౧౨. రూపియాదిపటిగ్గహణవినిచ్ఛయకథా

౫౯. ఏవం కయవిక్కయసమాపత్తివినిచ్ఛయం కథేత్వా ఇదాని రూపియాదిపటిగ్గహణవినిచ్ఛయం కథేన్తో ‘‘రూపియాదిపటిగ్గహో’’తిఆదిమాహ. తత్థ సఞ్ఞాణత్థాయ కతం రూపం ఏత్థ అత్థీతి రూపియం, యం కిఞ్చి వోహారూపగం ధనం. తేన వుత్తం సమన్తపాసాదికాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౮౩-౫౮౪) ‘‘ఇధ పన యం కిఞ్చి వోహారగమనీయం కహాపణాది అధిప్పేత’’న్తి. పఠమం ఆదీయతీతిఆది, కిం తం? రూపియం, రూపియం ఆది యేసం తేతి రూపియాదయో, దాసిదాసఖేత్తవత్థుఆదయో, పటిగ్గహణం పటిగ్గహో, సమ్పటిచ్ఛనన్తి అత్థో. రూపియాదీనం పటిగ్గహో రూపియాదిపటిగ్గహో. జాతసమయే ఉప్పన్నం రూపమేవ రూపం అస్స భవతి, న వికారమాపజ్జతీతి జాతరూపం, సువణ్ణం. ధవలసభావతాయ సత్తేహి రఞ్జియతేతి రజతం, సజ్ఝు. జాతరూపేన కతో మాసకో జాతరూపమాసకో. రజతేన కతో మాసకో రజతమాసకోతి ఇదం చతుబ్బిధమేవ నిస్సగ్గియవత్థు హోతి, న లోహమాసకాదయోతి ఆహ ‘‘తమ్బలోహాదీహి…పే… సఙ్గహితో’’తి. తమ్బలోహాదీహీతి ఆది-సద్దేన కంసలోహవట్టలోహతిపుసీసాదీహి కతోపి లోహమాసకోయేవాతి దస్సేతి. కిం ఇదమేవ నిస్సగ్గియవత్థు హోతి, ఉదాహు ముత్తాదయోపీతి ఆహ ‘‘ముత్తా…పే… దుక్కటవత్థూ’’తి. ఇమేసం ద్విన్నం వత్థూనం కో విసేసోతి ఆహ ‘‘తత్థ నిస్సగ్గియవత్థుం…పే… దుక్కటమేవా’’తి. తత్థ నిస్సగ్గియవత్థు అత్తనో అత్థాయ నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం, సేసానం అత్థాయ దుక్కటం, దుక్కటవత్థు సబ్బేసం అత్థాయ దుక్కటమేవాతి యోజనా.

ఇదాని తేసు వత్థూసు కప్పియాకప్పియవినిచ్ఛయం విత్థారతో దస్సేతుం ఆహ ‘‘తత్రాయం వినిచ్ఛయో’’తి. తత్థ సమ్పటిచ్ఛితుం న వట్టతి, కస్మా? ‘‘ఇదం సఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి అకప్పియవోహారేన దిన్నత్తా. దత్వా పక్కమతి, వట్టతి, కస్మా? సఙ్ఘస్స హత్థే అదత్వా వడ్ఢకీఆదీనం హత్థే దిన్నత్తా. ఏవమ్పి వట్టతి గిహీనం హత్థే ఠపితత్తా. పటిక్ఖిపితుం న వట్టతి సఙ్ఘగణపుగ్గలానం అనామసితత్తా. ‘‘న వట్టతీ’’తి పటిక్ఖిపితబ్బం ‘‘తుమ్హే గహేత్వా ఠపేథా’’తి వుత్తత్తా. పటిగ్గహణేపి పరిభోగేపి ఆపత్తీతి ‘‘సఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి వుత్తత్తా పటిగ్గహణే పాచిత్తియం, పరిభోగే దుక్కటం. స్వేవ సాపత్తికోతి దుక్కటాపత్తిం సన్ధాయ వదతి. వదతి, వట్టతి ‘‘తుమ్హే పచ్చయే పరిభుఞ్జథా’’తి కప్పియవోహారేన వుత్తత్తా. చీవరత్థాయ దిన్నం చీవరేయేవ ఉపనేతబ్బం, కస్మా? యథా దాయకా వదన్తి, తథా పటిపజ్జితబ్బత్తా. సేనాసనపచ్చయస్స ఇతరపచ్చయత్తయతో విసేసం దస్సేన్తో ‘‘సేనాసనత్థాయా’’తిఆదిమాహ. ఇమినా అవిస్సజ్జియఅవేభఙ్గియభావం దస్సేతి. ఏవం సన్తేపి ఆపదాసు కత్తబ్బవిధిం దస్సేన్తో ‘‘సచే పనా’’తిఆదిమాహ.

౬౦. ఏవం నిస్సగ్గియవత్థూసు కత్తబ్బవిధిం దస్సేత్వా ఇదాని దుక్కటవత్థూసు కత్తబ్బవిధిం దస్సేన్తో ‘‘సచే కోచి మయ్హ’’న్త్యాదిమాహ. ఏత్థ పన పటిగ్గహణేపి పరిభోగేపి ఆపత్తీతి దుక్కటమేవ సన్ధాయ వుత్తం. తళాకస్సపి ఖేత్తసఙ్గహితత్తా తస్స పటిగ్గహణేపి ఆపత్తి వుత్తా. ‘‘చత్తారో పచ్చయే పరిభుఞ్జథాతి దేతీతి ఏత్థ ‘భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చత్తారో పచ్చయే పరిభుఞ్జితుం తళాకం దమ్మీ’తి వా ‘చతుపచ్చయపరిభోగత్థం తళాకం దమ్మీ’తి వా వదతి, వట్టతియేవ. ‘ఇతో తళాకతో ఉప్పన్నే పచ్చయే దమ్మీ’తి వుత్తే పన వత్తబ్బమేవ నత్థీ’’తి సారత్థదీపనియం (సారత్థ. టీ. ౨.౫౩౭-౫౩౯) వుత్తం. విమతివినోదనియమ్పి (వి. వి. టీ. ౧.౫౩౮-౫౩౯) తథేవ వత్వా ‘‘ఇదఞ్చ సఙ్ఘస్స దీయమానఞ్ఞేవ సన్ధాయ వుత్తం, పుగ్గలస్స పన ఏవమ్పి దిన్నం తళాకఖేత్తాది న వట్టతి. సుద్ధచిత్తస్స పన ఉదకపరిభోగత్థం కూపపోక్ఖరణిఆదయో వట్టన్తి. ‘సఙ్ఘస్స తళాకం అత్థి, తం కథ’న్తి హి ఆదినా సబ్బత్థ సఙ్ఘవసేనేవ వుత్త’’న్తి వుత్తం. హత్థే భవిస్సతీతి వసే భవిస్సతి.

కప్పియకారకం ఠపేథాతి వుత్తేతి సామీచివసేన వుత్తం, అవుత్తేపి ఠపేన్తస్స న దోసో అత్థి. తేనాహ ‘‘ఉదకం వారేతుం లబ్భతీ’’తి. యస్మా పరసన్తకం భిక్ఖూనం నాసేతుం న వట్టతి, తస్మా ‘‘న సస్సకాలే’’తి వుత్తం. సస్సకాలేపి తాసేత్వా ముఞ్చితుం వట్టతి, అముఞ్చతో పన భణ్డదేయ్యం. జనపదస్స సామికోతి ఇమినావ యో తం జనపదం విచారేతి, తేనపి అచ్ఛిన్దిత్వా దిన్నం వట్టతియేవాతి వదన్తి. పున దేతీతి అచ్ఛిన్దిత్వా పున దేతి, ఏవమ్పి వట్టతీతి సమ్బన్ధో. ఇమినా యేన కేనచి ఇస్సరేన ‘‘పరిచ్చత్తమిదం భిక్ఖూహి అస్సామిక’’న్తి సఞ్ఞాయ అత్తనో గహేత్వా దిన్నం వట్టతీతి దస్సేతి. ఉదకవాహకన్తి ఉదకమాతికం. కప్పియవోహారేపి వినిచ్ఛయం వక్ఖామీతి పాఠసేసో. ఉదకవసేనాతి ఉదకపరిభోగత్థం. సుద్ధచిత్తానన్తి ఉదకపరిభోగత్థమేవ. ఇదం సహత్థేన చ అకప్పియవోహారేన చ కరోన్తే సన్ధాయ వుత్తం. ‘‘సస్ససమ్పాదనత్థ’’న్తి ఏవం అసుద్ధచిత్తానమ్పి పన సయం అకత్వా కప్పియవోహారేన ఆణాపేతుం వట్టతి ఏవ. కప్పియకారకం ఠపేతుం న వట్టతీతి ఇదం సహత్థాదినా కతతళాకత్తా అస్సారుప్పన్తి వుత్తం. ఠపేన్తస్స పన తం పచ్చయం పరిభుఞ్జన్తస్స వా సఙ్ఘస్స ఆపత్తి న పఞ్ఞాయతి, అట్ఠకథాపమాణేన వా ఏత్థ ఆపత్తి గహేతబ్బా. అలజ్జినా కారాపితే వత్తబ్బమేవ నత్థీతి ఆహ ‘‘లజ్జిభిక్ఖునా’’తి, మత్తికుద్ధరణాదీసు కారాపితేసూతి అధిప్పాయో.

౬౧. నవసస్సేతి అకతపుబ్బే కేదారే. కహాపణేతి ఇమినా ధఞ్ఞుట్ఠాపనే తస్సేవ అకప్పియన్తి దస్సేతి. అపరిచ్ఛిన్నభాగేతి ‘‘ఏత్తకే భూమిభాగే ఏత్తకో భాగో దాతబ్బో’’తి ఏవం అపరిచ్ఛిన్నభాగే. ధఞ్ఞుట్ఠాపనే కసతి, పయోగేపి దుక్కటమేవ, న కహాపణుట్ఠాపనే వియ. ‘‘కసథ వపథా’’తి వచనేన సబ్బేసమ్పి అకప్పియం సియాతి ఆహ ‘‘అవత్వా’’తి. ఏత్తకో నామ భాగోతి ఏత్థ ఏత్తకో కహాపణోతి ఇదమ్పి సన్ధాయ వదతి. తథావుత్తేపి హి తదా కహాపణానం అవిజ్జమానత్తా ఆయతిం ఉప్పజ్జమానం అఞ్ఞేసం వట్టతి ఏవ. తేనాహ ‘‘తస్సేవ తం అకప్పియ’’న్తి. తస్స పన సబ్బపయోగేసు పరిభోగే చ దుక్కటం. కేచి పన ధఞ్ఞపరిభోగే ఏవ ఆపత్తి, న పుబ్బభాగేతి వదన్తి, తం న యుత్తం, యేన మిననరక్ఖణాదినా పయోగేన పచ్ఛా ధఞ్ఞపరిభోగే ఆపత్తి హోతి తస్స పయోగస్స కరణే అనాపత్తియా అయుత్తత్తా. పరియాయకథాయ పన సబ్బత్థ అనాపత్తి. తేనేవ ‘‘ఏత్తకేహి వీహీహి ఇదఞ్చిదఞ్చ ఆహరథా’’తి నియమవచనే అకప్పియం వుత్తం. కహాపణవిచారణేపి ఏసేవ నయో. ‘‘వత్థు చ ఏవరూపం నామ సంవిజ్జతి, కప్పియకారకో నత్థీతి వత్తబ్బ’’న్తిఆదివచనఞ్చేత్థ సాధకం. రజ్జుయా వా దణ్డేన వాతి ఏత్థ ‘‘పాదేహిపి మినితుం న వట్టతీ’’తి వదన్తి. ఖలే వా ఠత్వా రక్ఖతీతి ఏత్థ పన థేనేత్వా గణ్హన్తే దిస్వా ‘‘మా గణ్హథా’’తి నివారేన్తో రక్ఖతి నామ, సచే పన అవిచారేత్వా కేవలం తుణ్హీభూతోవ రక్ఖణత్థాయ ఓలోకేన్తో తిట్ఠతి, వట్టతి. ‘‘సచేపి తస్మిం తుణ్హీభూతే చోరికాయ హరన్తి, ‘మయం భిక్ఖుసఙ్ఘస్స ఆరోచేస్సామా’తి ఏవం వత్తుమ్పి వట్టతీ’’తి వదన్తి. నీహరాపేతి పటిసామేతీతి ఏత్థాపి ‘‘సచే పరియాయేన వదతి, వట్టతీ’’తి వదన్తి. అపుబ్బస్స అనుప్పాదితత్తా అఞ్ఞేసం వట్టతీతి ఆహ ‘‘తస్సేవేతం అకప్పియ’’న్తి.

