౮. చీవరక్ఖన్ధకం

జీవకవత్థుకథావణ్ణనా

౩౨౯-౩౩౦. చీవరక్ఖన్ధకే కమ్మవిపాకన్తి కమ్మజరోగం. సంయమస్సాతి ఆనిసంసస్స, ఉపయోగత్థే చేతం సామివచనం.

పజ్జోతరాజవత్థుకథాదివణ్ణనా

౩౩౪-౩౩౬. విచ్ఛికస్స జాతోతి తస్స కిర మాతుయా ఉతుసమయే సయనగతాయ విచ్ఛికో నాభిప్పదేసం ఆరుళ్హో, సా తస్స సమ్ఫస్సేన గబ్భం గణ్హి. తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘విచ్ఛికస్స జాతో’’తి. ఉస్సన్నదోసోతి సఞ్చితపిత్తాదిదోసో.

వరయాచనకథావణ్ణనా

౩౩౭. ఇతరీతరేనాతి ఇతరేన ఇతరేన. ఇతర-సద్దో పన అనియమవచనో ద్విక్ఖత్తుం వుచ్చమానో యంకిఞ్చి-సద్దేహి సమానత్థో హోతీతి వుత్తం ‘‘అప్పగ్ఘేనపి మహగ్ఘేనపి యేన కేనచీ’’తి. మహాపిట్ఠియకోజవన్తి హత్థిపిట్ఠీసు అత్థరితబ్బతాయ మహాపిట్ఠియన్తి లద్ధసమఞ్ఞం చతురఙ్గులపుప్ఫం కోజవం.

కమ్బలానుజాననాదికథావణ్ణనా

౩౪౦. ఉపచారేతి సుసానస్స ఆసన్నే పదేసే. ఛడ్డేత్వా గతాతి కిఞ్చి అవత్వాయేవ ఛడ్డేత్వా గతా. సో ఏవ సామీతి అకతాయ కతికాయ యేన గహితం, సోవ సామీ.

చీవరపటిగ్గాహకసమ్ముతిఆదికథావణ్ణనా

౩౪౨-౩౪౩. ధురవిహారట్ఠానేతి విహారద్వారస్స సమ్ముఖట్ఠానే. విహారమజ్ఝేయేవ సమ్మన్నితబ్బన్తి సబ్బేసం జాననత్థాయ విహారమజ్ఝేయేవ నిసిన్నేహి సమ్మన్నితబ్బం. తులాభూతోతి తులాసదిసో. వణ్ణావణ్ణం కత్వాతి సబ్బకోట్ఠాసే అగ్ఘతో సమకే కత్వా. తేనేవాహ ‘‘సమే పటివీసే ఠపేత్వా’’తి. ఇదన్తి సామణేరానం ఉపడ్ఢపటివీసస్స దానం. ఫాతికమ్మన్తి సమ్ముఞ్జనీబన్ధనాదిహత్థకమ్మం. ఉక్కుట్ఠిం కరోన్తీతి మహాసద్దం కరోన్తి. సమపటివీసో దాతబ్బోతి కరిస్సామాతి యాచన్తానం పటిఞ్ఞామత్తేనపి సమకోట్ఠాసో దాతబ్బో.

చీవరరజనకథావణ్ణనా

౩౪౪. రజనకుమ్భియా మజ్ఝే ఠపేత్వాతి అన్తోరజనకుమ్భియా మజ్ఝే ఠపేత్వా ఏవం వట్టాధారకే అన్తోరజనకుమ్భియా పక్ఖిత్తే మజ్ఝే ఉదకం తిట్ఠతి, వట్టాధారకతో బహి సమన్తా అన్తోకుమ్భియం రజనచ్ఛల్లి. రజనం పక్ఖిపితున్తి రజనచ్ఛల్లిం పక్ఖిపితుం.

తిచీవరానుజాననకథావణ్ణనా

౩౪౬. ఉద్ధస్తే అరుణేతి ఉగ్గతే అరుణసీసే. నన్దిముఖియాతి తుట్ఠముఖియా.

అతిరేకచీవరాదికథావణ్ణనా

౩౪౮. అచ్ఛుపేయ్యన్తి పతిట్ఠపేయ్యం. హతవత్థకానన్తి కాలాతీతవత్థానం. ఉద్ధరిత్వా అల్లీయాపనఖణ్డన్తి దుబ్బలట్ఠానం అపనేత్వా అల్లీయాపనవత్థఖణ్డం.

