపనిస్సయం ఓలోకేన్తో యథాజ్ఝాసయేన విహరిత్వా. చారికం పక్కామీతి మహాజనసఙ్గహం కరోన్తో ఉత్తమాయ బుద్ధసిరియా అనోపమేన బుద్ధవిలాసేన అతురితచారికం పక్కామి. సమ్బహులాహి సాకియానీహి సద్ధిన్తి అన్తోనివేసనస్మింయేవ దసబలం ఉద్దిస్స పబ్బజ్జావేసం గహేత్వా తాపి పఞ్చసతా సాకియానియో పబ్బజ్జావేసంయేవ గాహాపేత్వా సబ్బాహిపి తాహి సమ్బహులాహి సాకియానీహి సద్ధిం. పక్కామీతి గమనం అభినీహరి. గమనాభినీహరణకాలే పనస్సా ‘‘సుకుమారా రాజిత్థియో పదసా గన్తుం న సక్ఖిస్సన్తీ’’తి సాకియకోలియరాజానో సువణ్ణసివికాయో ఉపట్ఠాపయింసు, తా పన ‘‘యానే ఆరుయ్హ గచ్ఛన్తీహి సత్థరి అగారవో కతో హోతీ’’తి ఏకపణ్ణాసయోజనికం మగ్గం పదసావ పటిపజ్జింసు. రాజానోపి పురతో చ పచ్ఛతో చ ఆరక్ఖం సంవిదహాపేత్వా తణ్డులసప్పితేలాదీనం సకటాని పూరేత్వా ‘‘గతగతట్ఠానే ఆహారం పటియాదేథా’’తి పురిసే పేసయింసు. సూనేహి పాదేహీతి తాసఞ్హి సుఖుమాలత్తా పాదేసు ఏకో ఫోటో ఉట్ఠేతి, ఏకో భిజ్జతి, ఉభో పాదా కటకట్ఠిసమ్పరికిణ్ణా వియ హుత్వా ఉద్ధుమాతా. తేన వుత్తం ‘‘సూనేహి పాదేహీ’’తి. బహిద్వారకోట్ఠకేతి ద్వారకోట్ఠకస్స బహి. కస్మా పనేవం ఠితాతి? ఏవం కిరస్సా అహోసి ‘‘అహం తథాగతేన అనుఞ్ఞాతా సయమేవ పబ్బజ్జావేసం అగ్గహేసిం, ఏవం గహితభావో చ పన మే సకలజమ్బుదీపే పాకటో జాతో, సచే సత్థా పబ్బజ్జం అనుజానిస్సతి, ఇచ్చేతం కుసలం. సచే నానుజానిస్సతి, మహతీ గరహా భవిస్సతీ’’తి విహారం పవిసితుం అసక్కోన్తీ రోదమానా అట్ఠాసి. కిం ను త్వం గోతమీతి కిం ను రాజకులానం విపత్తి ఉప్పన్నా, కేన ను త్వం కారణేన ఏవం వివణ్ణభావం పత్తా సూనేహి పాదేహి…పే… ఠితాతి.

అఞ్ఞేనపి పరియాయేనాతి అఞ్ఞేనపి కారణేన. ఆపాదికాతి సంవడ్ఢికా, తుమ్హాకం హత్థపాదేసు హత్థపాదకిచ్చం అసాధేన్తేసు హత్థే చ పాదే చ వడ్ఢేత్వా పటిజగ్గికాతి అత్థో. పోసికాతి దివసస్స ద్వే తయో వారే నహాపేత్వా భోజేత్వా పాయేత్వా తుమ్హే పోసేసి. థఞ్ఞం పాయేసీతి నన్దకుమారో కిర బోధిసత్తతో కతిపాహేనేవ దహరతరో. తస్మిం జాతే మహాపజాపతి అత్తనో పుత్తం ధాతీనం దత్వా సయం బోధిసత్తస్స ధాతికిచ్చం సాధయమానా అత్తనో థఞ్ఞం పాయేసి. తం సన్ధాయ థేరో ఏవమాహ. సాధు భన్తేతి ‘‘బహుకారా’’తిఆదీహి తస్సా గుణం కథేత్వా పున పబ్బజ్జం యాచన్తో ఏవమాహ.