సబ్బేసం అకప్పియం, కస్మా? కహాపణానం విచారితత్తాతి ఏత్థ సారత్థదీపనియం (సారత్థ. టీ. ౨.౫౩౭-౫౩౯) ఏవం విచారణా కతా – నను చ దుబ్బిచారితమత్తేన తస్సేవేతం అకప్పియం, న సబ్బేసం రూపియసంవోహారే చతుత్థపత్తో వియ. వుత్తఞ్హి తత్థ (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౮౯) ‘‘యో పన రూపియం అసమ్పటిచ్ఛిత్వా ‘థేరస్స పత్తం కిణిత్వా దేహీ’తి పహితకప్పియకారకేన సద్ధిం కమ్మారకులం గన్త్వా పత్తం దిస్వా ‘ఇమే కహాపణే గహేత్వా ఇమం దేహీ’తి కహాపణే దాపేత్వా గహితో, అయం పత్తో ఏతస్సేవ భిక్ఖునో న వట్టతి దుబ్బిచారితత్తా, అఞ్ఞేసం పన వట్టతి మూలస్స అసమ్పటిచ్ఛితత్తా’’తి, తస్మా యం తే ఆహరన్తి, సబ్బేసం అకప్పియం. కస్మా? కహాపణానం విచారితత్తాతి ఇదం కస్మా వుత్తన్తి? ఏత్థ కేచి వదన్తి ‘‘కహాపణే సాదియిత్వా విచారితం సన్ధాయ ఏవం వుత్త’’న్తి, సఙ్ఘికత్తా చ నిస్సజ్జితుం న సక్కా, తస్మా సబ్బేసం న కప్పతీతి తేసం అధిప్పాయో. కేచి పన ‘‘అసాదియిత్వాపి కహాపణానం విచారితత్తా రూపియసంవోహారో కతో హోతి, సఙ్ఘికత్తా చ నిస్సజ్జితుం న సక్కా, తస్మా సబ్బేసం న కప్పతీ’’తి వదన్తి. గణ్ఠిపదేసు పన తీసుపి ఇదం వుత్తం ‘‘చతుత్థపత్తో గిహిసన్తకానంయేవ కహాపణానం విచారితత్తా అఞ్ఞేసం కప్పతి, ఇధ పన సఙ్ఘికానం విచారితత్తా సబ్బేసం న కప్పతీ’’తి. సబ్బేసమ్పి వాదో తేన తేన పరియాయేన యుత్తోయేవాతి.

౬౨. చతుసాలద్వారేతి భోజనసాలం సన్ధాయ వుత్తం.

౬౩. ‘‘వనం దమ్మి, అరఞ్ఞం దమ్మీ’’తి వుత్తే పన వట్టతీతి ఏత్థ నివాసట్ఠానత్తా పుగ్గలస్సపి సుద్ధచిత్తేన గహేతుం వట్టతి. సీమం దేమాతి విహారసీమాదిసాధారణవచనేన వుత్తత్తా ‘‘వట్టతీ’’తి వుత్తం. పరియాయేన కథితత్తాతి ‘‘గణ్హాహీ’’తి అవత్వా ‘‘సీమా గతా’’తి పరియాయేన కథితత్తా. పకతిభూమికరణత్థం ‘‘హేట్ఠా గహితం పంసు’’న్తిఆది వుత్తం. దాసం దమ్మీతి ఏత్థ ‘‘మనుస్సం దమ్మీతి వుత్తే వట్టతీ’’తి వదన్తి. వేయ్యావచ్చకరన్తిఆదినా వుత్తే పుగ్గలస్సపి దాసం గహేతుం వట్టతి ‘‘అనుజానామి భిక్ఖవే ఆరామిక’’న్తి విసేసేత్వా అనుఞ్ఞాతత్తా. తఞ్చ ఖో పిలిన్దవచ్ఛేన గహితపరిభుత్తక్కమేన, న గహట్ఠానం దాసపరిభోగక్కమేన. ఖేత్తాదయో పన సబ్బే సఙ్ఘస్సేవ వట్టన్తి పాళియం పుగ్గలికవసేన గహేతుం అననుఞ్ఞాతత్తాతి దట్ఠబ్బం. కుక్కుటసూకరే…పే… వట్టతీతి ఏత్థ కుక్కుటసూకరేసు దీయమానేసు ‘‘ఇమేహి అమ్హాకం అత్థో నత్థి, సుఖం జీవన్తు, అరఞ్ఞే విస్సజ్జేథా’’తి వత్తుం వట్టతి. విహారస్స దేమాతి సఙ్ఘికవిహారం సన్ధాయ వుత్తం. ‘‘ఖేత్తవత్థుపటిగ్గహణా పటివిరతో హోతీ’’తిఆదినా (దీ. ని. ౧.౧౦, ౧౯౪) సుత్తన్తేసు ఆగతపటిక్ఖేపో భగవతా ఆపత్తియాపి హేతుభావేన కతోతి భగవతో అధిప్పాయం జానన్తేహి సఙ్గీతికారకమహాథేరేహి ఖేత్తపటిగ్గహణాదినిస్సితో అయం సబ్బోపి పాళిముత్తవినిచ్ఛయో వుత్తోతి గహేతబ్బో.

౬౪. చీవరచేతాపన్నన్తి చీవరమూలం. పహిణేయ్యాతి పేసేయ్య. చేతాపేత్వాతి పరివత్తేత్వా. అచ్ఛాదేహీతి వోహారవచనమేతం, ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దేహీతి అయం పనేత్థ అత్థో. ఆభతన్తి ఆనీతం.

ఇమస్మిం ఠానే సారత్థదీపనియం (సారత్థ. టీ. ౨.౫౨౮-౫౩౧) ఏవం విచారణా కతా – ఏత్థ చ యం వుత్తం మాతికాట్ఠకథాయం (కఙ్ఖా. అట్ఠ. రాజసిక్ఖాపదవణ్ణనా) ‘‘ఇమినా చీవరచేతాపన్నేన చీవరం చేతాపేత్వా ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం చీవరేన అచ్ఛాదేహీతి ఇదం ఆగమనసుద్ధిం దస్సేతుం వుత్తం. సచే హి ‘ఇదం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దేహీ’తి పేసేయ్య, ఆగమనస్స అసుద్ధత్తా అకప్పియవత్థుం ఆరబ్భ భిక్ఖునా కప్పియకారకోపి నిద్దిసితబ్బో న భవేయ్యా’’తి, తత్థ ఆగమనస్స సుద్ధియా వా అసుద్ధియా వా విసేసప్పయోజనం న దిస్సతి. సతిపి హి ఆగమనస్స అసుద్ధభావే దూతో అత్తనో కుసలతాయ కప్పియవోహారేన వదతి, కప్పియకారకో న నిద్దిసితబ్బోతి ఇదం నత్థి, న చ దూతేన కప్పియవోహారవసేన వుత్తే దాయకేన ‘‘ఇదం కథం పేసిత’’న్తి ఈదిసీ విచారణా ఉపలబ్భతి, అవిచారేత్వా చ తం న సక్కా జానితుం. యది పన ఆగమనస్స అసుద్ధత్తా కప్పియకారకో నిద్దిసితబ్బో న భవేయ్య, చీవరానం అత్థాయ దూతస్స హత్థే అకప్పియవత్థుమ్హి పేసితే సబ్బత్థ దాయకేన కథం పేసితన్తి పుచ్ఛిత్వావ కప్పియకారకో నిద్దిసితబ్బో భవేయ్య, తస్మా అసతిపి ఆగమనసుద్ధియం సచే సో దూతో అత్తనో కుసలతాయ కప్పియవోహారవసేన వదతి, దూతస్సేవ వచనం గహేతబ్బం. యది హి ఆగమనసుద్ధియేవేత్థ పమాణం, మూలస్సామికేన కప్పియవోహారవసేన పేసితస్స దూతస్స అకప్పియవోహారవసేన వదతోపి కప్పియకారకో నిద్దిసితబ్బో భవేయ్య, తస్మా సబ్బత్థ దూతవచనమేవ పమాణన్తి గహేతబ్బం. ఇమినా చీవరచేతాపన్నేనాతిఆదినా పన ఇమమత్థం దస్సేతి ‘‘కప్పియవసేన ఆభతమ్పి చీవరమూలం ఈదిసేన దూతవచనేన అకప్పియం హోతి, తస్మా తం పటిక్ఖిపితబ్బ’’న్తి. తేనేవాహ ‘‘తేన భిక్ఖునా సో దూతో ఏవమస్స వచనీయోతిఆదీ’’తి.

విమతివినోదనియం (వి. వి. టీ. ౧.౫౩౮-౫౩౯) పన ఏవం వుత్తం – యం వుత్తం మాతికాట్ఠకథాయం (కఙ్ఖా. అట్ఠ. రాజసిక్ఖాపదవణ్ణనా) ‘‘ఇమినా చీవరచేతాపన్నేన చీవరం చేతాపేత్వా ఇత్థన్నామం భిక్ఖుం చీవరేన అచ్ఛాదేహీతి ఇదం ఆగమనసుద్ధిం దస్సేతుం వుత్తం. సచే హి ‘ఇదం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దేహీ’తి పేసేయ్య, ఆగమనస్స అసుద్ధత్తా అకప్పియవత్థుం ఆరబ్భ భిక్ఖునా కప్పియకారకోపి నిద్దిసితబ్బో న భవేయ్యా’’తి, తం నిస్సగ్గియవత్థుదుక్కటవత్థుభూతం అకప్పియచీవరచేతాపన్నం ‘‘అసుకస్స భిక్ఖునో దేహీ’’తి ఏవం ఆగమనసుద్ధియా అసతి, సిక్ఖాపదే ఆగతనయేన దూతవచనే చ అసుద్ధే సబ్బథా పటిక్ఖేపోయేవ కాతుం వట్టతి, న పన ‘‘చీవరఞ్చ ఖో మయం పటిగ్గణ్హామా’’తి వత్తుం, తదనుసారేన వేయ్యావచ్చకరఞ్చ నిద్దిసితుం ఆగమనదూతవచనానం ఉభిన్నం అసుద్ధత్తా, పాళియం ఆగతనయేన పన ఆగమనసుద్ధియా సతి దూతవచనే అసుద్ధేపి సిక్ఖాపదే ఆగతనయేన సబ్బం కాతుం వట్టతీతి దస్సనత్థం వుత్తం. తేన చ యథా దూతవచనాసుద్ధియమ్పి ఆగమనే సుద్ధే వేయ్యావచ్చకరం నిద్దిసితుం వట్టతి, ఏవం ఆగమనాసుద్ధియమ్పి దూతవచనే సుద్ధే వట్టతి ఏవాతి అయమత్థో అత్థతో సిద్ధోవ హోతి. ఉభయసుద్ధియం వత్తబ్బమేవ నత్థీతి ఉభయాసుద్ధిపక్ఖమేవ సన్ధాయ మాతికాట్ఠకథాయం (కఙ్ఖా. అట్ఠ. రాజసిక్ఖాపదవణ్ణనా) ‘‘కప్పియకారకోపి నిద్దిసితబ్బో న భవేయ్యా’’తి వుత్తన్తి వేదితబ్బం.