విసాఖావత్థుకథావణ్ణనా

౩౪౯-౩౫౧. విసాఖావత్థుమ్హి కల్లకాయాతి అకిలన్తకాయా పీతిసోమనస్సేహి ఫుటసరీరా. గతీతి ఞాణగతి ఞాణాధిగమో. అభిసమ్పరాయోతి ఞాణాభిసమ్పరాయో ఞాణసహితో పేచ్చభావో.

తం భగవా బ్యాకరిస్సతీతి ‘‘సో భిక్ఖు సోతాపన్నో సకదాగామీ’’తిఆదినా తస్స తం ఞాణగతిం, తతో పరం ‘‘నియతో సమ్బోధిపరాయణో సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సతీ’’తిఆదినా (సం. ని. ౫.౧౦౦౪) ఞాణాభిసమ్పరాయఞ్చ ఆవి కరిస్సతి. సోవగ్గికన్తి సగ్గసంవత్తనికం. సోకం నుదతి వినోదేతీతి సోకనుదం.

నిసీదనాదిఅనుజాననకథావణ్ణనా

౩౫౩. దుక్ఖం సుపతీతి నానావిధసుపినం పస్సన్తో దుక్ఖం సుపతి. దుక్ఖం పటిబుజ్ఝతీతి పటిబుజ్ఝన్తోపి ఉత్తసిత్వా సలోమహంసో దుక్ఖం పటిబుజ్ఝతి.

పచ్ఛిమవికప్పనుపగచీవరాదికథావణ్ణనా

౩౫౯-౩౬౨. అట్ఠపదకచ్ఛన్నేన పత్తముఖం సిబ్బితున్తి అట్ఠపదఫలకాకారేన పత్తముఖే తత్థ తత్థ గబ్భం దస్సేత్వా సిబ్బితుం. అగ్గళగుత్తియేవ పమాణన్తి ఇమేహి చతూహి నిక్ఖేపకారణేహి ఠపేన్తేనపి అగ్గళగుత్తివిహారేయేవ ఠపేతుం వట్టతీతి అధిప్పాయో.

సఙ్ఘికచీవరుప్పాదకథావణ్ణనా

౩౬౩. పఞ్చ మాసేతి అచ్చన్తసంయోగే ఉపయోగవచనం. వడ్ఢిం పయోజేత్వా ఠపితఉపనిక్ఖేపతోతి వస్సావాసికత్థాయ వేయ్యావచ్చకరేహి వడ్ఢిం పయోజేత్వా ఠపితఉపనిక్ఖేపతో. తత్రుప్పాదతోతి నాళికేరఆరామాదితత్రుప్పాదతో. ‘‘వస్సావాసికలాభవసేన వా మతకచీవరవసేన వా తత్రుప్పాదవసేన వా అఞ్ఞేన వా కేనచి ఆకారేన సఙ్ఘం ఉద్దిస్స ఉప్పన్నచీవరం, సబ్బం తస్సేవ అత్థతకథినస్స పఞ్చ మాసే, అనత్థతకథినస్స ఏకం చీవరమాసం పాపుణాతీ’’తి అవిసేసతో వత్వాపి పున వస్సావాసికలాభవసేన ఉప్పన్నే లబ్భమానవిసేసం దస్సేతుం ‘‘యం పన ఇద’’న్తిఆది ఆరద్ధం. తత్థ ఇధాతి అభిలాపమత్తమేతం. ‘‘వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్స దేమా’’తి వుత్తేపి సోయేవ నయో. అనత్థతకథినస్సపి పఞ్చ మాసే పాపుణాతీతి వస్సావాసికలాభవసేన ఉప్పన్నత్తా అనత్థతకథినస్సపి వుత్థవస్సస్స పఞ్చ మాసే పాపుణాతి. కేనచి పన ‘‘ఇధ-సద్దేన నియమితత్తా’’తి కారణం వుత్తం, తం అకారణం. తథా హి ఇధ-సద్దేన అనియమేత్వాపి ‘‘వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్స దేమా’’తి వా ‘‘వస్సావాసికం దేమా’’తి వా అన్తోహేమన్తే వస్సావాసికలాభవసేన దిన్నం చీవరం అనత్థతకథినస్సపి వుత్థవస్సస్స పఞ్చ మాసే పాపుణాతి, తేనేవ పరతో అట్ఠసు మాతికాసు ‘‘వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్స దేతీ’’తి ఇమస్స మాతికాపదస్స వినిచ్ఛయే (మహావ. అట్ఠ. ౩౭౯) ‘‘చీవరమాసతో పట్ఠాయ యావ హేమన్తస్స పచ్ఛిమో దివసో, తావ వస్సావాసికం దేమాతి వుత్తే కథినం అత్థతం వా హోతు అనత్థతం వా, అతీతవస్సంవుత్థానమేవ పాపుణాతీ’’తి వుత్తం. తతో పరన్తి పఞ్చమాసతో పరం, గిమ్హానస్స పఠమదివసతో పట్ఠాయాతి అత్థో.