మహాపజాపతిగోతమీవత్థుకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

అట్ఠగరుధమ్మకథావణ్ణనా

౪౦౩. సత్థాపి ‘‘ఇత్థియో నామ పరిత్తసద్ధా, ఏకాయాచితమత్తేయేవ పబ్బజ్జాయ అనుఞ్ఞాతాయ న మమ సాసనం గరుం కత్వా గణ్హిస్సన్తీ’’తి తిక్ఖత్తుం పటిక్ఖిపిత్వా ఇదాని గరుం కత్వా గాహాపేతుకామతాయ ‘‘సచే, ఆనన్ద, మహాపజాపతి గోతమీ అట్ఠ గరుధమ్మే పటిగ్గణ్హాతి, సావస్సా హోతు ఉపసమ్పదా’’తిఆదిమాహ. తత్థ సావస్సాతి సా ఏవ అస్సా పబ్బజ్జాపి ఉపసమ్పదాపి హోతు.

తదహుపసమ్పన్నస్సాతి తం దివసమ్పి ఉపసమ్పన్నస్స. అభివాదనం పచ్చుట్ఠానం అఞ్జలికమ్మం సామీచికమ్మం కాతబ్బన్తి మానాతిమానం అకత్వా పఞ్చపతిట్ఠితేన అభివాదనం, ఆసనా ఉట్ఠాయ పచ్చుగ్గమనవసేన పచ్చుట్ఠానం, దసనఖే సమోధానేత్వా అఞ్జలికమ్మం, ఆసనపఞ్ఞాపనబీజనాదికం అనుచ్ఛవికకమ్మసఙ్ఖాతం సామీచికమ్మఞ్చ కత్తబ్బం. అభిక్ఖుకే ఆవాసేతి యత్థ వసన్తియా అనన్తరాయేన ఓవాదత్థాయ ఉపసఙ్కమనారహే ఠానే ఓవాదదాయకో ఆచరియో నత్థి, అయం అభిక్ఖుకో ఆవాసో నామ, ఏవరూపే ఆవాసే వస్సం న ఉపగన్తబ్బం. అన్వద్ధమాసన్తి అనుపోసథికం. ఓవాదూపసఙ్కమనన్తి ఓవాదత్థాయ ఉపసఙ్కమనం. దిట్ఠేనాతి చక్ఖునా దిట్ఠేన. సుతేనాతి సోతేన సుతేన. పరిసఙ్కాయాతి దిట్ఠసుతవసేన పరిసఙ్కితేన. గరుధమ్మన్తి గరుకం సఙ్ఘాదిసేసాపత్తిం. పక్ఖమానత్తన్తి అనూనాని పన్నరస దివసాని మానత్తం. ఛసు ధమ్మేసూతి వికాలభోజనచ్ఛట్ఠేసు సిక్ఖాపదేసు. సిక్ఖితసిక్ఖాయాతి ఏకసిక్ఖమ్పి అఖణ్డం కత్వా పూరితసిక్ఖాయ.

న అక్కోసితబ్బో న పరిభాసితబ్బోతి దసన్నం అక్కోసవత్థూనం అఞ్ఞతరేన అక్కోసవత్థునా న అక్కోసితబ్బో, భయుపదంసనాయ కాయచి పరిభాసాయ న పరిభాసితబ్బో. ఓవటో భిక్ఖునీనం భిక్ఖూసు వచనపథోతి ఓవాదానుసాసనిధమ్మకథాసఙ్ఖాతో వచనపథో భిక్ఖునీనం భిక్ఖూసు ఓవటో పిహితో, న భిక్ఖునియా కోచి భిక్ఖు ఓవదితబ్బో వా అనుసాసితబ్బో వా, ‘‘భన్తే పోరాణకత్థేరా ఇదఞ్చిదఞ్చ వత్తం పూరయింసూ’’తి ఏవం పన పవేణివసేన కథేతుం వట్టతి. అనోవటో భిక్ఖూనం భిక్ఖునీసూతి భిక్ఖూనం పన భిక్ఖునీసు వచనపథో అనివారితో, యథారుచియా ఓవదన్తు అనుసాసన్తు ధమ్మకథం కథేన్తూతి అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారతో పనేసా గరుధమ్మకథా మహావిభఙ్గే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బా.