యం పనేత్థ సారత్థదీపనియం (సారత్థ. టీ. ౨.౨౩౭-౫౩౯) ‘‘ఆగమనస్స సుద్ధియా వా అసుద్ధియా వా విసేసప్పయోజనం న దిస్సతీ’’తిఆది వుత్తం, తం మాతికాట్ఠకథావచనస్స అధిప్పాయం అసల్లక్ఖేత్వా వుత్తం యథావుత్తనయేన ఆగమనసుద్ధిఆదినా సప్పయోజనత్తా. యో పనేత్థ ‘‘మూలస్సామికేన కప్పియవోహారవసేన, పేసితదూతస్స అకప్పియవోహారేన వదతోపి కప్పియకారకో నిద్దిసితబ్బో భవేయ్యా’’తి అనిట్ఠప్పసఙ్గో వుత్తో, సో అనిట్ఠప్పసఙ్గో ఏవ న హోతి అభిమతత్తా. తథా హి సిక్ఖాపదే ఏవ ‘‘పటిగ్గణ్హతు ఆయస్మా చీవరచేతాపన్న’’న్తి అకప్పియవోహారేన వదతో దూతస్స కప్పియేన కమ్మేన వేయ్యావచ్చకరో నిద్దిసితబ్బో వుత్తో ఆగమనస్స సుద్ధత్తా, ఆగమనస్సపి అసుద్ధియం పన కప్పియేనపి కమ్మేన వేయ్యావచ్చకరో న నిద్దిసితబ్బోవాతి అత్థేవ ఆగమనస్స సుద్ధిఅసుద్ధియా పయోజనం. కథం పన దూతవచనేన ఆగమనసుద్ధి విఞ్ఞాయతీతి? నాయం భారో. దూతేన హి అకప్పియవోహారేన వుత్తే ఏవ ఆగమనసుద్ధి గవేసితబ్బా, న ఇతరత్థ. తత్థ చ తస్స వచనక్కమేన పుచ్ఛిత్వా చ యుత్తిఆదీహి చ సక్కా విఞ్ఞాతుం. ఇధాపి హి సిక్ఖాపదే ‘‘చీవరచేతాపన్నం ఆభత’’న్తి దూతవచనేనేవ చీవరం కిణిత్వా దాతుం పేసితభావో విఞ్ఞాయతి. యది హి సబ్బథా ఆగమనసుద్ధి న విఞ్ఞాయతి, పటిక్ఖేపో ఏవ కత్తబ్బోతి.

సువణ్ణం రజతం కహాపణో మాసకోతి ఇమాని హి చత్తారి నిస్సగ్గియవత్థూని, ముత్తా మణి వేళురియో సఙ్ఖో సిలా పవాళం లోహితఙ్కో మసారగల్లం సత్త ధఞ్ఞాని దాసిదాసం ఖేత్తం వత్థు పుప్ఫారామఫలారామాదయోతి ఇమాని దుక్కటవత్థూని చ అత్తనో వా చేతియసఙ్ఘగణపుగ్గలానం వా అత్థాయ సమ్పటిచ్ఛితుం న వట్టన్తి, తస్మా తం సాదితుం న వట్టతీతి దస్సనత్థం ‘‘న ఖో మయం ఆవుసో చీవరచేతాపన్నం పటిగ్గణ్హామా’’తి వుత్తం. చీవరఞ్చ ఖో మయం పటిగ్గణ్హామా’’తిఆది దూతవచనస్స అకప్పియత్తేపి ఆగమనసుద్ధియా పటిపజ్జనవిధిదస్సనత్థం వుత్తం. కాలేన కప్పియన్తి యుత్తపత్తకాలేన యదా నో అత్థో హోతి, తదా కప్పియం చీవరం పటిగ్గణ్హామాతి అత్థో. వేయ్యావచ్చకరోతి కిచ్చకరో, కప్పియకారకోతి అత్థో. ‘‘వేయ్యావచ్చకరో నిద్దిసితబ్బో’’తి ఇదం ‘‘అత్థి పనాయస్మతో కోచి వేయ్యావచ్చకరో’’తి కప్పియవచనేన వుత్తత్తా అనుఞ్ఞాతం. సచే పన దూతో ‘‘కో ఇమం గణ్హాతి, కస్స వా దేమీ’’తి వదతి, న నిద్దిసితబ్బో. ఆరామికో వా ఉపాసకో వాతి ఇదం సారుప్పతాయ వుత్తం, ఠపేత్వా పన పఞ్చ సహధమ్మికే యో కోచి కప్పియకారకో వట్టతి. ఏసో ఖో ఆవుసో భిక్ఖూనం వేయ్యావచ్చకరోతి ఇదం దూతేన ‘‘అత్థి పనాయస్మతో కోచి వేయ్యావచ్చకరో’’తి పుచ్ఛితత్తా పుచ్ఛాసభాగేన భిక్ఖుస్స కప్పియవచనదస్సనత్థం వుత్తం. ఏవమేవ హి భిక్ఖునా వత్తబ్బం, న వత్తబ్బం ‘‘తస్స దేహీ’’తిఆది. తేనేవ పాళియం ‘‘న వత్తబ్బో తస్స దేహీ’’తిఆదిమాహ. విమతివినోదనియం (వి. వి. టీ. ౧.౫౩౮-౫౩౯) పన ‘‘ఏసో ఖో…పే… న వత్తబ్బో తస్స దేహీతిఆది అకప్పియవత్థుసాదియనపరిమోచనత్థం వుత్త’’న్తి వుత్తం.

ఆణత్తో సో మయాతి యథా తుమ్హాకం చీవరేన అత్థే సతి చీవరం దస్సతి, ఏవం వుత్తోతి అత్థో. విమతివినోదనియం పన ‘‘సఞ్ఞత్తోతిఆది ఏవం దూతేన పున వుత్తే ఏవ చోదేతుం వట్టతి, న ఇతరథాతి దస్సనత్థం వుత్త’’న్తి వుత్తం. ఏత్థ పన పాళియం ‘‘సఞ్ఞత్తో సో మయా’’తి ఆగతత్తా ఏవం వుత్తో, పురిమవాక్యే పన వినయసఙ్గహప్పకరణే (వి. సఙ్గ. అట్ఠ. ౬౪) ‘‘ఆణత్తో సో మయా’’తి పరియాయవచనేన పరివత్తిత్వా ఠపితత్తా తథా వుత్తో, తేన చ కప్పియకారకస్స సఞ్ఞాపితభావే దూతేన భిక్ఖుస్స పున ఆరోచితే ఏవ భిక్ఖునా కప్పియకారకో చోదేతబ్బో హోతి, న అనారోచితేతి దస్సేతి.

అత్థో మే ఆవుసో చీవరేనాతి చోదనాలక్ఖణనిదస్సనమేతం. ఇదం వా హి వచనం వత్తబ్బం, తస్స వా అత్థో యాయ కాయచి భాసాయ వత్తబ్బో. దేహి మే చీవరన్తిఆదీని పన న వత్తబ్బాకారదస్సనత్థం వుత్తాని. ఏతాని హి వచనాని, ఏతేసం వా అత్థో యాయ కాయచి భాసాయ న వత్తబ్బో. ‘‘ఏవం వదన్తో చ పటిక్ఖిత్తత్తా వత్తభేదే దుక్కటం ఆపజ్జతి, చోదనా పన హోతియేవా’’తి మహాగణ్ఠిపదే మజ్ఝిమగణ్ఠిపదే చ వుత్తం. విమతివినోదనియం (వి. వి. టీ. ౧.౫౩౮-౫౩౯) పన ‘‘న వత్తబ్బో ‘దేహి మే చీవరం…పే… చేతాపేహి మే చీవర’న్తి ఇదం దూతేనాభతరూపియం పటిగ్గహేతుం అత్తనా నిద్దిట్ఠకప్పియకారకత్తావ ‘దేహి మే చీవరం…పే… చేతాపేహి మే చీవర’న్తి వదన్తో రూపియస్స పకతత్తా తేన రూపియేన పరివత్తేత్వా ‘దేహి చేతాపేహీ’తి రూపియసంవోహారం సమాపజ్జన్తో నామ హోతీతి తం దోసం దూరతో పరివజ్జేతుం వుత్తం రూపియపటిగ్గాహకేన సఙ్ఘమజ్ఝే నిస్సట్ఠరూపియే వియ. వుత్తఞ్హి తత్థ ‘న వత్తబ్బో ఇమం వా ఇమం వా ఆహరా’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౮౩-౫౮౪), తస్మా న ఇదం విఞ్ఞత్తిదోసే పరివజ్జేతుం వుత్తన్తి వేదితబ్బం ‘అత్థో మే ఆవుసో చీవరేనా’తిపి అవత్తబ్బతాప్పసఙ్గతో. తేనేవ దూతనిద్దిట్ఠేసు రూపియసంవోహారసఙ్కాభావతో అఞ్ఞం కప్పియకారకం ఠపేత్వాపి ఆహరాపేతబ్బ’’న్తి వుత్తం. తత్థాపి ‘‘దూతేన ఠపితరూపియేన చేతాపేత్వా చీవరం ఆహరాపేహీ’’తి అవత్వా కేవలం ‘‘చీవరం ఆహరాపేహీ’’తి ఏవం ఆహరాపేతబ్బన్తి అధిప్పాయో గహేతబ్బోతి వుత్తం.