‘‘కస్మా? పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నత్తా’’తి ఇదం ‘‘ఉదాహు అనాగతవస్సే’’తి ఇమస్సానన్తరం దట్ఠబ్బం. గిమ్హానస్స పఠమదివసతో పట్ఠాయ ఉప్పన్నమేవ హి పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నత్తా ‘‘కిం అతీతవస్సే ఇదం వస్సావాసిక’’న్తిఆదినా పుచ్ఛితబ్బం, తేనేవ పరతోపి వక్ఖతి ‘‘గిమ్హానం పఠమదివసతో పట్ఠాయ వుత్తే పన మాతికా ఆరోపేతబ్బా ‘అతీతవస్సావాసస్స పఞ్చ మాసా అతిక్కన్తా, అనాగతో చాతుమాసచ్చయేన భవిస్సతి, కతరవస్సావాసస్స దేసీ’తి. సచే ‘అతీతవస్సంవుత్థానం దమ్మీ’తి వదతి, తంఅన్తోవస్సంవుత్థానమేవ పాపుణాతీ’’తి (మహావ. అట్ఠ. ౩౭౯). పోత్థకేసు పన ‘‘అనత్థతకథినస్సపి పఞ్చ మాసే పాపుణాతీ’’తి ఇమస్సానన్తరం ‘‘కస్మా? పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నత్తా’’తి ఇదం లిఖన్తి, తం న యుజ్జతి. న హి పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నం సన్ధాయ ‘‘అనత్థతకథినస్సపి పఞ్చ మాసే పాపుణాతీ’’తి వుత్తం, న చ పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నం వుత్థవస్సస్సేవ పాపుణాతి, సమ్ముఖీభూతానం సబ్బేసం పాపుణాతి, తేనేవ పరతో వక్ఖతి ‘‘అసుకవిహారే వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్సాతి వదతి, తత్ర వస్సంవుత్థానమేవ యావ కథినస్సుబ్భారా పాపుణాతి. సచే పన గిమ్హానం పఠమదివసతో పట్ఠాయ ఏవం వదతి, తత్ర సమ్ముఖీభూతానం సబ్బేసం పాపుణాతి. కస్మా? పిట్ఠిసమయే ఉప్పన్నత్తా’’తి (మహావ. అట్ఠ. ౩౭౯).

ఠితికా పన న తిట్ఠతీతి ఏత్థ అట్ఠితాయ ఠితికాయ పున అఞ్ఞస్మిం చీవరే ఉప్పన్నే సచే ఏకో భిక్ఖు ఆగచ్ఛతి, మజ్ఝే ఛిన్దిత్వా ద్వీహిపి గహేతబ్బం. ఠితాయ పన ఠితికాయ పున అఞ్ఞస్మిం చీవరే ఉప్పన్నే సచే నవకతరో ఆగచ్ఛతి, ఠితికా హేట్ఠా గచ్ఛతి. సచే వుడ్ఢతరో ఆగచ్ఛతి, ఠితికా ఉద్ధమారోహతి. అథ అఞ్ఞో నత్థి, పున అత్తనో పాపేత్వా గహేతబ్బం. దుగ్గహితాని హోన్తీతి ఏత్థ సఙ్ఘికానేవ హోన్తీతి అధిప్పాయో. గహితమేవ నామాతి ‘‘ఇమస్స ఇదం పత్త’’న్తి కిఞ్చాపి న విదితం, తే పన భాగా అత్థతో తేసం పత్తాయేవాతి అధిప్పాయో. ఇతోవాతి థేరానం దాతబ్బతోయేవ.

సఙ్ఘికచీవరుప్పాదకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఉపనన్దసక్యపుత్తవత్థుకథావణ్ణనా

౩౬౪. సత్తాహవారేన అరుణమేవ ఉట్ఠాపేతీతి ఏతం వచనమత్తమేవ ఏకస్మిం విహారే సత్తాహకిచ్చాభావతో. ఇదన్తి ఏకాధిప్పాయదానం. నానాలాభేహీతిఆదీసు నానా విసుం విసుం లాభో ఏతేసూతి నానాలాభా, ద్వే విహారా, తేహి నానాలాభేహి. నానా విసుం విసుం పాకారాదీహి పరిచ్ఛిన్నో ఉపచారో ఏతేసన్తి నానూపచారా, తేహి నానూపచారేహి. ఏకసీమవిహారేహీతి ఏకూపచారసీమాయం ద్వీహి విహారేహి.