ఇమే పన అట్ఠ గరుధమ్మే సత్థు సన్తికే ఉగ్గహేత్వా థేరేన అత్తనో ఆరోచియమానే సుత్వా మహాపజాపతియా తావమహన్తం దోమనస్సం ఖణేన పటిప్పస్సమ్భి. అనోతత్తదహతో ఆహటేన సీతుదకస్స ఘటసతేన మత్థకే పరిసిత్తా వియ విగతపరిళాహా అత్తమనా హుత్వా గరుధమ్మపటిగ్గహణేన ఉప్పన్నపీతిపామోజ్జం ఆవి కరోన్తీ ‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే’’తిఆదికం ఉదానం ఉదానేసి. తత్థ దహరోతి తరుణో. యువాతి యోబ్బఞ్ఞభావే ఠితో. మణ్డనకజాతికోతి అలఙ్కారసభావో. తత్థ కోచి తరుణోపి యువా న హోతి యథా అతితరుణో. కోచి యువాపి మణ్డనకజాతికో న హోతి యథా ఉపసన్తసభావో ఆలసియబ్యసనాదీహి వా అభిభూతో, ఇధ పన దహరో చేవ యువా చ మణ్డనకజాతికో చ అధిప్పేతో, తస్మా ఏవమాహ. ఉప్పలాదీని లోకసమ్మతత్తా వుత్తాని. ఇతో పరం యం యం వత్తబ్బం, తం తం అట్ఠకథాయం దస్సితమేవ.

తత్థ మాతుగామస్స పబ్బజితత్తాతి ఇదం పఞ్చవస్ససతతో ఉద్ధం అట్ఠత్వా పఞ్చసుయేవ వస్ససతేసు సద్ధమ్మట్ఠితియా కారణనిదస్సనం. పటిసమ్భిదాపభేదప్పత్తఖీణాసవవసేనేవ వుత్తన్తి ఏత్థ ‘‘పటిసమ్భిదాపత్తఖీణాసవగ్గహణేన ఝానానిపి గహితానేవ హోన్తి. న హి నిజ్ఝానకానం సబ్బప్పకారసమ్పత్తి ఇజ్ఝతీ’’తి గణ్ఠిపదేసు వుత్తం. సుక్ఖవిపస్సకఖీణాసవవసేన వస్ససహస్సన్తిఆదినా చ యం వుత్తం. తం ఖన్ధకభాణకానం మతేన వుత్తన్తి వేదితబ్బం. దీఘనికాయట్ఠకథాయం (దీ. ని. అట్ఠ. ౩.౧౬౧) పన ఏవం వుత్తం –

‘‘పటిసమ్భిదాపత్తేహి వస్ససహస్సం అట్ఠాసి, ఛళభిఞ్ఞేహి వస్ససహస్సం, తేవిజ్జేహి వస్ససహస్సం, సుక్ఖవిపస్సకేహి వస్ససహస్సం, పాతిమోక్ఖేన వస్ససహస్సం అట్ఠాసీ’’తి.

అఙ్గుత్తరనికాయట్ఠకథాయమ్పి (అ. ని. అట్ఠ. ౧.౧.౧౩౦) –

‘‘బుద్ధానఞ్హి పరినిబ్బానతో వస్ససహస్సమేవ పటిసమ్భిదా నిబ్బత్తేతుం సక్కోన్తి, తతో పరం ఛ అభిఞ్ఞా, తతో తాపి నిబ్బత్తేతుం అసక్కోన్తా తిస్సో విజ్జా నిబ్బత్తేన్తి, గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే తాపి నిబ్బత్తేతుం అసక్కోన్తా సుక్ఖవిపస్సకా హోన్తి. ఏతేనేవ ఉపాయేన అనాగామినో సకదాగామినో సోతాపన్నా’’తి –

వుత్తం.

