౧౯. కప్పియభూమివినిచ్ఛయకథా

౧౦౧. ఏవం చతుకాలికవినిచ్ఛయం కథేత్వా ఇదాని కప్పియకుటివినిచ్ఛయం కథేతుం ‘‘కప్పియా చతుభూమియో’’తిఆదిమాహ. తత్థ కప్పన్తీతి కప్పియా, కప్ప సామత్థియేతి ధాతు. భవన్తి ఏతాసు అన్తోవుత్థఅన్తోపక్కానీతి భూమియో, చతస్సో భూమియో చతుభూమియో, చతస్సో కప్పియకుటియోతి అత్థో. కతమా తాతి ఆహ ‘‘ఉస్సావనన్తికా…పే… వేదితబ్బా’’తి. కథం విఞ్ఞాయతిచ్చాహ ‘‘అనుజానామి…పే… వచనతో’’తి. ఇదం భేసజ్జక్ఖన్ధకపాళిం (మహావ. ౨౯౫) సన్ధాయాహ. తత్థ ఉద్ధం సావనా ఉస్సావనా, ఉస్సావనా అన్తో యస్సా కప్పియభూమియాతి ఉస్సావనన్తికా. గావో నిసీదన్తి ఏత్థాతి గోనిసాదికా, గో-సద్దూపపద ని-పుబ్బసద విసరణగత్యావసానేసూతి ధాతు. గహపతీహి దిన్నాతి గహపతి, ఉత్తరపదలోపతతియాతప్పురిసోయం. కమ్మవాచాయ సమ్మన్నితబ్బాతి సమ్ముతీతి ఏవమిమాసం విగ్గహో కాతబ్బో. తత్థాతి కప్పియకుటివినిచ్ఛయే. తం పన అవత్వాపీతి అన్ధకట్ఠకథాయం వుత్తనయం అవత్వాపి. పి-సద్దేన తథావచనమ్పి అనుజానాతి. అట్ఠకథాసు వుత్తనయేన వుత్తేతి సేసఅట్ఠకథాసు వుత్తనయేన ‘‘కప్పియకుటిం కరోమా’’తి వా ‘‘కప్పియకుటీ’’తి వా వుత్తే. సాధారణలక్ఖణన్తి సబ్బఅట్ఠకథానం సాధారణం ఉస్సావనన్తికకుటికరణలక్ఖణం. చయన్తి అధిట్ఠానం ఉచ్చవత్థుం. యతో పట్ఠాయాతి యతో ఇట్ఠకతో సిలతో మత్తికాపిణ్డతో వా పట్ఠాయ. పఠమిట్ఠకాదీనం హేట్ఠా న వట్టన్తీతి పఠమిట్ఠకాదీనం హేట్ఠాభూమియం పతిట్ఠాపియమానా ఇట్ఠకాదయో భూమిగతికత్తా ‘‘కప్పియకుటిం కరోమా’’తి వత్వా పతిట్ఠాపేతుం న వట్టన్తి. యది ఏవం భూమియం నిఖణిత్వా ఠపియమానా థమ్భా కస్మా తథా వత్వా పతిట్ఠాపేతుం వట్టన్తీతి ఆహ ‘‘థమ్భా పన…పే… వట్టన్తీ’’తి.

సఙ్ఘసన్తకమేవాతి వాసత్థాయ కతం సఙ్ఘికసేనాసనం సన్ధాయ వదతి. భిక్ఖుసన్తకన్తి వాసత్థాయ ఏవ కతం భిక్ఖుస్స పుగ్గలికసేనాసనం.

౧౦౨. ముఖసన్నిధీతి ఇమినా అన్తోవుత్థదుక్కటమేవ దీపేతి.

విమతివినోదనియం (వి. వి. టీ. మహావగ్గ ౨.౨౯౫) పన ఏవం వుత్తం – తం పన అవత్వాపీతి పి-సద్దేన తథావచనమ్పి అనుజానాతి. అట్ఠకథాసూతి అన్ధకట్ఠకథావిరహితాసు సేసట్ఠకథాసు. సాధారణలక్ఖణన్తి అన్ధకట్ఠకథాయ సహ సబ్బట్ఠకథానం సమానం. చయన్తి అధిట్ఠానం ఉచ్చవత్థుం. యతో పట్ఠాయాతి యతో ఇట్ఠకాదితో పట్ఠాయ చయం ఆదిం కత్వా భిత్తిం ఉట్ఠాపేతుకామాతి అత్థో. ‘‘థమ్భా పన ఉపరి ఉగ్గచ్ఛన్తి, తస్మా వట్టన్తీ’’తి ఏతేన ఇట్ఠకపాసాణా హేట్ఠా పతిట్ఠాపియమానాపి యది చయతో, భూమితో వా ఏకఙ్గులమత్తమ్పి ఉగ్గతా తిట్ఠన్తి, వట్టన్తీతి సిద్ధం హోతి.

ఆరామోతి ఉపచారసీమాపరిచ్ఛిన్నో సకలో విహారో. సేనాసనానీతి విహారస్స అన్తో తిణకుటిఆదికాని సఙ్ఘస్స నివాసగేహాని. విహారగోనిసాదికా నామాతి సేనాసనగోనిసాదికా నామ. సేనాసనాని హి సయం పరిక్ఖిత్తానిపి ఆరామపరిక్ఖేపాభావేన ‘‘గోనిసాదికా’’తి వుత్తా. ‘‘ఉపడ్ఢపరిక్ఖిత్తోపీ’’తి ఇమినా తతో ఊనపరిక్ఖిత్తో యేభుయ్యేన అపరిక్ఖిత్తో నామ, తస్మా అపరిక్ఖిత్తసఙ్ఖమేవ గచ్ఛతీతి దస్సేతి. ఏత్థాతి ఉపడ్ఢాదిపరిక్ఖిత్తే. కప్పియకుటి లద్ధుం వట్టతీతి గోనిసాదికాయ అభావేన సేసకప్పియకుటీసు తీసు యా కాచి కప్పియకుటి కాతబ్బాతి అత్థో.

