౯. చమ్పేయ్యక్ఖన్ధకం

కస్సపగోత్తభిక్ఖువత్థుకథావణ్ణనా

౩౮౦. చమ్పేయ్యక్ఖన్ధకే చమ్పాయన్తి ఏవంనామకే నగరే. తస్స హి నగరస్స ఆరామపోక్ఖరణీఆదీసు తేసు తేసు ఠానేసు చమ్పకరుక్ఖావ ఉస్సన్నా అహేసుం, తస్మా ‘‘చమ్పా’’తి సఙ్ఖం అగమాసి. గగ్గరాయ పోక్ఖరణియా తీరేతి తస్స చమ్పానగరస్స అవిదూరే గగ్గరాయ నామ రాజమహేసియా ఖణితత్తా ‘‘గగ్గరా’’తి లద్ధవోహారా పోక్ఖరణీ అత్థి, తస్సా తీరే సమన్తతో నీలాదిపఞ్చవణ్ణకుసుమపటిమణ్డితం మహన్తం చమ్పకవనం, తస్మిం భగవా కుసుమగన్ధసుగన్ధే చమ్పకవనే విహరతి. తం సన్ధాయ ‘‘గగ్గరాయ పోక్ఖరణియా తీరే’’తి వుత్తం. తన్తిబద్ధోతి తన్తి వుచ్చతి బ్యాపారో, తత్థ బద్ధో పసుతో ఉస్సుక్కం ఆపన్నోతి అత్థో, తస్మిం ఆవాసే అకతం సేనాసనం కరోతి, జిణ్ణం పటిసఙ్ఖరోతి, కతే ఇస్సరో హోతీతి అధిప్పాయో. తేనాహ ‘‘తస్మిం ఆవాసే కత్తబ్బత్తా తన్తిపటిబద్ధో’’తి, కత్తబ్బకమ్మే ఉస్సాహమాపన్నోతి అత్థో.

ఞత్తివిపన్నకమ్మాదికథావణ్ణనా

౩౮౫-౩౮౭. పటిక్కోసన్తేసూతి నివారేన్తేసు. హాపనం వా అఞ్ఞథా కరణం వా నత్థీతి ఞత్తికమ్మస్స ఏకాయ ఏవ ఞత్తియా కత్తబ్బత్తా తతో హాపనం న సమ్భవతి, అనుస్సావనాయ అభావతో పచ్ఛా ఞత్తిఠపనవసేన ద్వీహి ఞత్తీహి కరణవసేన చ అఞ్ఞథా కరణం నత్థి.

చతువగ్గకరణాదికథావణ్ణనా

౩౮౯. ఉక్ఖేపనీయకమ్మకతో కమ్మనానాసంవాసకో, ఉక్ఖిత్తానువత్తకో లద్ధినానాసంవాసకో.

ద్వేనిస్సారణాదికథావణ్ణనా

౩౯౫. అప్పత్తో నిస్సారణన్తి ఏత్థ నిస్సారణకమ్మం నామ కులదూసకానఞ్ఞేవ అనుఞ్ఞాతం, అయఞ్చ ‘‘బాలో హోతి అబ్యత్తో’’తిఆదినా నిద్దిట్ఠో కులదూసకో న హోతి, తస్మా ‘‘అప్పత్తో’’తి వుత్తో. యది ఏవం కథం సునిస్సారితో హోతీతి? బాలఅబ్యత్తతాదియుత్తస్సపి కమ్మక్ఖన్ధకే ‘‘ఆకఙ్ఖమానో సఙ్ఘో పబ్బాజనీయకమ్మం కరేయ్యా’’తి (చూళవ. ౨౭) వుత్తత్తా. తేనేవాహ ‘‘తఞ్చేస…పే… తస్మా సునిస్సారితో హోతీ’’తి. తత్థ తన్తి పబ్బాజనీయకమ్మం. ఏసోతి ‘‘బాలో’’తిఆదినా నిద్దిట్ఠో. ఆవేణికేన లక్ఖణేనాతి పబ్బాజనీయకమ్మస్స ఆవేణికభూతేన కులదూసకభావలక్ఖణేన.

తఞ్చే సఙ్ఘో నిస్సారేతి, సునిస్సారితోతి ఏత్థ అధిప్పేతస్స పబ్బాజనీయకమ్మస్స వసేన అత్థం దస్సేత్వా ఇదాని యది ‘‘తఞ్చే సఙ్ఘో నిస్సారేతీ’’తి తజ్జనీయాదికమ్మవసేన నిస్సారణా అధిప్పేతా, తదా నిస్సారణం సమ్పత్తోయేవ తజ్జనీయాదివసేన సునిస్సారితోతి బ్యతిరేకముఖేన అత్థం దస్సేతుం పున ‘‘తఞ్చే సఙ్ఘో నిస్సారేతీ’’తి ఉల్లిఙ్గేత్వా అత్థో కథితో. నత్థి ఏతస్స అపదానం అవఖణ్డనం ఆపత్తిపరియన్తోతి అనపదానో. ఏకేకేనపి అఙ్గేన నిస్సారణా అనుఞ్ఞాతాతి కమ్మక్ఖన్ధకే అనుఞ్ఞాతా. సేసమేత్థ పాళితో అట్ఠకథాతో చ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

ద్వేనిస్సారణాదికథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

చమ్పేయ్యక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.