సంయుత్తనికాయట్ఠకథాయం పన (సం. ని. అట్ఠ. ౨.౩.౧౫౬) –

‘‘పఠమబోధియఞ్హి భిక్ఖూ పటిసమ్భిదాపత్తా అహేసుం. అథ కాలే గచ్ఛన్తే పటిసమ్భిదా పాపుణితుం న సక్ఖింసు, ఛళభిఞ్ఞా అహేసుం, తతో ఛ అభిఞ్ఞా పత్తుం అసక్కోన్తా తిస్సో విజ్జా పాపుణింసు. ఇదాని కాలే గచ్ఛన్తే తిస్సో విజ్జా పాపుణితుం అసక్కోన్తా ఆసవక్ఖయమత్తం పాపుణిస్సన్తి, తమ్పి అసక్కోన్తా అనాగామిఫలం, తమ్పి అసక్కోన్తా సకదాగామిఫలం, తమ్పి అసక్కోన్తా సోతాపత్తిఫలం, గచ్ఛన్తే కాలే సోతాపత్తిఫలమ్పి పత్తుం న సక్ఖిస్సన్తీ’’తి –

వుత్తం.

యస్మా చేతం సబ్బం అఞ్ఞమఞ్ఞపటివిరుద్ధం, తస్మా తేసం తేసం భాణకానం మతమేవ ఆచరియేన తత్థ తత్థ దస్సితన్తి గహేతబ్బం. అఞ్ఞథా హి ఆచరియస్సేవ పుబ్బాపరవిరోధప్పసఙ్గో సియాతి.

తానియేవాతి తానియేవ పఞ్చ వస్ససహస్సాని. పరియత్తిమూలకం సాసనన్తి ఆహ ‘‘న హి పరియత్తియా అసతి పటివేధో అత్థీ’’తిఆది. పరియత్తియా హి అన్తరహితాయ పటిపత్తి అన్తరధాయతి, పటిపత్తియా అన్తరహితాయ అధిగమో అన్తరధాయతి. కింకారణా? అయఞ్హి పరియత్తి పటిపత్తియా పచ్చయో హోతి, పటిపత్తి అధిగమస్స, ఇతి పటిపత్తితోపి పరియత్తియేవ పమాణం. తత్థ పటివేధో చ పటిపత్తి చ హోతిపి న హోతిపి. ఏకస్మిఞ్హి కాలే పటివేధకరా భిక్ఖూ బహూ హోన్తి, ‘‘ఏస భిక్ఖు పుథుజ్జనో’’తి అఙ్గులిం పసారేత్వా దస్సేతబ్బో హోతి, ఇమస్మింయేవ దీపే ఏకవారం పుథుజ్జనభిక్ఖు నామ నాహోసి. పటిపత్తిపూరకాపి కదాచి బహూ హోన్తి, కదాచి అప్పా, ఇతి పటివేధో చ పటిపత్తి చ హోతిపి న హోతిపి. సాసనట్ఠితియా పన పరియత్తియేవ పమాణం. పణ్డితో హి తేపిటకం సుత్వా ద్వేపి పూరేతి. యథా అమ్హాకం బోధిసత్తో ఆళారస్స సన్తికే పఞ్చాభిఞ్ఞా సత్త చ సమాపత్తియో నిబ్బత్తేత్వా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తియా పరికమ్మం పుచ్ఛి, సో ‘‘న జానామీ’’తి ఆహ, తతో ఉదకస్స సన్తికం గన్త్వా అధిగతవిసేసం సంసన్దిత్వా నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనస్స పరికమ్మం పుచ్ఛి, సో ఆచిక్ఖి, తస్స వచనసమనన్తరమేవ మహాసత్తో తం సమ్పాదేసి, ఏవమేవ పఞ్ఞవా భిక్ఖు పరియత్తిం సుత్వా ద్వేపి పూరేతి, తస్మా పరియత్తియా ఠితాయ సాసనం ఠితం హోతి. యథాపి మహతో తళాకస్స పాళియా థిరాయ ఉదకం న ఠస్సతీతి న వత్తబ్బం, ఉదకే సతి పదుమాదీని పుప్ఫాని న పుప్ఫిస్సన్తీతి న వత్తబ్బం, ఏవమేవ మహాతళాకస్స థిరపాళిసదిసే తేపిటకే బుద్ధవచనే సతి మహాతళాకే ఉదకసదిసా పటిపత్తిపూరకా కులపుత్తా నత్థీతి న వత్తబ్బం, తేసు సతి మహాతళాకే పదుమాదీని పుప్ఫాని వియ సోతాపన్నాదయో అరియపుగ్గలా నత్థీతి న వత్తబ్బం. ఏవం ఏకన్తతో పరియత్తియేవ పమాణం.

