౧. దివాసేయ్యవినిచ్ఛయకథా

౧. తత్థ దివాసేయ్యాతి దివానిపజ్జనం. తత్రాయం వినిచ్ఛయో – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, దివా పటిసల్లీయన్తేన ద్వారం సంవరిత్వా పటిసల్లీయితు’’న్తి (పారా. ౭౭) వచనతో దివా నిపజ్జన్తేన ద్వారం సంవరిత్వా నిపజ్జితబ్బం. ఏత్థ చ కిఞ్చాపి పాళియం ‘‘అయం నామ ఆపత్తీ’’తి న వుత్తా, వివరిత్వా నిపన్నదోసేన పన ఉప్పన్నే వత్థుస్మిం ద్వారం సంవరిత్వా నిపజ్జితుం అనుఞ్ఞాతత్తా అసంవరిత్వా నిపజ్జన్తస్స అట్ఠకథాయం దుక్కటం (పారా. అట్ఠ. ౧.౭౭) వుత్తం. భగవతో హి అధిప్పాయం ఞత్వా ఉపాలిత్థేరాదీహి అట్ఠకథా ఠపితా. ‘‘అత్థాపత్తి దివా ఆపజ్జతి, నో రత్తి’’న్తి (పరి. ౩౨౩) ఇమినాపి చేతం సిద్ధం.

౨. కీదిసం పన ద్వారం సంవరితబ్బం, కీదిసం న సంవరితబ్బం? రుక్ఖపదరవేళుపదరకిలఞ్జపణ్ణాదీనం యేన కేనచి కవాటం కత్వా హేట్ఠా ఉదుక్ఖలే ఉపరి ఉత్తరపాసకే చ పవేసేత్వా కతం పరివత్తకద్వారమేవ సంవరితబ్బం. అఞ్ఞం గోరూపానం వజేసు వియ రుక్ఖసూచికణ్టకద్వారం, గామథకనకం చక్కలకయుత్తద్వారం, ఫలకేసు వా కిటికాసు వా ద్వే తీణి చక్కలకాని యోజేత్వా కతం సంసరణకిటికద్వారం, ఆపణేసు వియ కతం ఉగ్ఘాటనకిటికద్వారం, ద్వీసు తీసు ఠానేసు వేళుసలాకా గోప్ఫేత్వా పణ్ణకుటీసు కతం సలాకహత్థకద్వారం, దుస్ససాణిద్వారన్తి ఏవరూపం ద్వారం న సంవరితబ్బం. పత్తహత్థస్స కవాటప్పణామనే పన ఏకం దుస్ససాణిద్వారమేవ అనాపత్తికరం, అవసేసాని పణామేన్తస్స ఆపత్తి. దివా పటిసల్లీయన్తస్స పన పరివత్తకద్వారమేవ ఆపత్తికరం, సేసాని సంవరిత్వా వా అసంవరిత్వా వా నిపజ్జన్తస్స ఆపత్తి నత్థి, సంవరిత్వా పన నిపజ్జితబ్బం, ఏతం వత్తం.

౩. పరివత్తకద్వారం కిత్తకేన సంవుతం హోతి? సూచిఘటికాసు దిన్నాసు సంవుతమేవ హోతి. అపిచ ఖో సూచిమత్తేపి దిన్నే వట్టతి, ఘటికామత్తేపి దిన్నే వట్టతి, ద్వారబాహం ఫుసిత్వా ఠపితమత్తేపి వట్టతి, ఈసకం అఫుసితేపి వట్టతి, సబ్బన్తిమేన విధినా యావతా సీసం నప్పవిసతి, తావతా అఫుసితేపి వట్టతి. సచే బహూనం వళఞ్జనట్ఠానం హోతి, భిక్ఖుం వా సామణేరం వా ‘‘ద్వారం, ఆవుసో, జగ్గాహీ’’తి వత్వాపి నిపజ్జితుం వట్టతి. అథ భిక్ఖూ చీవరకమ్మం వా అఞ్ఞం వా కిఞ్చి కరోన్తా నిసిన్నా హోన్తి, ‘‘ఏతే ద్వారం జగ్గిస్సన్తీ’’తి ఆభోగం కత్వాపి నిపజ్జితుం వట్టతి. కురున్దట్ఠకథాయం పన ‘‘ఉపాసకమ్పి ఆపుచ్ఛిత్వా వా ‘ఏస జగ్గిస్సతీ’తి ఆభోగం కత్వా వా నిపజ్జితుం వట్టతి, కేవలం భిక్ఖునిం వా మాతుగామం వా ఆపుచ్ఛితుం న వట్టతీ’’తి వుత్తం, తం యుత్తం. ఏవం సబ్బత్థపి యో యో థేరవాదో వా అట్ఠకథావాదో వా పచ్ఛా వుచ్చతి, సో సోవ పమాణన్తి గహేతబ్బం.