ఇచ్చేతం కుసలన్తి ఏవం యావతతియం చోదేన్తో తం చీవరం అభినిప్ఫాదేతుం సక్కోతి అత్తనో పటిలాభవసేన, ఇచ్చేతం కుసలం సాధు సుట్ఠు సున్దరం. చతుక్ఖత్తుం పఞ్చక్ఖత్తుం ఛక్ఖత్తుపరమం తుణ్హీభూతేన ఉద్దిస్స ఠాతబ్బన్తి ఠానలక్ఖణనిదస్సనమేతం. ఛక్ఖత్తుపరమన్తి చ భావనపుంసకవచనమేతం. ఛక్ఖత్తుపరమన్తి ఏతేన చీవరం ఉద్దిస్స తుణ్హీభూతేనేవ ఠాతబ్బం, న అఞ్ఞం కిఞ్చి కాతబ్బన్తి ఇదం ఠానలక్ఖణం. తేనేవ ‘‘న ఆసనేతిఆదీ’’తి అట్ఠకథాయం వుత్తం. సద్దసత్థే పన –

‘‘కిరియావిసేసనం సత్థే, వుత్తం ధాతువిసేసనం;

భావనపుంసకన్త్యేవ, సాసనే సముదీరిత’’న్తి. –

వచనతో కిరియావిసేసనమేవ సాసనవోహారేన భావనపుంసకం నామ జాతం;

‘‘ముదుం పచతిఇచ్చత్ర, పచనం భవతీతి చ;

సుఖం సయతిఇచ్చత్ర, కరోతి సయనన్తి చా’’తి. –

వచనతో కిరియావిసేసనపదేన తుల్యాధికరణభూతం కిరియావిసేస్యపదం అకమ్మకమ్పి సకమ్మకమ్పి భూధాతుకరధాతూహి సమ్బన్ధితబ్బం హోతీతి ఇమినా ఞాయేన ఛక్ఖత్తుపరమం ఠానం భవితబ్బం, ఛక్ఖత్తుపరమం ఠానం కాతబ్బన్తి అత్థో. ఏతేన ఛక్ఖత్తుపరమం ఏవం ఠానం భవితబ్బం, న తతో అధికం, ఛక్ఖత్తుపరమం ఏవ ఠానం కాతబ్బం, న తతో ఉద్ధన్తి ఇమమత్థం దస్సేతి. న ఆసనే నిసీదితబ్బన్తి ‘‘ఇధ భన్తే నిసీదథా’’తి వుత్తేపి న నిసీదితబ్బం. న ఆమిసం పటిగ్గహేతబ్బన్తి ‘‘యాగుఖజ్జకాదిభేదం కిఞ్చి ఆమిసం గణ్హథ భన్తే’’తి యాచియమానేనపి న గణ్హితబ్బం. న ధమ్మో భాసితబ్బోతి ‘‘మఙ్గలం వా అనుమోదనం వా భాసథా’’తి యాచియమానేనపి కిఞ్చి న భాసితబ్బం, కేవలం ‘‘కింకారణా ఆగతోసీ’’తి పుచ్ఛియమానేన ‘‘జానాహి ఆవుసో’’తి వత్తబ్బో.

ఠానం భఞ్జతీతి ఆగతకారణం భఞ్జతి కోపేతి. ఠానన్తి ఠితియా చ కారణస్స చ నామం, తస్మా ఆసనే నిసీదనేన ఠానం కుప్పతి, ఆగతకారణమ్పి, ఆమిసపటిగ్గహణాదీసు పన ఆగతకారణమేవ భఞ్జతి, న ఠానం. తేనాహ ‘‘ఆగతకారణం భఞ్జతీ’’తి. కేచి పన ‘‘ఆమిసపటిగ్గహణాదినా ఠానమ్పి భఞ్జతీ’’తి వదన్తి, తం అట్ఠకథాయ న సమేతి, టీకాయమ్పి నానావాదే దస్సేత్వా ఠానభఞ్జనం వుత్తం, తం అట్ఠకథావచనేన అసంసన్దనతో గన్థగరుభయేన న వదిమ్హ. ఇదాని యా తిస్సో చోదనా, ఛ చ ఠానాని వుత్తాని, తత్థ వుద్ధిహానిం దస్సేన్తో ‘‘సచే చతుక్ఖత్తుం చోదేతీ’’తిఆదిమాహ. యస్మా చ ఏకచోదనావుద్ధియా ద్విన్నం ఠానానం హాని వుత్తా, తస్మా చోదనా ద్విగుణం ఠానన్తి లక్ఖణం దస్సితం హోతి. ఇతి ఇమినా లక్ఖణేన తిక్ఖత్తుం చోదేత్వా ఛక్ఖత్తుం ఠాతబ్బం, ద్విక్ఖత్తుం చోదేత్వా అట్ఠక్ఖత్తుం ఠాతబ్బం, సకిం చోదేత్వా దసక్ఖత్తుం ఠాతబ్బం.

తత్ర తత్ర ఠానే తిట్ఠతీతి ఇదం చోదకస్స ఠితట్ఠానతో అపక్కమ్మ తత్ర తత్ర ఉద్దిస్స ఠానంయేవ సన్ధాయ వుత్తం. కో పన వాదో నానాదివసేసూతి నానాదివసేసు ఏవం కరోన్తస్స కో పన వాదో, వత్తబ్బమేవ నత్థీతి అధిప్పాయో. ‘‘సామం వా గన్తబ్బం, దూతో వా పాహేతబ్బోతి ఇదం సభావతో చోదేతుం అనిచ్ఛన్తేనపి కాతబ్బమేవా’’తి వదన్తి. న తం తస్స భిక్ఖునో కిఞ్చి అత్థం అనుభోతీతి తం చీవరచేతాపన్నం అస్స భిక్ఖునో కిఞ్చి అప్పమత్తకమ్పి కమ్మం న నిప్ఫాదేతి. యుఞ్జన్తాయస్మన్తో సకన్తి ఆయస్మన్తో అత్తనో సన్తకం ధనం పాపుణన్తు. విమతివినోదనియం (వి. వి. టీ. ౧.౫౩౮-౫౩౯) పన ‘‘యతస్స చీవరచేతాపన్నన్తిఆది యేన అత్తనా వేయ్యావచ్చకరో నిద్దిట్ఠో, చీవరఞ్చ అనిప్ఫాదితం, తస్స కత్తబ్బదస్సనం. ఏవం భిక్ఖునా వత్థుసామికానం వుత్తే చోదేత్వా దేన్తి, వట్టతి ‘సామికా చోదేత్వా దేన్తీ’తి (పారా. ౫౪౧) అనాపత్తియం వుత్తత్తా. తేనేవ సో సయం అచోదేత్వా ఉపాసకాదీహి పరియాయేన వత్వా చోదాపేతి, తేసు సతక్ఖత్తుమ్పి చోదేత్వా చీవరం దాపేన్తేసు తస్స అనాపత్తి సిద్ధా హోతి సిక్ఖాపదస్స అనాణత్తికత్తా’’తి వుత్తం.

౬౫. కేనచి అనిద్దిట్ఠో అత్తనో ముఖేనేవ బ్యావటభావం వేయ్యావచ్చకరత్తం పత్తో ముఖవేవటికో, అవిచారేతుకామతాయాతి ఇమినా విజ్జమానమ్పి దాతుం అనిచ్ఛన్తా అరియాపి వఞ్చనాధిప్పాయం వినా వోహారతో నత్థీతి వదన్తీతి దస్సేతి. సారత్థదీపనియం (సారత్థ. టీ. ౨.౫౩౭-౫౩౯) పన ‘‘అవిచారేతుకామతాయాతి ఇమస్మిం పక్ఖే ‘నత్థమ్హాకం కప్పియకారకో’తి ఇదం తాదిసం కరోన్తో కప్పియకారకో నత్థీతి ఇమినా అధిప్పాయేన వుత్త’’న్తి వుత్తం. భేసజ్జక్ఖన్ధకే మేణ్డకసేట్ఠివత్థుమ్హి (మహావ. ౨౯౯) వుత్తం ‘‘సన్తి భిక్ఖవే’’తిఆదివచనమేవ మేణ్డకసిక్ఖాపదం నామ. తత్థ హి మేణ్డకేన నామ సేట్ఠినా ‘‘సన్తి హి భన్తే మగ్గా కన్తారా అప్పోదకా అప్పభక్ఖా న సుకరా అపాథేయ్యేన గన్తుం, సాధు భన్తే భగవా భిక్ఖూనం పాథేయ్యం అనుజానాతూ’’తి యాచితేన భగవతా ‘‘అనుజానామి భిక్ఖవే పాథేయ్యం పరియేసితుం. తణ్డులో తణ్డులత్థికేన, ముగ్గో ముగ్గత్థికేన, మాసో మాసత్థికేన, లోణం లోణత్థికేన, గుళో గుళత్థికేన, తేలం తేలత్థికేన, సప్పి సప్పిత్థికేనా’’తి వత్వా ఇదం వుత్తం ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, మనుస్సా సద్ధా పసన్నా, తే కప్పియకారకానం హత్థే హిరఞ్ఞం ఉపనిక్ఖిపన్తి ‘ఇమినా యం అయ్యస్స కప్పియం, తం దేథా’తి. అనుజానామి, భిక్ఖవే, యం తతో కప్పియం, తం సాదితుం, న త్వేవాహం, భిక్ఖవే, కేనచి పరియాయేన జాతరూపరజతం సాదితబ్బం పరియేసితబ్బన్తి వదామీ’’తి. ‘‘కప్పియకారకానం హత్థే హిరఞ్ఞం నిక్ఖిపన్తీ’’తి ఏత్థాపి భిక్ఖుస్స ఆరోచనం అత్థియేవ, అఞ్ఞథా అనిద్దిట్ఠకప్పియకారకపక్ఖం భజతీతి న చోదేతబ్బో సియా, ఇదం పన దూతేన నిద్దిట్ఠకప్పియకారకే సన్ధాయ వుత్తం, న పన భిక్ఖునా నిద్దిట్ఠే వా అనిద్దిట్ఠే వా. తేనేవాహ ‘‘ఏత్థ చోదనాయ పరిమాణం నత్థీ’’తిఆది. యది మూలం సన్ధాయ చోదేతి, తం సాదితమేవ సియాతి ఆహ ‘‘మూలం అసాదియన్తేనా’’తి.

అఞ్ఞాతకఅప్పవారితేసు వియ పటిపజ్జితబ్బన్తి ఇదం అత్తనా చోదనాట్ఠానఞ్చ న కాతబ్బన్తి దస్సనత్థం వుత్తం. పిణ్డపాతాదీనం అత్థాయాతి ఇమినా చీవరత్థాయేవ న హోతీతి దస్సేతి. ఏసేవ నయోతి ఇమినా వత్థుసామినా నిద్దిట్ఠకప్పియకారకేసుపి పిణ్డపాతాదీనమ్పి అత్థాయ దిన్నే చ ఠానచోదనాదిసబ్బం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ కాతబ్బన్తి దస్సేతి.

౬౬. ఉపనిక్ఖిత్తసాదియనే పనాతిఆదీసు ‘‘ఇదం అయ్యస్స హోతూ’’తి ఏవం సమ్ముఖా వా ‘‘అముకస్మిం నామ ఠానే మమ హిరఞ్ఞసువణ్ణం అత్థి, తం తుయ్హం హోతూ’’తి ఏవం పరమ్ముఖా వా ఠితస్స కేవలం వాచాయ వా హత్థముద్దాయ వా ‘‘తుయ్హ’’న్తి వత్వా పరిచ్చత్తస్స కాయవాచాహి అప్పటిక్ఖిపిత్వా చిత్తేన సాదియనం ఉపనిక్ఖిత్తసాదియనం నామ. సాదియతీతి వుత్తమేవత్థం విభావేతి ‘‘గణ్హితుకామో హోతీ’’తి.