పరియత్తియా అన్తరహితాయాతి ఏత్థ పరియత్తీతి (అ. ని. అట్ఠ. ౧.౧.౧౩౦) తేపిటకం బుద్ధవచనం సాట్ఠకథా పాళి. యావ సా తిట్ఠతి, తావ పరియత్తి పరిపుణ్ణా నామ హోతి. గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే కలియుగరాజానో అధమ్మికా హోన్తి, తేసు అధమ్మికేసు తేసమ్పి అమచ్చాదయో అధమ్మికా హోన్తి, తతో రట్ఠజనపదవాసినోతి తేసం అధమ్మికతాయ న దేవో సమ్మా వస్సతి, తతో సస్సాని న సమ్పజ్జన్తి, తేసు అసమ్పజ్జన్తేసు పచ్చయదాయకా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పచ్చయే దాతుం న సక్కోన్తి, భిక్ఖూ పచ్చయేహి కిలమన్తా అన్తేవాసికే సఙ్గహేతుం న సక్కోన్తి. గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే పరియత్తి పరిహాయతి, అత్థవసేన ధారేతుం న సక్కోన్తి, పాళివసేనేవ ధారేన్తి. తతో కాలే గచ్ఛన్తే పాళిమ్పి సకలం ధారేతుం న సక్కోన్తి, పఠమం అభిధమ్మపిటకం పరిహాయతి, పరిహాయమానం మత్థకతో పట్ఠాయ పరిహాయతి. పఠమమేవ హి మహాపకరణం పరిహాయతి, తస్మిం పరిహీనే యమకం, కథావత్థు, పుగ్గలపఞ్ఞత్తి, ధాతుకథా, విభఙ్గో, ధమ్మసఙ్గహోతి.

ఏవం అభిధమ్మపిటకే పరిహీనే మత్థకతో పట్ఠాయ సుత్తన్తపిటకం పరిహాయతి. పఠమఞ్హి అఙ్గుత్తరనికాయో పరిహాయతి, తస్మిమ్పి పఠమం ఏకాదసకనిపాతో…పే… తతో ఏకకనిపాతోతి. ఏవం అఙ్గుత్తరనికాయే పరిహీనే మత్థకతో పట్ఠాయ సంయుత్తనికాయో పరిహాయతి. పఠమఞ్హి మహావగ్గో పరిహాయతి, తతో సళాయతనవగ్గో, ఖన్ధకవగ్గో, నిదానవగ్గో, సగాథావగ్గోతి. ఏవం సంయుత్తనికాయే పరిహీనే మత్థకతో పట్ఠాయ మజ్ఝిమనికాయో పరిహాయతి. పఠమఞ్హి ఉపరిపణ్ణాసకో పరిహాయతి, తతో మజ్ఝిమపణ్ణాసకో, తతో మూలపణ్ణాసకోతి. ఏవం మజ్ఝిమనికాయే పరిహీనే మత్థకతో పట్ఠాయ దీఘనికాయో పరిహాయతి. పఠమఞ్హి పాథికవగ్గో పరిహాయతి, తతో మహావగ్గో, తతో సీలక్ఖన్ధవగ్గోతి. ఏవం దీఘనికాయే పరిహీనే సుత్తన్తపిటకం పరిహీనం నామ హోతి. వినయపిటకేన సద్ధిం జాతకమేవ ధారేన్తి. వినయపిటకఞ్హి లజ్జినో ధారేన్తి, లాభకామా పన ‘‘సుత్తన్తే కథితేపి సల్లక్ఖేన్తా నత్థీ’’తి జాతకమేవ ధారేన్తి. గచ్ఛన్తే కాలే జాతకమ్పి ధారేతుం న సక్కోన్తి. అథ నేసం పఠమం వేస్సన్తరజాతకం పరిహాయతి, తతో పటిలోమక్కమేన పుణ్ణకజాతకం, మహానారదజాతకన్తి పరియోసానే అపణ్ణకజాతకం పరిహాయతి, వినయపిటకమేవ ధారేన్తి.