౪. అథ ద్వారస్స ఉదుక్ఖలం వా ఉత్తరపాసకో వా భిన్నో హోతి అట్ఠపితో వా, సంవరితుం న సక్కోతి, నవకమ్మత్థం వా పన ఇట్ఠకపుఞ్జో వా మత్తికాదీనం వా రాసి అన్తోద్వారే కతో హోతి, అట్టం వా బన్ధన్తి, యథా సంవరితుం న సక్కోతి. ఏవరూపే అన్తరాయే సతి అసంవరిత్వాపి నిపజ్జితుం వట్టతి. యది పన కవాటం నత్థి, లద్ధకప్పమేవ. ఉపరి సయన్తేన నిస్సేణిం ఆరోపేత్వా నిపజ్జితబ్బం. సచే నిస్సేణిమత్థకే థకనకం హోతి, థకేత్వాపి నిపజ్జితబ్బం. గబ్భే నిపజ్జన్తేన గబ్భద్వారం వా పముఖద్వారం వా యం కిఞ్చి సంవరిత్వా నిపజ్జితుం వట్టతి. సచే ఏకకుట్టకే గేహే ద్వీసు పస్సేసు ద్వారాని కత్వా వళఞ్జన్తి, ద్వేపి ద్వారాని జగ్గితబ్బాని, తిభూమకేపి పాసాదే ద్వారం జగ్గితబ్బమేవ. సచే భిక్ఖాచారా పటిక్కమ్మ లోహపాసాదసదిసం పాసాదం బహూ భిక్ఖూ దివావిహారత్థం పవిసన్తి, సఙ్ఘత్థేరేన ద్వారపాలస్స ‘‘ద్వారం జగ్గాహీ’’తి వత్వా వా ‘‘ద్వారజగ్గనం నామ ఏతస్స భారో’’తి ఆభోగం కత్వా వా పవిసిత్వా నిపజ్జితబ్బం. యావ సఙ్ఘనవకేన ఏవమేవ కాతబ్బం. పురే పవిసన్తానం ‘‘ద్వారజగ్గనం నామ పచ్ఛిమానం భారో’’తి ఏవం ఆభోగం కాతుమ్పి వట్టతి. అనాపుచ్ఛా వా ఆభోగం అకత్వా వా అన్తోగబ్భే వా అసంవుతద్వారే బహి వా నిపజ్జన్తానం ఆపత్తి. గబ్భే వా బహి వా నిపజ్జనకాలేపి ‘‘ద్వారజగ్గనం నామ మహాద్వారే ద్వారపాలస్స భారో’’తి ఆభోగం కత్వా నిపజ్జితుం వట్టతియేవ. ఏవం లోహపాసాదాదీసు ఆకాసతలే నిపజ్జన్తేనపి ద్వారం సంవరితబ్బమేవ.

అయఞ్హేత్థ సఙ్ఖేపో – ఇదం దివాపటిసల్లీయనం యేన కేనచి పరిక్ఖిత్తే సద్వారబన్ధే ఠానే కథితం, తస్మా అబ్భోకాసే వా రుక్ఖమూలే వా మణ్డపే వా యత్థ కత్థచి సద్వారబన్ధే నిపజ్జన్తేన ద్వారం సంవరిత్వావ నిపజ్జితబ్బం. సచే మహాపరివేణం హోతి మహాబోధియఙ్గణలోహపాసాదఙ్గణసదిసం బహూనం ఓసరణట్ఠానం, యత్థ ద్వారం సంవుతమ్పి సంవుతట్ఠానే న తిట్ఠతి, ద్వారం అలభన్తా పాకారం ఆరుహిత్వాపి విచరన్తి, తత్థ సంవరణకిచ్చం నత్థి. రత్తిం ద్వారం వివరిత్వా నిపన్నో అరుణే ఉగ్గతే వుట్ఠాతి, అనాపత్తి. సచే పన పబుజ్ఝిత్వా పున సుపతి, ఆపత్తి. యో పన ‘‘అరుణే ఉగ్గతే వుట్ఠహిస్సామీ’’తి పరిచ్ఛిన్దిత్వావ ద్వారం అసంవరిత్వా రత్తిం నిపజ్జతి, యథాపరిచ్ఛేదమేవ వుట్ఠాతి, తస్స ఆపత్తియేవ. మహాపచ్చరియం పన ‘‘ఏవం నిపజ్జన్తో అనాదరియదుక్కటాపి న ముచ్చతీ’’తి వుత్తం.

౫. యో పన బహుదేవ రత్తిం జగ్గిత్వా అద్ధానం వా గన్త్వా దివా కిలన్తరూపో మఞ్చే నిసిన్నో పాదే భూమితో అమోచేత్వావ నిద్దావసేన నిపజ్జతి, తస్స అనాపత్తి. సచే ఓక్కన్తనిద్దో అజానన్తోపి పాదే మఞ్చకం ఆరోపేతి, ఆపత్తియేవ. నిసీదిత్వా అపస్సాయ సుపన్తస్స అనాపత్తి. యోపి చ ‘‘నిద్దం వినోదేస్సామీ’’తి చఙ్కమన్తో పతిత్వా సహసా వుట్ఠాతి, తస్సపి అనాపత్తి. యో పన పతిత్వా తత్థేవ సయతి, న వుట్ఠాతి, తస్స ఆపత్తి.

కో ముచ్చతి, కో న ముచ్చతీతి? మహాపచ్చరియం తావ ‘‘ఏకభఙ్గేన నిపన్నకో ఏవ ముచ్చతి. పాదే పన భూమితో మోచేత్వా నిపన్నోపి యక్ఖగహితకోపి విసఞ్ఞీభూతోపి న ముచ్చతీ’’తి వుత్తం. కురున్దట్ఠకథాయం పన ‘‘బన్ధిత్వా నిపజ్జాపితోవ ముచ్చతీ’’తి వుత్తం. మహాఅట్ఠకథాయం పన ‘‘యో చఙ్కమన్తో ముచ్ఛిత్వా పతితో తత్థేవ సుపతి, తస్సపి అవిసయతాయ ఆపత్తి న దిస్సతి. ఆచరియా పన ఏవం న కథయన్తి, తస్మా ఆపత్తియేవాతి మహాపదుమత్థేరేన వుత్తం. ద్వే పన జనా ఆపత్తితో ముచ్చన్తియేవ, యో చ యక్ఖగహితకో, యో చ బన్ధిత్వా నిపజ్జాపితో’’తి.

ఇతి పాళిముత్తకవినయవినిచ్ఛయసఙ్గహే

దివాసేయ్యవినిచ్ఛయకథా సమత్తా.