ఇదం గుత్తట్ఠానన్తి ఆచిక్ఖితబ్బన్తి పచ్చయపరిభోగంయేవ సన్ధాయ ఆచిక్ఖితబ్బం. ‘‘ఇధ నిక్ఖిపా’’తి వుత్తే ‘‘ఉగ్గణ్హాపేయ్య వా’’తి వుత్తలక్ఖణేన నిస్సగ్గియం హోతీతి ఆహ ‘‘ఇధ నిక్ఖిపాహీతి న వత్తబ్బ’’న్తి. అథ వా ‘‘ఇదం గుత్తట్ఠాన’’న్తి ఆచిక్ఖన్తో ఠానస్స గుత్తభావమేవ దస్సేతి, న వత్థుం పరామసతి, తస్మా ఆచిక్ఖితబ్బం. ‘‘ఇధ నిక్ఖిపాహీ’’తి పన వదన్తో నిక్ఖిపితబ్బం వత్థుం నిక్ఖిపాహీతి వత్థుం పరామసతి నామ, తస్మా న వత్తబ్బం. పరతో ఇదం గణ్హాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. కప్పియఞ్చ అకప్పియఞ్చ నిస్సాయ ఠితం హోతీతి యస్మా తతో ఉప్పన్నపచ్చయపరిభోగో కప్పతి, తస్మా కప్పియం నిస్సాయ ఠితం, యస్మా పన దుబ్బిచారణాయ తతో ఉప్పన్నపచ్చయపరిభోగో న కప్పతి, తస్మా అకప్పియం నిస్సాయ ఠితన్తి వేదితబ్బం. అథ వా ఇదం ధనం యస్మా ‘‘నయిదం కప్పతీ’’తి పటిక్ఖిత్తం, తస్మా కప్పియం నిస్సాయ ఠితం, యస్మా పన సబ్బసో అవిస్సజ్జితం, తస్మా అకప్పియం నిస్సాయ ఠితం. అథ వా తం ధనం యస్మా పచ్ఛా సుట్ఠువిచారణాయ సతియా కప్పియం భవిస్సతి, దుబ్బిచారణాయ సతియా అకప్పియం భవిస్సతి, తస్మా కప్పియఞ్చ అకప్పియఞ్చ నిస్సాయ ఠితం హోతీతి. విమతివినోదనియం పన ‘‘ఏకో సతం వా సహస్సం వాతిఆది రూపియే హేట్ఠిమకోటియా పవత్తనాకారం దస్సేతుం వుత్త’’న్తి చ ‘‘న పన ఏవం పటిపజ్జితబ్బమేవాతి దస్సేతుం, ‘ఇధ నిక్ఖిపాహీ’తి వుత్తే ఉగ్గణ్హాపనం హోతీతి ఆహ ‘ఇధ నిక్ఖిపాహీ’తి న వత్తబ్బ’’న్తి చ ‘‘కప్పియఞ్చ…పే… హోతీతి యస్మా అసాదితత్తా తతో ఉప్పన్నపచ్చయా వట్టన్తి, తస్మా కప్పియం నిస్సాయ ఠితం, యస్మా పన దుబ్బిచారణాయ సతి తతో ఉప్పన్నం న కప్పతి, తస్మా అకప్పియం నిస్సాయ ఠితన్తి వేదితబ్బ’’న్తి చ వుత్తం.

౬౭. సఙ్ఘమజ్ఝే నిస్సజ్జితబ్బన్తి యస్మా రూపియం నామ అకప్పియం, తస్మా సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా నిస్సజ్జితబ్బన్తి న వుత్తం. యస్మా పన తం పటిగ్గహితమత్తమేవ హోతి, న తేన కిఞ్చి కప్పియభణ్డం చేతాపితం, తస్మా ఉపాయేన పరిభోగదస్సనత్థం ‘‘సఙ్ఘమజ్ఝే నిస్సజ్జితబ్బ’’న్తి (పారా. ౫౮౪) వుత్తం. న తేన కిఞ్చి కప్పియభణ్డం చేతాపితన్తి ఇమినా చేతాపితఞ్చే, నత్థి పరిభోగూపాయో ఉగ్గహేత్వా అనిస్సట్ఠరూపియేన చేతాపితత్తా. ఈదిసఞ్హి సఙ్ఘమజ్ఝే నిస్సజ్జనం కత్వావ ఛడ్డేత్వా పాచిత్తియం దేసాపేతబ్బన్తి దస్సేతి. కేచి పన ‘‘యస్మా నిస్సగ్గియవత్థుం పటిగ్గహేత్వాపి చేతాపితం కప్పియభణ్డం సఙ్ఘే నిస్సట్ఠం కప్పియకారకేహి నిస్సట్ఠరూపియేన పరివత్తేత్వా ఆనీతకప్పియభణ్డసదిసం హోతి, తస్మా వినావ ఉపాయం భాజేత్వా పరిభుఞ్జితుం వట్టతీ’’తి వదన్తి, తం పత్తచతుక్కాదికథాయ న సమేతి. తత్థ హి రూపియేన పరివత్తితపత్తస్స అపరిభోగోవ దస్సితో, న నిస్సజ్జనవిచారోతి. కప్పియం ఆచిక్ఖితబ్బన్తి పబ్బజితానం సప్పి వా తేలం వా వట్టతి ఉపాసకాతి ఏవం ఆచిక్ఖితబ్బం.

ఆరామికానం వా పత్తభాగన్తి ఇదం గిహీనం హత్థగతోపి సోయేవ భాగోతి కత్వా వుత్తం. సచే పన తేన అఞ్ఞం పరివత్తేత్వా ఆరామికా దేన్తి, పరిభుఞ్జితుం వట్టతీతి మజ్ఝిమగణ్ఠిపదే చూళగణ్ఠిపదే చ వుత్తం. తతో హరిత్వాతి అఞ్ఞేసం పత్తభాగతో హరిత్వా. కసిణపరికమ్మన్తి ఆలోకకసిణపరికమ్మం. మఞ్చపీఠాదీని వాతి ఏత్థ తతో గహితమఞ్చపీఠాదీని పరివత్తేత్వా అఞ్ఞం చే గహితం, వట్టతీతి వదన్తి. ఛాయాపీతి భోజనసాలాదీనం ఛాయాపి. పరిచ్ఛేదాతిక్కన్తాతి గేహపరిచ్ఛేదం అతిక్కన్తా, ఛాయాయ గతగతట్ఠానం గేహం న హోతీతి అధిప్పాయో. మగ్గేనపీతి ఏత్థ సచే అఞ్ఞో మగ్గో నత్థి, మగ్గం అధిట్ఠహిత్వా గన్తుం వట్టతీతి వదన్తి. కీతాయాతి తేన వత్థునా కీతాయ. ఉపనిక్ఖేపం ఠపేత్వా సఙ్ఘో పచ్చయే పరిభుఞ్జతీతి సచే ఉపాసకో ‘‘అతిబహు ఏతం హిరఞ్ఞం, ఇదం భన్తే అజ్జేవ న వినాసేతబ్బ’’న్తి వత్వా సయం ఉపనిక్ఖేపం ఠపేతి, అఞ్ఞేన వా ఠపాపేతి, ఏవం ఉపనిక్ఖేపం ఠపేత్వా తతో ఉప్పన్నపచ్చయం పరిభుఞ్జన్తో సఙ్ఘో పచ్చయే పరిభుఞ్జతి, తేన వత్థునా గహితత్తా ‘‘అకప్పియ’’న్తి వుత్తం. విమతివినోదనియం (వి. వి. టీ. ౧.౫౮౩-౫౮౪) పన ‘‘ఉపనిక్ఖేపం ఠపేత్వాతి కప్పియకారకేహి వడ్ఢియా పయోజనం సన్ధాయ వుత్తం. అకప్పియన్తి తేన వత్థునా గహితత్తా వుత్త’’న్తి వుత్తం.

సచే సో ఛడ్డేతీతి యత్థ కత్థచి ఖిపతి, అథాపి న ఛడ్డేతి, సయం గహేత్వా గచ్ఛతి, న వారేతబ్బో. నో చే ఛడ్డేతీతి అథ నేవ గహేత్వా గచ్ఛతి, న ఛడ్డేతి, ‘‘కిం మయ్హం ఇమినా బ్యాపారేనా’’తి యేనకామం పక్కమతి, తతో యథావుత్తలక్ఖణో రూపియఛడ్డకో సమన్నితబ్బో. యో న ఛన్దాగతిన్తిఆదీసు లోభవసేన తం వత్థుం అత్తనో వా కరోన్తో అత్తానం వా ఉక్కంసేన్తో ఛన్దాగతిం నామ గచ్ఛతి. దోసవసేన ‘‘నేవాయం మాతికం జానాతి, న వినయ’’న్తి పరం అపసాదేన్తో దోసాగతిం నామ గచ్ఛతి. మోహవసేన పముట్ఠో పముట్ఠస్సతిభావం ఆపజ్జన్తో మోహాగతిం నామ గచ్ఛతి. రూపియపటిగ్గాహకస్స భయేన ఛడ్డేతుం అవిసహన్తో భయాగతిం నామ గచ్ఛతి. ఏవం అకరోన్తో న ఛన్దాగతిం గచ్ఛతి, న దోసాగతిం గచ్ఛతి, న మోహాగతిం గచ్ఛతి, న భయాగతిం గచ్ఛతి నామాతి వేదితబ్బో.

౬౮. పతితోకాసం అసమన్నారహన్తేన ఛడ్డేతబ్బన్తి ఇదం నిరపేక్ఖభావదస్సనపరన్తి వేదితబ్బం, తస్మా పతితట్ఠానే ఞాతేపి తస్స గూథం ఛడ్డేన్తస్స వియ నిరపేక్ఖభావోయేవేత్థ పమాణన్తి వేదితబ్బం. అసన్తసమ్భావనాయాతి అత్తని అవిజ్జమానఉత్తరిమనుస్సధమ్మారోచనం సన్ధాయ వుత్తం. థేయ్యపరిభోగో నామ అనరహస్స పరిభోగో. భగవతా హి అత్తనో సాసనే సీలవతో పచ్చయా అనుఞ్ఞాతా, న దుస్సీలస్స. దాయకానమ్పి సీలవతో ఏవ పరిచ్చాగో, న దుస్సీలస్స అత్తనో కారానం మహప్ఫలభావస్స పచ్చాసీసనతో. ఇతి సత్థారా అననుఞ్ఞాతత్తా దాయకేహి చ అపరిచ్చత్తత్తా దుస్సీలస్స పరిభోగో థేయ్యపరిభోగో. ఇణవసేన పరిభోగో ఇణపరిభోగో, పటిగ్గాహకతో దక్ఖిణావిసుద్ధియా అభావతో ఇణం గహేత్వా పరిభోగో వియాతి అత్థో. తస్మాతి ‘‘సీలవతో’’తిఆదినా వుత్తమేవత్థం కారణభావేన పచ్చామసతి. చీవరం పరిభోగే పరిభోగేతి కాయతో మోచేత్వా పరిభోగే పరిభోగే. పురేభత్త…పే… పచ్ఛిమయామేసు పచ్చవేక్ఖితబ్బన్తి సమ్బన్ధో. తథా అసక్కోన్తేన యథావుత్తకాలవిసేసవసేన ఏకస్మిం దివసే చతుక్ఖత్తుం తిక్ఖత్తుం ద్విక్ఖత్తుం సకింయేవ వా పచ్చవేక్ఖితబ్బం.

సచస్స అప్పచ్చవేక్ఖతోవ అరుణో ఉగ్గచ్ఛతి, ఇణపరిభోగట్ఠానే తిట్ఠతీతి ఏత్థ హియ్యో యం మయా చీవరం పరిభుత్తం, తం యావదేవ సీతస్స పటిఘాతాయ…పే… హిరికోపినపటిచ్ఛాదనత్థం. హియ్యో యో మయా పిణ్డపాతో పరిభుత్తో, సో నేవ దవాయాతిఆదినా సచే అతీతపరిభోగపచ్చవేక్ఖణం న కరేయ్య, ఇణపరిభోగట్ఠానే తిట్ఠతీతి వదన్తి, తం వీమంసితబ్బం. సేనాసనమ్పి పరిభోగే పరిభోగేతి పవేసే పవేసే. ఏవం పన అసక్కోన్తేన పురేభత్తాదీసు పచ్చవేక్ఖితబ్బం, తం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ సక్కా విఞ్ఞాతున్తి ఇధ విసుం న వుత్తం. సతిపచ్చయతాతి సతియా పచ్చయభావో. పటిగ్గహణస్స పరిభోగస్స చ పచ్చవేక్ఖణసతియా పచ్చయభావో యుజ్జతి, పచ్చవేక్ఖిత్వావ పటిగ్గహేతబ్బం పరిభుఞ్జితబ్బఞ్చాతి అత్థో. తేనేవాహ ‘‘సతిం కత్వా’’తిఆది. ఏవం సన్తేపీతి యదిపి ద్వీసుపి ఠానేసు పచ్చవేక్ఖణా యుత్తా, ఏవం సన్తేపి. అపరే పనాహు ‘‘సతిపచ్చయతాతి సతి భేసజ్జపరిభోగస్స పచ్చయభావే, పచ్చయేతి అత్థో. ఏవం సన్తేపీతి పచ్చయే సతిపీ’’తి, తం తేసం మతిమత్తం. తథా హి పచ్చయసన్నిస్సితసీలం పచ్చవేక్ఖణాయ విసుజ్ఝతి, న పచ్చయసబ్భావమత్తేన.