గచ్ఛన్తే కాలే తమ్పి మత్థకతో పట్ఠాయ పరిహాయతి. పఠమఞ్హి పరివారో పరిహాయతి, తతో ఖన్ధకో, భిక్ఖునీవిభఙ్గో, మహావిభఙ్గోతి అనుక్కమేన ఉపోసథక్ఖన్ధకమత్తమేవ ధారేన్తి. తదాపి పరియత్తి అనన్తరహితావ హోతి. యావ పన మనుస్సేసు చతుప్పదికగాథాపి పవత్తతి, తావ పరియత్తి అనన్తరహితావ హోతి. యదా సద్ధో పసన్నో రాజా హత్థిక్ఖన్ధే సువణ్ణచఙ్కోటకమ్హి సహస్సత్థవికం ఠపాపేత్వా ‘‘బుద్ధేహి కథితం చతుప్పదికం గాథం జానన్తో ఇమం సహస్సం గణ్హతూ’’తి నగరే భేరిం చరాపేత్వా గణ్హనకం అలభిత్వా ‘‘ఏకవారం చరాపితే నామం సుణన్తాపి హోన్తి అసుణన్తాపీ’’తి యావతతియం చరాపేత్వా గణ్హనకం అలభిత్వా రాజపురిసా సహస్సత్థవికం పున రాజకులం పవేసేన్తి, తదా పరియత్తి అన్తరహితా నామ హోతి.

చిరం పవత్తిస్సతీతి పరియత్తియా అన్తరహితాయపి లిఙ్గమత్తం అద్ధానం పవత్తిస్సతి. కథం? గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే హి కాలే చీవరగ్గహణం పత్తగ్గహణం సమిఞ్జనపసారణం ఆలోకితవిలోకితం న పాసాదికం హోతి, నిగణ్ఠసమణా వియ అలాబుపత్తం భిక్ఖూ పత్తం అగ్గబాహాయ పరిక్ఖిపిత్వా ఆదాయ విచరన్తి, ఏత్తావతాపి లిఙ్గం అనన్తరహితమేవ హోతి. గచ్ఛన్తే పన కాలే అగ్గబాహతో ఓతారేత్వా హత్థేన వా సిక్కాయ వా ఓలమ్బేత్వా విచరన్తి, చీవరమ్పి రజనసారుప్పం అకత్వా ఓట్ఠట్ఠివణ్ణం కత్వా రజన్తి. గచ్ఛన్తే కాలే రజనమ్పి న హోతి, దసచ్ఛిన్దనం ఓవట్టికావిజ్ఝనం కప్పమత్తఞ్చ కత్వా వళఞ్జన్తి, పున ఓవట్టికం విజ్ఝిత్వా కప్పం న కరోన్తి. తతో ఉభయమ్పి అకత్వా దసా ఛేత్వా పరిబ్బాజకా వియ చరన్తి. గచ్ఛన్తే కాలే ‘‘కో ఇమినా అమ్హాకం అత్థో’’తి ఖుద్దకం కాసావఖణ్డం హత్థే వా గీవాయం వా బన్ధన్తి, కేసేసు వా అల్లీయాపేన్తి, దారభరణం కరోన్తా కసిత్వా వపిత్వా జీవికం కప్పేత్వా విచరన్తి, తదా దక్ఖిణం దేన్తో జనో సఙ్ఘం ఉద్దిస్స ఏతేసమ్పి దేతి. ఇదం సన్ధాయ భగవతా వుత్తం ‘‘భవిస్సన్తి ఖో పనానన్ద, అనాగతమద్ధానం గోత్రభునో కాసావకణ్ఠా దుస్సీలా పాపధమ్మా, తేసు దుస్సీలేసు సఙ్ఘం ఉద్దిస్స దానం దస్సన్తి, తదాపాహం, ఆనన్ద, సఙ్ఘగతం దక్ఖిణం అసఙ్ఖ్యేయ్యం అప్పమేయ్యం వదామీ’’తి (మ. ని. ౩.౩౮౦). తతో గచ్ఛన్తే కాలే నానావిధాని కమ్మాని కరోన్తా ‘‘పపఞ్చో ఏస, కిం ఇమినా అమ్హాక’’న్తి కాసావఖణ్డం ఛిన్దిత్వా అరఞ్ఞే ఖిపన్తి, తస్మిం కాలే లిఙ్గం అన్తరహితం నామ హోతి. కస్సపదసబలస్స కిర కాలతో పట్ఠాయ యోనకానం సేతవత్థాని పారుపిత్వా చరణచారిత్తం జాతం. ఏవం పరియత్తియా అన్తరహితాయపి లిఙ్గమత్తం చిరం పవత్తిస్సతీతి వేదితబ్బం.