తేసం గేహానీతి ఏత్థ భిక్ఖూనం వాసత్థాయ కతమ్పి యావ న దేన్తి, తావ తేసం సన్తకంయేవ భవిస్సతీతి దట్ఠబ్బం. విహారం ఠపేత్వాతి ఉపసమ్పన్నానం వాసత్థాయ కతం గేహం ఠపేత్వాతి అత్థో. గేహన్తి నివాసగేహం. తదఞ్ఞం పన ఉపోసథాగారాది సబ్బం అనివాసగేహం చతుకప్పియభూమివిముత్తా పఞ్చమీ కప్పియభూమి. సఙ్ఘసన్తకేపి హి ఏతాదిసే గేహే సుట్ఠు పరిక్ఖిత్తారామట్ఠేపి అబ్భోకాసే వియ అన్తోవుత్థాదిదోసో నత్థి. యేన కేనచి ఛన్నే పరిచ్ఛన్నే చ సహసేయ్యప్పహోనకే భిక్ఖుస్స, సఙ్ఘస్స వా నివాసగేహే అన్తోవుత్థాదిదోసో, న అఞ్ఞత్థ. తేనాహ ‘‘యం పనా’’తిఆది. తత్థ ‘‘సఙ్ఘికం వా పుగ్గలికం వా’’తి ఇదం కిఞ్చాపి భిక్ఖుభిక్ఖునీనం సామఞ్ఞతో వుత్తం భిక్ఖూనం పన సఙ్ఘికం పుగ్గలికఞ్చ భిక్ఖునీనం, తాసం సఙ్ఘికం పుగ్గలికఞ్చ భిక్ఖూనం గిహిసన్తకట్ఠానే తిట్ఠతీతి వేదితబ్బం.

ముఖసన్నిధీతి అన్తోసన్నిహితదోసో హి ముఖప్పవేసననిమిత్తం ఆపత్తిం కరోతి, నాఞ్ఞథా, తస్మా ‘‘ముఖసన్నిధీ’’తి (వి. వి. టీ. మహావగ్గ ౨.౨౯౫) వుత్తోతి.

తత్థ తత్థ ఖణ్డా హోన్తీతి ఉపడ్ఢతో అధికం ఖణ్డా హోన్తి. సబ్బస్మిం ఛదనే వినట్ఠేతి తిణపణ్ణాదివస్సపరిత్తాయకే ఛదనే వినట్ఠే. గోపానసీనం పన ఉపరి వల్లీహి బద్ధదణ్డేసు ఠితేసుపి జహితవత్థుకా హోన్తి ఏవ. పక్ఖపాసకమణ్డలన్తి ఏకస్మిం పస్సే తిణ్ణం గోపానసీనం ఉపరి ఠితతిణపణ్ణాదిఛదనం వుచ్చతి.

౧౦౩. ‘‘అనుపసమ్పన్నస్స దత్వా తస్సా’’తిఆదినా అకప్పియకుటియం వుత్థమ్పి అనుపసమ్పన్నస్స దిన్నే కప్పియం హోతి, సాపేక్ఖదానఞ్చేత్థ వట్టతి, పటిగ్గహణం వియ న హోతీతి దస్సేతి. అన్తోపక్కసామంపక్కేసు పన ‘‘న, భిక్ఖవే, అన్తోవుత్థం అన్తోపక్కం సామంపక్కం పరిభుఞ్జితబ్బం, యో పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అన్తో చే, భిక్ఖవే, వుత్థం అన్తోపక్కం సామంపక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి తిణ్ణం దుక్కటానం. అన్తో చే, భిక్ఖవే, వుత్థం అన్తోపక్కం అఞ్ఞేహి పక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి ద్విన్నం దుక్కటానం. అన్తో చే, భిక్ఖవే, వుత్థం బహిపక్కం సామంపక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి ద్విన్నం దుక్కటానం. బహి చే, భిక్ఖవే, వుత్థం అన్తోపక్కం సామంపక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి ద్విన్నం దుక్కటానం. అన్తో చే, భిక్ఖవే, వుత్థం బహిపక్కం అఞ్ఞేహి పక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. బహి చే, భిక్ఖవే, వుత్థం అన్తోపక్కం అఞ్ఞేహి పక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. బహి చే, భిక్ఖవే, వుత్థం బహిపక్కం సామంపక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. బహి చే, భిక్ఖవే, వుత్థం బహిపక్కం అఞ్ఞేహి పక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, అనాపత్తీ’’తి (మహావ. ౨౭౪) వచనతో ఏకం తిరాపత్తికం, తీణి దురాపత్తికాని, తీణి ఏకాపత్తికాని, ఏకం అనాపత్తికన్తి అట్ఠ హోన్తి. తత్థ అన్తోవుత్థన్తి అకప్పియకుటియం వుత్థం. అన్తోపక్కేపి ఏసేవ నయో. సామంపక్కన్తి యం కిఞ్చి ఆమిసం భిక్ఖుస్స పచితుం న వట్టతి. తత్థ యం వత్తబ్బం, తం అట్ఠకథాయం వుత్తమేవ.

ఇతి వినయసఙ్గహసంవణ్ణనాభూతే వినయాలఙ్కారే

కప్పియభూమివినిచ్ఛయకథాలఙ్కారో నామ

ఏకూనవీసతిమో పరిచ్ఛేదో.