నను చ ‘‘పరిభోగే కరోన్తస్స అనాపత్తీ’’తి ఇమినా పాతిమోక్ఖసంవరసీలం వుత్తం, తస్మా పచ్చయసన్నిస్సితసీలస్స పాతిమోక్ఖసంవరసీలస్స చ కో విసేసోతి? వుచ్చతే – పురిమేసు తావ తీసు పచ్చయేసు విసేసో పాకటోయేవ, గిలానపచ్చయే పన యథా వతిం కత్వా రుక్ఖమూలే గోపితే తస్స ఫలానిపి రక్ఖితానేవ హోన్తి, ఏవమేవ పచ్చవేక్ఖణాయ పచ్చయసన్నిస్సితసీలే రక్ఖితే తప్పటిబద్ధం పాతిమోక్ఖసంవరసీలమ్పి నిప్ఫన్నం నామ హోతి. గిలానపచ్చయం అప్పచ్చవేక్ఖిత్వా పరిభుఞ్జన్తస్స సీలం భిజ్జమానం పాతిమోక్ఖసంవరసీలమేవ భిజ్జతి, పచ్చయసన్నిస్సితసీలం పన పచ్ఛాభత్తపురిమయామాదీసు యావ అరుణుగ్గమనా అప్పచ్చవేక్ఖన్తస్సేవ భిజ్జతి. పురేభత్తఞ్హి అప్పచ్చవేక్ఖిత్వాపి గిలానపచ్చయం పరిభుఞ్జన్తస్స అనాపత్తి, ఇదమేతేసం నానాకరణన్తి సారత్థదీపనియం (సారత్థ. టీ. ౨.౫౮౫) ఆగతం.

విమతివినోదనియం (వి. వి. టీ. ౧.౫౮౫) పన ‘‘థేయ్యపరిభోగోతి పచ్చయస్సామినా భగవతా అననుఞ్ఞాతత్తా వుత్తం. ఇణపరిభోగోతి భగవతా అనుఞ్ఞాతమ్పి కత్తబ్బం అకత్వా పరిభుఞ్జనతో వుత్తం. తేన చ పచ్చయసన్నిస్సితసీలం విపజ్జతీతి దస్సేతి. పరిభోగే పరిభోగేతి కాయతో మోచేత్వా మోచేత్వా పరిభోగే. పచ్ఛిమయామేసు పచ్చవేక్ఖితబ్బన్తి యోజనా. ఇణపరిభోగట్ఠానే తిట్ఠతీతి ఏత్థ ‘హియ్యో యం మయా చీవరం పరిభుత్త’న్తిఆదినాపి అతీతపచ్చవేక్ఖణా వట్టతీతి వదన్తి. పరిభోగే పరిభోగేతి ఉదకపతనట్ఠానతో అన్తోపవేసనేసు నిసీదనసయనేసు చ. సతిపచ్చయతా వట్టతీతి పచ్చవేక్ఖణసతియా పచ్చయత్తం లద్ధుం వట్టతి. పటిగ్గహణే చ పరిభోగే చ పచ్చవేక్ఖణాసతి అవస్సం లద్ధబ్బాతి దస్సేతి. తేనాహ ‘సతిం కత్వా’తిఆది. కేచి పన ‘సతిపచ్చయతా పచ్చయే సతి భేసజ్జపరిభోగస్స కారణే సతీ’తి ఏవమ్పి అత్థం వదన్తి, తేసమ్పి పచ్చయే సతీతి పచ్చయసబ్భావసల్లక్ఖణే సతీతి ఏవమత్థో గహేతబ్బో పచ్చయసబ్భావమత్తేన సీలస్స అసుజ్ఝనతో. పరిభోగే అకరోన్తస్సేవ ఆపత్తీతి ఇమినా పాతిమోక్ఖసంవరసీలస్స భేదో దస్సితో, న పచ్చయసన్నిస్సితసీలస్స తస్స అతీతపచ్చవేక్ఖణాయ విసుజ్ఝనతో. ఏతస్మిం పన సేసపచ్చయేసు చ ఇణపరిభోగాదివచనేన పచ్చయసన్నిస్సితసీలస్సేవ భేదోతి ఏవమిమేసం నానాకరణం వేదితబ్బ’’న్తి ఆగతం.

ఏతేసు ద్వీసు పకరణేసు ‘‘ఇణపరిభోగట్ఠానే తిట్ఠతీ’’తి ఏత్థ హియ్యో యం మయా చీవరం పరిభుత్తన్తి…పే… వదన్తీతి ఆగతం. ఇమం పన నయం నిస్సాయ ఇదాని ఏకచ్చే పణ్డితా ‘‘అజ్జపాతో పరిభుత్తం సాయం పచ్చవేక్ఖన్తేన అజ్జ యం మయా చీవరం పరిభుత్తన్తిఆదినా అతీతవసేన పచ్చవేక్ఖణా కాతబ్బా’’తి వదన్తి. కేచి ‘‘హియ్యో పరిభుత్తమేవ అతీతవసేన పచ్చవేక్ఖణా కాతబ్బా, న అజ్జ పరిభుత్తం, తం పన పచ్చుప్పన్నవసేన పచ్చవేక్ఖణాయేవా’’తి వదన్తి. తత్థ మూలవచనే ఏవం విచారణా కాతబ్బా. కథం? ఇదం హియ్యోత్యాదివచనం సుత్తం వా సుత్తానులోమం వా ఆచరియవాదో వా అత్తనోమతి వాతి. తత్థ న తావ సుత్తం హోతి ‘‘సుత్తం నామ సకలే వినయపిటకే పాళీ’’తి వుత్తత్తా ఇమస్స చ వచనస్స న పాళిభూతత్తా. న చ సుత్తానులోమం ‘‘సుత్తానులోమం నామ చత్తారో మహాపదేసా’’తి (పారా. అట్ఠ. ౧.౪౫) వుత్తత్తా ఇమస్స చ మహాపదేసభావాభావతో. న చ ఆచరియవాదో ‘‘ఆచరియవాదో నామ ధమ్మసఙ్గాహకేహి పఞ్చహి అరహన్తసతేహి ఠపితా పాళివినిముత్తా ఓక్కన్తవినిచ్ఛయప్పవత్తా అట్ఠకథాతన్తీ’’తి వచనతో ఇమస్స చ అట్ఠకథాపాఠభావాభావతో. న చ అత్తనోమతి ‘‘అత్తనోమతి నామ సుత్తసుత్తానులోమఆచరియవాదే ముఞ్చిత్వా అనుమానేన అత్తనో బుద్ధియా నయగ్గాహేన ఉపట్ఠితాకారకథనం, అపిచ సుత్తన్తాభిధమ్మవినయట్ఠకథాసు ఆగతో సబ్బోపి థేరవాదో అత్తనోమతి నామా’’తి వుత్తత్తా ఇమస్స చ అట్ఠకథాసు ఆగతత్థేరవాదభావాభావతో.

ఇతి –

‘‘చతుబ్బిధఞ్హి వినయం, మహాథేరా మహిద్ధికా;

నీహరిత్వా పకాసేసుం, ధమ్మసఙ్గాహకా పురా’’తి. (పారా. అట్ఠ. ౧.౪౫) –

వుత్తేసు చతుబ్బిధవినయేసు అనన్తోగధత్తా ఇదం వచనం విచారేతబ్బం. తేన వుత్తం సారత్థదీపనియం (సారత్థ. టీ. ౨.౫౮౫) టీకాచరియేన ‘‘తం వీమంసితబ్బ’’న్తి. అథ వా ‘‘నయగ్గాహేన ఉపట్ఠితాకారకథన’’న్తి ఇమినా లక్ఖణేన తేసం తేసం ఆచరియానం ఉపట్ఠితాకారవసేన కథనం అత్తనోమతి సియా, ఏవమ్పి విచారేతబ్బమేవ. ‘‘అత్తనోమతి ఆచరియవాదే ఓతారేతబ్బా. సచే తత్థ ఓతరతి చేవ సమేతి చ, గహేతబ్బా. సచే నేవ ఓతరతి న సమేతి, న గహేతబ్బా. అయఞ్హి అత్తనోమతి నామ సబ్బదుబ్బలా’’తి (పారా. అట్ఠ. ౧.౪౫) వచనతో ఇమస్స చ వచనస్స అట్ఠకథావచనే అనోతరణతో అప్పవిసనతో. వుత్తఞ్హి అట్ఠకథాయం ‘‘సచస్స అప్పచ్చవేక్ఖతోవ అరుణో ఉగ్గచ్ఛతి, ఇణపరిభోగట్ఠానే తిట్ఠతీ’’తి.

అపరో నయో – కిం ఇదం వచనం పాళివచనం వా అట్ఠకథావచనం వా టీకావచనం వా గన్థన్తరవచనం వాతి. తత్థ న తావ పాళివచనం, న అట్ఠకథావచనం, న గన్థన్తరవచనం, అథ ఖో టీకావచనన్తి. హోతు టీకావచనం, సకవచనం వా పరవచనం వా అధిప్పేతవచనం వా అనధిప్పేతవచనం వాతి. తత్థ న సకవచనం హోతి, అథ ఖో పరవచనం. తేనాహ ‘‘వదన్తీ’’తి. న టీకాచరియేన అధిప్పేతవచనం హోతి, అథ ఖో అనధిప్పేతవచనం. తేనాహ ‘‘తం వీమంసితబ్బ’’న్తి. తేహి పన ఆచరియేహి అతీతపరిభోగపచ్చవేక్ఖణాతి ఇదం అతీతపఅభోగవసేన పచ్చవేక్ఖణా అతీతపరిభోగపచ్చవేక్ఖణాతి పరికప్పేత్వా అతీతవాచకేన సద్దేన యోజేత్వా కతం భవేయ్య. అతీతే పరిభోగో అతీతపరిభోగో, అతీతపరిభోగస్స పచ్చవేక్ఖణా అతీతపరిభోగపచ్చవేక్ఖణాతి ఏవం పన కతే అతీతపరిభోగస్స పచ్చుప్పన్నసమీపత్తా పచ్చుప్పన్నవాచకేన సద్దేన కథనం హోతి యథా తం నగరతో ఆగన్త్వా నిసిన్నం పురిసం ‘‘కుతో ఆగచ్ఛసీ’’తి వుత్తే ‘‘నగరతో ఆగచ్ఛామీ’’తి పచ్చుప్పన్నవాచకసద్దేన కథనం.