అట్ఠగరుధమ్మకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

భిక్ఖునీఉపసమ్పన్నానుజాననకథావణ్ణనా

౪౦౪-౪౦౫. యదగ్గేనాతి యం దివసం ఆదిం కత్వా. తదేవాతి తస్మిఞ్ఞేవ దివసే. అనుఞ్ఞత్తియాతి అనుఞ్ఞాయ. ఏకాహం, భన్తే ఆనన్ద, భగవన్తం వరం యాచామీతి ‘‘ఏవమేవ ఖో అహం, భన్తే ఆనన్ద, ఇమే అట్ఠ గరుధమ్మే పటిగ్గణ్హామి యావజీవం అనతిక్కమనీయే’’తి పటిజానిత్వా ఇదాని కస్మా వరం యాచతీతి చే? పరూపవాదవివజ్జనత్థం. ఏవఞ్హి కేచి వదేయ్యుం ‘‘మహాపజాపతియా పఠమం సమ్పటిచ్ఛితత్తా భిక్ఖూనం భిక్ఖునీనఞ్చ యథావుడ్ఢం అభివాదనం నాహోసి, సా చే వరం యాచేయ్య, భగవా అనుజానేయ్యా’’తి.

౪౦౬. సరాగాయాతి సరాగభావాయ కామరాగభవరాగపరిబ్రూహనాయ. సఞ్ఞోగాయాతి వట్టే సంయోజనత్థాయ. ఆచయాయాతి వట్టస్స వడ్ఢనత్థాయ. మహిచ్ఛతాయాతి మహిచ్ఛభావాయ. అసన్తుట్ఠియాతి అసన్తుట్ఠిభావాయ. సఙ్గణికాయాతి కిలేససఙ్గణగణసఙ్గణవిహారాయ. కోసజ్జాయాతి కుసీతభావాయ. దుబ్భరతాయాతి దుప్పోసతాయ. విరాగాయాతి సకలవట్టతో విరజ్జనత్థాయ. విసఞ్ఞోగాయాతి కామరాగాదీహి విసంయుజ్జనత్థాయ. అపచయాయాతి సబ్బస్సపి వట్టస్స అపచయత్థాయ, నిబ్బానాయాతి అత్థో. అప్పిచ్ఛతాయాతి పచ్చయప్పిచ్ఛతాదివసేన సబ్బసో ఇచ్ఛాపగమాయ. సన్తుట్ఠియాతి ద్వాదసవిధసన్తుట్ఠిభావాయ. పవివేకాయాతి పవివిత్తభావాయ కాయవివేకాదితదఙ్గవివేకాదివివేకసిద్ధియా. వీరియారమ్భాయాతి కాయికస్స చేవ చేతసికస్స చ వీరియస్స పగ్గణ్హనత్థాయ. సుభరతాయాతి సుఖపోసనత్థాయ. ఏవం యో పరియత్తిధమ్మో ఉగ్గహణధారణపరిపుచ్ఛామనసికారవసేన యోనిసో పటిపజ్జన్తస్స సరాగాదిభావపరివజ్జనస్స కారణం హుత్వా విరాగాదిభావాయ సంవత్తతి, ఏకంసతో ఏసో ధమ్మో, ఏసో వినయో సమ్మదేవ అపాయాదీసు అపతనవసేన ధారణతో కిలేసానం వినయనతో, సత్థు సమ్మాసమ్బుద్ధస్స ఓవాదానుసిట్ఠిభావతో ఏతం సత్థుసాసనన్తి ధారేయ్యాసి జానేయ్యాసి, అవబుజ్ఝేయ్యాసీతి అత్థో. ఇమస్మిం సుత్తే పఠమవారేన వట్టం, దుతియవారేన వివట్టం కథితం.