గిలానవత్థుకథావణ్ణనా

౩౬౫. పలిపన్నోతి నిముగ్గో, మక్ఖితోతి అత్థో. ఉచ్చారేత్వాతి ఉక్ఖిపిత్వా. సమానాచరియకోతి ఏత్థ సచేపి ఏకస్స ఆచరియస్స ఏకో అన్తేవాసికో హోతి, ఏకో సద్ధివిహారికో, ఏతేపి అఞ్ఞమఞ్ఞం సమానాచరియకా ఏవాతి వదన్తి.

౩౬౬. భేసజ్జం యోజేతుం అసమత్థో హోతీతి వేజ్జేన ‘‘ఇదఞ్చిదఞ్చ భేసజ్జం గహేత్వా ఇమినా యోజేత్వా దాతబ్బ’’న్తి వుత్తే తథా కాతుం అసమత్థోతి అత్థో. నీహాతున్తి నీహరితుం, ఛడ్డేతున్తి అత్థో.

మతసన్తకకథావణ్ణనా

౩౬౭-౩౬౯. భిక్ఖుస్స కాలకతేతి ఏత్థ కాలకత-సద్దో భావసాధనోతి ఆహ ‘‘కాలకిరియాయా’’తి. తత్థ తత్థ సఙ్ఘస్సాతి తస్మిం తస్మిం విహారే సఙ్ఘస్స.

సఙ్ఘే భిన్నే చీవరుప్పాదకథావణ్ణనా

౩౭౬. యత్థ పన దక్ఖిణోదకం పమాణన్తి భిక్ఖూ యస్మిం రట్ఠే దక్ఖిణోదకపఅగ్గహణమత్తేనపి దేయ్యధమ్మస్స సామినో హోన్తీతి అధిప్పాయో. పరసముద్దేతి జమ్బుదీపే.

౩౭౮. మతకచీవరం అధిట్ఠాతీతి ఏత్థ మగ్గం గచ్ఛన్తో తస్స కాలకిరియం సుత్వా అవిహారట్ఠానే చే ద్వాదసరతనబ్భన్తరే అఞ్ఞేసం భిక్ఖూనం అభావం ఞత్వా ‘‘ఇదం చీవరం మయ్హం పాపుణాతీ’’తి అధిట్ఠాతి, స్వాధిట్ఠితం.

అట్ఠచీవరమాతికాకథావణ్ణనా

౩౭౯. పుగ్గలాధిట్ఠాననయేన వుత్తన్తి ‘‘సీమాయదాన’’న్తిఆదినా వత్తబ్బే ‘‘సీమాయ దేతీ’’తిఆది పుగ్గలాధిట్ఠాననయేన వుత్తం. పరిక్ఖేపారహట్ఠానేన పరిచ్ఛిన్నాతి ఇమినా అపరిక్ఖిత్తస్స విహారస్స ధువసన్నిపాతట్ఠానాదితో పఠమలేడ్డుపాతస్స అన్తో ఉపచారసీమాతి దస్సేతి. ఇదాని దుతియలేడ్డుపాతస్స అన్తోపి ఉపచారసీమాయేవాతి దస్సేతుం ‘‘అపిచా’’తిఆది ఆరద్ధం. ధువసన్నిపాతట్ఠానమ్పి పరియన్తగతమేవ గహేతబ్బం. భిక్ఖునీనం ఆరామప్పవేసనసేనాసనాపుచ్ఛనాది పరివాసమానత్తారోచనవస్సచ్ఛేదనిస్సయసేనాసనగ్గాహాది విధానన్తి ఇదం సబ్బం ఇమిస్సాయేవ ఉపచారసీమాయ వసేన వేదితబ్బం. లాభత్థాయ ఠపితసీమా లాభసీమా. సమానసంవాసఅవిప్పవాససీమాసు దిన్నస్స ఇదం నానత్తం – ‘‘అవిప్పవాససీమాయ దమ్మీ’’తి దిన్నం గామట్ఠానం న పాపుణాతి. కస్మా? ‘‘ఠపేత్వా గామఞ్చ గామూపచారఞ్చా’’తి వుత్తత్తా. ‘‘సమానసంవాసకసీమాయ దమ్మీ’’తి దిన్నం పన గామే ఠితానమ్పి పాపుణాతీతి.