వినయసుత్తన్తవిసుద్ధిమగ్గాదీసు (మ. ని. ౧.౨౩; విసుద్ధి. ౧.౧౮) చ ‘‘పటిసఙ్ఖా యోనిసో చీవరం పటిసేవతీ’’తి వత్తమానవచనేనేవ పాఠో హోతి, న అతీతవచనేన, అతీతపరిభోగోతి చ ఇమస్మింయేవ దివసే పచ్ఛాభత్తాదికాలం ఉపాదాయ పురేభత్తాదీసు పరిభోగో ఇచ్ఛితబ్బో, న హియ్యో పరిభోగో. కథం విఞ్ఞాయతీతి చే? అట్ఠకథాపమాణేన. వుత్తఞ్హి అట్ఠకథాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౮౫) ‘‘పిణ్డపాతో ఆలోపే ఆలోపే, తథా అసక్కోన్తేన పురేభత్తపచ్ఛాభత్తపురిమయామపచ్ఛిమయామేసు. సచస్స అప్పచ్చవేక్ఖతోవ అరుణో ఉగ్గచ్ఛతి, ఇణపరిభోగట్ఠానే తిట్ఠతీ’’తి. ఏతేన పిణ్డపాతం ఆలోపే ఆలోపే పచ్చవేక్ఖన్తో భోజనకిరియాయ అపరినిట్ఠితత్తా ముఖ్యతో పచ్చుప్పన్నపచ్చవేక్ఖణా హోతి, పురేభత్తాదీసు చతూసు కోట్ఠాసేసు పచ్చవేక్ఖన్తో భోజనకిరియాయ పరినిట్ఠితత్తా అతీతపచ్చవేక్ఖణా హోతీతి దస్సేతి. సా పన పచ్చుప్పన్నసమీపత్తా వత్తమానవచనేన విధీయతి. యది హి హియ్యో పరిభుత్తాని అతీతపచ్చవేక్ఖణేన పచ్చవేక్ఖితబ్బాని సియుం, అతీతదుతియదివసతతియదివసాదిమాససంవచ్ఛరాదిపరిభుత్తానిపి పచ్చవేక్ఖితబ్బాని సియుం, ఏవఞ్చ సతి యథావుత్తఅట్ఠకథావచనం నిరత్థకం సియా, తస్మా అట్ఠకథావచనమేవ పమాణం కాతబ్బం. యథాహ –

‘‘బుద్ధేన ధమ్మో వినయో చ వుత్తో;

యో తస్స పుత్తేహి తథేవ ఞాతో;

సో యేహి తేసం మతిమచ్చజన్తా;

యస్మా పురే అట్ఠకథా అకంసు.

‘‘తస్మా హి యం అట్ఠకథాసు వుత్తం;

తం వజ్జయిత్వాన పమాదలేఖం;

సబ్బమ్పి సిక్ఖాసు సగారవానం;

యస్మా పమాణం ఇధ పణ్డితాన’’న్తి. (పారా. అట్ఠ. ౧.గన్థారమ్భకథా);

యస్మా చ సబ్బాసవసుత్తాదీసు (మ. ని. ౧.౨౩) భగవతా దేసితకాలే భిక్ఖుకత్తుకత్తా నామయోగత్తా వత్తమానపఠమపురిసవసేన ‘‘పటిసఙ్ఖా యోనిసో చీవరం పటిసేవతీ’’తి దేసితా, తదనుకరణేన భిక్ఖూనం పచ్చవేక్ఖణకాలే అత్తకత్తుకత్తా అమ్హయోగత్తా వత్తమానఉత్తమపురిసవసేన ‘‘పటిసఙ్ఖా యోనిసో చీవరం పటిసేవామీ’’తి పచ్చవేక్ఖితబ్బా హోతి, ‘‘సీతస్స పటిఘాతాయా’’తిఆదీని తదత్థసమ్పదానపదాని చ ‘‘పటిసేవతి, పటిసేవామీ’’తి వుత్తపటిసేవనకిరియాయమేవ సమ్బన్ధితబ్బాని హోన్తి, తాని చ కిరియాపదాని పచ్చుప్పన్నవసేన వా పచ్చుప్పన్నసమీపఅతీతవసేన వా వత్తమానవిభత్తియుత్తాని హోన్తి, తస్మా పచ్చుప్పన్నపరిభుత్తానం వా అతీతపరిభుత్తానం వా పచ్చయానం పచ్చవేక్ఖణకాలే ‘‘పటిసేవామీ’’తి వచనం భగవతో వచనస్స అనుగతత్తా ఉపపన్నమేవాతి దట్ఠబ్బం.

అనువచనేపి ఏవం విచారణా కాతబ్బా – ‘‘అజ్జ పాతో పరిభుత్తం సాయం పచ్చవేక్ఖన్తేన అజ్జ యం మయా చీవరం పరిభుత్తన్తిఆదినా అతీతవసేన పచ్చవేక్ఖణా కాతబ్బా’’తి యే వదన్తి, తే ఏవం పుచ్ఛితబ్బా – కిం భవన్తో భగవతా అతీతపరిభుత్తేసు అతీతవసేన పచ్చవేక్ఖణా దేసితాతి? న దేసితా. కథం దేసితాతి? ‘‘పచ్చవేక్ఖతీ’’తి పచ్చుప్పన్నవసేనేవ దేసితాతి. కిం భోన్తో భగవతో కాలే అతీతపరిభుత్తేసు పచ్చవేక్ఖణా నత్థీతి? అత్థి. అథ కస్మా భగవతా పచ్చుప్పన్నవసేనేవ పచ్చవేక్ఖణా దేసితాతి? పచ్చుప్పన్నసమీపవసేన వా సామఞ్ఞవసేన వా దేసితాతి. ఏవం సన్తే భగవతో అనుకరణేన ఇదానిపి అతీతపరిభుత్తానం పచ్చయానం పచ్చుప్పన్నవసేన పచ్చవేక్ఖణా కాతబ్బాతి. యే పన ఏవం వదన్తి ‘‘హియ్యో పరిభుత్తానమేవ అతీతపచ్చవేక్ఖణా కాతబ్బా, న అజ్జ పరిభుత్తానం, తేసం పన పచ్చుప్పన్నపచ్చవేక్ఖణాయేవా’’తి, తే ఏవం వత్తబ్బా – కిం భోన్తో యథా తుమ్హే వదన్తి, ఏవం పాళియం అత్థీతి? నత్థి. అట్ఠకథాయం అత్థీతి? నత్థి. ఏవం సన్తే సాట్ఠకథేసు తేపిటకేసు బుద్ధవచనేసు అసంవిజ్జమానం తుమ్హాకం వచనం కథం పచ్చేతబ్బన్తి? ఆచరియపరమ్పరావసేన. హోతు తుమ్హాకం ఆచరియలద్ధివసేన కథనం, కాలో నామ తివిధో అతీతో అనాగతో పచ్చుప్పన్నోతి. తత్థ పరినిట్ఠితకిరియా అతీతో నామ, అభిముఖకిరియా అనాగతో నామ, ఆరద్ధఅనిట్ఠితకిరియా పచ్చుప్పన్నో నామ. తేనాహు పోరాణా –

‘‘ఆరద్ధానిట్ఠితో భావో, పచ్చుప్పన్నో సునిట్ఠితో;

అతీతానాగతుప్పాద-మప్పత్తాభిముఖా కిరియా’’తి.

తత్థ అజ్జ వా హోతు హియ్యో వా తతో పుబ్బే వా, పరిభుత్తపచ్చయో సుపరినిట్ఠితభుఞ్జనకిరియత్తా అతీతో నామ. తత్థ హియ్యో వా తతో పుబ్బే వా పరిభుత్తపచ్చయో అతిక్కన్తఅరుణుగ్గమనత్తా న పచ్చవేక్ఖణారహో, పచ్చవేక్ఖితోపి అప్పచ్చవేక్ఖితోయేవ హోతి, ఇణపరిభోగట్ఠానే తిట్ఠతి. వుత్తఞ్హి అట్ఠకథాయం ‘‘సచస్స అప్పచ్చవేక్ఖతోవ అరుణో ఉగ్గచ్ఛతి, ఇణపరిభోగట్ఠానే తిట్ఠతీ’’తి. అజ్జేవ పన చీవరఞ్చ సేనాసనఞ్చ పరిభోగే పరిభోగే, పిణ్డపాతం ఆలోపే ఆలోపే, భేసజ్జం పటిగ్గహణే పరిభోగే చ పచ్చవేక్ఖతో అపరినిట్ఠితభుఞ్జనకిరియత్తా పచ్చుప్పన్నపరిభుత్తపచ్చవేక్ఖణా నామ హోతి. పురే పరిభుత్తం తతో పచ్ఛా చతూసు కోట్ఠాసేసు పచ్చవేక్ఖతో సుపరినిట్ఠితభుఞ్జనకిరియత్తా అతీతపరిభుత్తపచ్చవేక్ఖణా నామ హోతి. ఏత్తకం పచ్చవేక్ఖణాయ ఖేత్తం, న తతో పుబ్బే పచ్ఛా వా. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘సీలవతో అప్పచ్చవేక్ఖితపరిభోగో ఇణపరిభోగో నామ. తస్మా చీవరం పరిభోగే పరిభోగే…పే… భేసజ్జస్స పటిగ్గహణేపి పరిభోగేపి సతిపచ్చయతా వట్టతీ’’తి, తస్మా హియ్యో పరిభుత్తస్స ఇణపరిభోగత్తా తం అనామసిత్వా అజ్జ పరిభుత్తేసు అతీతపచ్చుప్పన్నేసు భగవతో వచనస్స అనుకరణేన వత్తమానవిభత్తియుత్తేన ‘‘పటిసేవామీ’’తి కిరియాపదేన పచ్చవేక్ఖణా సూపపన్నా హోతీతి దట్ఠబ్బా. ఈదిసపచ్చవేక్ఖణమేవ సన్ధాయ విమతివినోదనియాదీసు (వి. వి. టీ. ౧.౫౮౫) ‘‘పచ్చయసన్నిస్సితసీలస్స అతీతపచ్చవేక్ఖణాయ విసుజ్ఝనతో’’తి వుత్తం.

ఏవం పచ్చయసన్నిస్సితసీలస్స సుద్ధిం దస్సేత్వా ఇదాని తేనేవ పసఙ్గేన సబ్బాపి సుద్ధియో దస్సేతుం ‘‘చతుబ్బిధా హి సుద్ధీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ సుజ్ఝతి ఏతాయాతి సుద్ధి, యథాధమ్మం దేసనావ సుద్ధి దేసనాసుద్ధి. వుట్ఠానస్సపి చేత్థ దేసనాయ ఏవ సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. ఛిన్నమూలాపత్తీనం పన అభిక్ఖుతాపటిఞ్ఞాయేవ దేసనా. అధిట్ఠానవిసిట్ఠో సంవరోవ సుద్ధి సంవరసుద్ధి. ధమ్మేన సమేన పచ్చయానం పరియేట్ఠి ఏవ సుద్ధి పరియేట్ఠిసుద్ధి. చతూసు పచ్చయేసు వుత్తవిధినా పచ్చవేక్ఖణావ సుద్ధి పచ్చవేక్ఖణసుద్ధి. ఏస తావ సుద్ధీసు సమాసనయో. సుద్ధిమన్తేసు సీలేసు పన దేసనా సుద్ధి ఏతస్సాతి దేసనాసుద్ధి. సేసేసుపి ఏసేవ నయో. న పునేవం కరిస్సామీతి ఏత్థ ఏవన్తి సంవరభేదం సన్ధాయాహ. పహాయాతి వజ్జేత్వా, అకత్వాతి అత్థో. విమతివినోదనియం పన ‘‘సుజ్ఝతి దేసనాదీహి, సోధీయతీతి వా సుద్ధి, చతుబ్బిధసీలం. తేనాహ ‘దేసనాయ సుజ్ఝనతో’తిఆది. ఏత్థ దేసనాగ్గహణేన వుట్ఠానమ్పి ఛిన్నమూలానం అభిక్ఖుతాపటిఞ్ఞాపి సఙ్గహితా. ఛిన్నమూలాపత్తీనమ్పి హి పారాజికాపత్తివుట్ఠానేన హేట్ఠాపరిరక్ఖితం భిక్ఖుసీలం విసుద్ధం నామ హోతి. తేన తేసం మగ్గపటిలాభోపి సమ్పజ్జతీ’’తి వుత్తం.