౪౦౯-౪౧౦. విమానేత్వాతి అపరజ్ఝిత్వా. కమ్మప్పత్తాయోపీతి కమ్మారహాపి. ఆపత్తిగామినియోపీతి ఆపత్తిఆపన్నాయోపి. వుత్తనయేనేవ కారేతబ్బతం ఆపజ్జన్తీతి తథాకరణస్స పటిక్ఖిత్తత్తా దుక్కటేన కారేతబ్బతం ఆపజ్జన్తి.

౪౧౩-౫. ద్వే తిస్సో భిక్ఖునియోతి ద్వీహి తీహి భిక్ఖునీహి. న ఆరోచేన్తీతి పాతిమోక్ఖుద్దేసకస్స న ఆరోచేన్తి. న పచ్చాహరన్తీతి భిక్ఖునీనం న పచ్చాహరన్తి. విసేసకన్తి వత్తభఙ్గం.

౪౨౦. తేన చ భిక్ఖు నిమన్తేతబ్బోతి సామీచిదస్సనమేతం, న పన అనిమన్తియా ఆపత్తి.

౪౨౫. తయో నిస్సయేతి సేనాసననిస్సయం అపనేత్వా అపరే తయో నిస్సయే. రుక్ఖమూలసేనాసనఞ్హి సా న లభతి.

౪౨౮. అనువాదం పట్ఠపేన్తీతి ఇస్సరియం పవత్తేన్తి.

౪౩౦. భిక్ఖుదూతేన ఉపసమ్పాదేన్తీతి భిక్ఖుయేవ దూతో భిక్ఖుదూతో, తేన భిక్ఖుదూతేన, భిక్ఖుదూతం కత్వా ఉపసమ్పాదేన్తీతి అత్థో.

౪౩౧. న సమ్మతీతి నప్పహోతి. నవకమ్మన్తి నవకమ్మం కత్వా ‘‘ఏత్తకాని వస్సాని వసతూ’’తి అపలోకేత్వా సఙ్ఘికభూమిదానం.

౪౩౨. సన్నిసిన్నగబ్భాతి పతిట్ఠితగబ్భా.

౪౩౪. పబ్బజ్జమ్పి న లభతీతి తిత్థాయతనసఙ్కన్తాయ అభబ్బభావూపగమనతో న లభతి. ఇదం ఓదిస్స అనుఞ్ఞాతం వట్టతీతి ఏకతో వా ఉభతో వా అవస్సవే సతిపి ఓదిస్స అనుఞ్ఞాతత్తా వట్టతి. సేసమేత్థ పాళితో అట్ఠకథాతో చ సువిఞ్ఞేయ్యమేవాతి.

భిక్ఖునీఉపసమ్పన్నానుజాననకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

భిక్ఖునిక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.