బుద్ధాధివుత్థోతి బుద్ధేన భగవతా అధివుత్థో. ఏకస్మిన్తి ఏకస్మిం విహారే. పాకవట్టన్తి దానవట్టం. వత్తతీతి పవత్తతి. పంసుకూలికానమ్పి వట్టతీతి ‘‘తుయ్హం దేమా’’తి అవత్వా ‘‘భిక్ఖూనం దేమ, థేరానం దేమా’’తి వుత్తత్తా పంసుకూలికానం వట్టతి. విచారితమేవాతి ఉపాహనత్థవికాదీనమత్థాయ విచారితమేవ.

ఉపడ్ఢం దాతబ్బన్తి యం ఉభతోసఙ్ఘస్స దిన్నం, తతో ఉపడ్ఢం భిక్ఖూనం, ఉపడ్ఢం భిక్ఖునీనం దాతబ్బం. సచేపి ఏకో భిక్ఖు హోతి ఏకా వా భిక్ఖునీ, అన్తమసో అనుపసమ్పన్నస్సపి ఉపడ్ఢమేవ దాతబ్బం. ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ భిక్ఖునీనఞ్చ తుయ్హఞ్చా’’తి వుత్తే పన పుగ్గలో విసుం న లభతీతి ఇదం అట్ఠకథాపమాణేనేవ గహేతబ్బం. న హేత్థ విసేసకారణం ఉపలబ్భతి. తథా హి ‘‘ఉభతోసఙ్ఘస్స చ తుయ్హఞ్చ దమ్మీ’’తి వుత్తే సామఞ్ఞవిసేసవచనేహి సఙ్గహితత్తా యథా పుగ్గలో విసుం లభతి, ఏవమిధాపి ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ తుయ్హఞ్చా’’తి సామఞ్ఞవిసేసవచనసబ్భావతో భవితబ్బమేవ విసుం పుగ్గలపటివీసేనాతి విఞ్ఞాయతి, తస్మా అట్ఠకథావచనమేవేత్థ పమాణం. పాపుణనట్ఠానతో ఏకమేవ లభతీతి అత్తనో వస్సగ్గేన పత్తట్ఠానతో ఏకమేవ కోట్ఠాసం లభతి. తత్థ కారణమాహ ‘‘కస్మా? భిక్ఖుసఙ్ఘగ్గహణేన గహితత్తా’’తి, భిక్ఖుసఙ్ఘగ్గహణేనేవ పుగ్గలస్సపి గహితత్తాతి అధిప్పాయో. భిక్ఖుసఙ్ఘస్స హరాతి వుత్తేపి హరితబ్బన్తి ఈదిసం గిహివేయ్యావచ్చం న హోతీతి కత్వా వుత్తం.

లక్ఖణఞ్ఞూ వదన్తీతి ఇదం సన్నిట్ఠానవచనం, అట్ఠకథాసు అనాగతత్తా పన ఏవం వుత్తం. బహిఉపచారసీమాయం…పే… సబ్బేసం పాపుణాతీతి యత్థ కత్థచి వుత్థవస్సానం సబ్బేసం పాపుణాతీతి అధిప్పాయో. తేనేవ మాతికాట్ఠకథాయమ్పి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. అకాలచీవరసిక్ఖాపదవణ్ణనా) ‘‘సచే పన బహిఉపచారసీమాయం ఠితో ‘వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్సా’తి వదతి, యత్థ కత్థచి వుత్థవస్సానం సబ్బేసం సమ్పత్తానం పాపుణాతీ’’తి వుత్తం. గణ్ఠిపదేసు పన ‘‘వస్సావాసస్స అననురూపే పదేసే ఠత్వా వుత్తత్తా వస్సంవుత్థానం అవుత్థానఞ్చ సబ్బేసం పాపుణాతీ’’తి వుత్తం, తం న గహేతబ్బం. న హి ‘‘వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి వుత్తే అవుత్థవస్సానం పాపుణాతి. ఏవం వదతీతి ‘‘వస్సంవుత్థసఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి వదతి. ఉద్దేసం గహేతుం ఆగతోతి తస్స సన్తికే ఉద్దేసం అగహితపుబ్బస్సపి ఉద్దేసం గణ్హిస్సామీతి ఆగతకాలతో పట్ఠాయ అన్తేవాసికభావూపగమనతో వుత్తం. సేసమేత్థ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

అట్ఠచీవరమాతికాకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

చీవరక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.