తత్థ దేసీయతి ఉచ్చారీయతీతి దేసనా, దిసీ ఉచ్చారణేతి ధాతు, దేసీయతి ఞాపీయతి ఏతాయాతి వా దేసనా, దిస పేక్ఖనేతి ధాతు. ఉభయథాపి విరతిపధానకుసలచిత్తసముట్ఠితో దేసనావచీభేదసద్దో. సంవరణం సంవరో, సం-పుబ్బ వర సంవరణేతి ధాతు, సతిపధానో చిత్తుప్పాదో. పరియేసనా పరియేట్ఠి, పరి-పుబ్బ ఇస పరియేసనేతి ధాతు, వీరియపధానో చిత్తుప్పాదో. పటి పునప్పునం ఓగాహేత్వా ఇక్ఖనా పచ్చవేక్ఖణా, పటి-పుబ్బ అవ-పుబ్బ ఇక్ఖ దస్సనఙ్కేసూతి ధాతు, పఞ్ఞాపధానో చిత్తుప్పాదో. తేసు దేసనాయ వచీభేదసద్దభావతో వచీభేదం కాతుం అసక్కోన్తస్స చ దుతియకం అలభన్తస్స చ న సమ్పజ్జతి, సేసా పన చిత్తుప్పాదమత్తభావతో వచీభేదం కాతుం అసక్కోన్తస్సపి దుతియకం అలభన్తస్సపి సమ్పజ్జన్తి ఏవ, తస్మా గిలానాదికాలేసు పచ్చవేక్ఖణాపాఠం పఠితుమసక్కోన్తేనపి అత్థం మనసి కత్వా చిత్తేనేవ పచ్చవేక్ఖణా కాతబ్బాతి.

దాతబ్బట్ఠేన దాయం, తం ఆదియన్తీతి దాయాదా, అననుఞ్ఞాతేసు సబ్బేన సబ్బం పరిభోగాభావతో అనుఞ్ఞాతేసుయేవ చ పరిభోగసబ్భావభావతో భిక్ఖూహి పరిభుఞ్జితబ్బపచ్చయా భగవతో సన్తకా. ధమ్మదాయాదసుత్తఞ్చేత్థ సాధకన్తి ‘‘ధమ్మదాయాదా మే, భిక్ఖవే, భవథ, మా ఆమిసదాయాదా, అత్థి మే తుమ్హేసు అనుకమ్పా, కిన్తి మే సావకా ధమ్మదాయాదా భవేయ్యుం, నో ఆమిసదాయాదా’’తి ఏవం పవత్తం ధమ్మదాయాదసుత్తఞ్చ (మ. ని. ౧.౨౯) ఏత్థ ఏతస్మిం అత్థే సాధకం. అవీతరాగానం తణ్హావసీకతాయ పచ్చయపరిభోగే సామిభావో నత్థి, తదభావేన వీతరాగానం తత్థ సామిభావో యథారుచి పరిభోగసబ్భావతో. తథా హి తే పటికూలమ్పి అప్పటికూలాకారేన అప్పటికూలమ్పి పటికూలాకారేన తదుభయమ్పి వజ్జేత్వా అజ్ఝుపేక్ఖణాకారేన పచ్చయే పరిభుఞ్జన్తి, దాయకానఞ్చ మనోరథం పరిపూరేన్తి. తేనాహ ‘‘తే హి తణ్హాయ దాసబ్యం అతీతత్తా సామినో హుత్వా పరిభుఞ్జన్తీ’’తి. యో పనాయం సీలవతో పుథుజ్జనస్స పచ్చవేక్ఖితపరిభోగో, సో ఇణపరిభోగస్స పచ్చనీకత్తా ఆనణ్యపరిభోగో నామ హోతి. యథా పన ఇణాయికో అత్తనో రుచియా ఇచ్ఛితం దేసం గన్తుం న లభతి, ఏవం ఇణపరిభోగయుత్తో లోకతో నిస్సరితుం న లభతీతి తప్పటిపక్ఖత్తా సీలవతో పచ్చవేక్ఖితపరిభోగో ఆనణ్యపరిభోగోతి వుచ్చతి, తస్మా నిప్పరియాయతో చతుపరిభోగవినిముత్తో విసుంయేవాయం పరిభోగోతి వేదితబ్బో, సో ఇధ విసుం న వుత్తో, దాయజ్జపరిభోగేయేవ వా సఙ్గహం గచ్ఛతీతి. సీలవాపి హి ఇమాయ సిక్ఖాయ సమన్నాగతత్తా సేక్ఖోత్వేవ వుచ్చతి.

సబ్బేసన్తి అరియానం పుథుజ్జనానఞ్చ. కథం పుథుజ్జనానం ఇమే పరిభోగా సమ్భవన్తీతి? ఉపచారవసేన. యో హి పుథుజ్జనస్సపి సల్లేఖపటిపత్తియం ఠితస్స పచ్చయగేధం పహాయ తత్థ అనుపలిత్తేన చిత్తేన పరిభోగో, సో సామిపరిభోగో వియ హోతి. సీలవతో పన పచ్చవేక్ఖితపరిభోగో దాయజ్జపరిభోగో వియ హోతి దాయకానం మనోరథస్సావిరాధనతో. తేన వుత్తం ‘‘దాయజ్జపరిభోగేయేవ వా సఙ్గహం గచ్ఛతీ’’తి. కల్యాణపుథుజ్జనస్స పరిభోగే వత్తబ్బమేవ నత్థి తస్స సేక్ఖసఙ్గహతో. సేక్ఖసుత్త ఞ్హేతస్స (అ. ని. ౩.౮౬) అత్థస్స సాధకం.

విమతివినోదనియం (వి. వి. టీ. ౧.౫౮౫) పన ‘‘దాతబ్బట్ఠేన దాయం, తం ఆదియన్తీతి దాయాదా. సత్తన్నం సేక్ఖానన్తి ఏత్థ కల్యాణపుథుజ్జనాపి సఙ్గహితా తేసం ఆనణ్యపరిభోగస్స దాయజ్జపరిభోగే సఙ్గహితత్తాతి వేదితబ్బం. ధమ్మదాయాదసుత్తన్తి ‘‘ధమ్మదాయాదా మే, భిక్ఖవే, భవథ, మా ఆమిసదాయాదా’’తిఆదినా పవత్తం సుత్తం (మ. ని. ౧.౨౯). తత్థ ‘‘మా మే ఆమిసదాయాదాతి ఏవం మే-సద్దం ఆనేత్వా అత్థో వేదితబ్బో. ఏవఞ్హి యథావుత్తత్థసాధకం హోతీ’’తి వుత్తం. తత్థ మే మమ ఆమిసదాయాదా చతుపచ్చయభుఞ్జకాతి భగవతో సమ్బన్ధభూతస్స సమ్బన్ధీభూతా పచ్చయా వుత్తా, తస్మా దాయకేహి దిన్నాపి పచ్చయా భగవతా అనుఞ్ఞాతత్తా భగవతో పచ్చయాయేవ హోన్తీతి ఏతస్స అత్థస్స ధమ్మదాయాదసుత్తం సాధకం హోతీతి అత్థోతి వుత్తం.

లజ్జినా సద్ధిం పరిభోగో నామ లజ్జిస్స సన్తకం గహేత్వా పరిభోగో. అలజ్జినా సద్ధిన్తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. ఆదితో పట్ఠాయ హి అలజ్జీ నామ నత్థీతి ఇమినా దిట్ఠదిట్ఠేసుయేవ ఆసఙ్కా న కాతబ్బాతి దస్సేతి. అత్తనో భారభూతా సద్ధివిహారికాదయో. తేపి నివారేతబ్బాతి యో పస్సతి, తేన నివారేతబ్బాతి పాఠో. అట్ఠకథాయం పన ‘‘యోపి అత్తనో భారభూతేన అలజ్జినా సద్ధిం పరిభోగం కరోతి, సోపి నివారేతబ్బో’’తి పాఠో దిస్సతి, తథాపి అత్థతో ఉభయథాపి యుజ్జతి. అత్తనో సద్ధివిహారికాదయోపి అలజ్జిభావతో నివారేతబ్బా. అలజ్జీహి సద్ధివిహారికాదీహి ఏకసమ్భోగం కరోన్తా అఞ్ఞేపి నివారేతబ్బావ. సచే న ఓరమతి, అయమ్పి అలజ్జీయేవ హోతీతి ఏత్థ ఏవం నివారితో సో పుగ్గలో అలజ్జినా సద్ధిం పరిభోగతో ఓరమతి విరమతి, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే ఓరమతి, అయమ్పి అలజ్జీయేవ హోతి, తేన సద్ధిం పరిభోగం కరోన్తో సోపి అలజ్జీయేవ హోతీతి అత్థో. తేన వుత్తం ‘‘ఏవం ఏకో అలజ్జీ అలజ్జిసతమ్పి కరోతీ’’తి. అధమ్మియోతి అనేసనాదీహి ఉప్పన్నో. ధమ్మియోతి భిక్ఖాచరియాదీహి ఉప్పన్నో. సఙ్ఘస్సేవ దేతీతి భత్తం అగ్గహేత్వా అత్తనా లద్ధసలాకంయేవ దేతి.

విమతివినోదనియం పన ‘‘లజ్జినా సద్ధిం పరిభోగోతి ధమ్మామిసవసేన మిస్సీభావో. అలజ్జినా సద్ధిన్తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. ఆదితో పట్ఠాయ హి అలజ్జీ నామ నత్థీతి ఇమినా దిట్ఠదిట్ఠేసు ఆసఙ్కా నామ న కాతబ్బా, దిట్ఠసుతాదికారణే సతి ఏవ కాతబ్బాతి దస్సేతి. అత్తనో భారభూతా సద్ధివిహారికాదయో. సచే న ఓరమతీతి అగతిగమనవసేన ధమ్మామిసపరిభోగతో న ఓరమతి. ఆపత్తి నామ నత్థీతి ఇదం అలజ్జీనం ధమ్మేనుప్పన్నపచ్చయం ధమ్మకమ్మఞ్చ సన్ధాయ వుత్తం. తేసమ్పి హి కులదూసనాదిసముప్పన్నం పచ్చయం పరిభుఞ్జన్తానం వగ్గకమ్మాదీని కరోన్తానఞ్చ ఆపత్తి ఏవ. ‘ధమ్మియాధమ్మియపరిభోగో పచ్చయవసేనేవ వేదితబ్బో’తి వుత్తత్తా హేట్ఠా లజ్జిపరిభోగాలజ్జిపరిభోగా పచ్చయవసేన ఏకకమ్మాదివసేన చ వుత్తా ఏవాతి వేదితబ్బం. తేనేవ దుట్ఠదోససిక్ఖాపదట్ఠకథాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౩౮౫-౩౮౬) చోదకచుదితకభావే ఠితా ద్వే అలజ్జినో ధమ్మపరిభోగమ్పి సన్ధాయ ‘ఏకసమ్భోగపరిభోగా హుత్వా జీవథా’తి వుత్తా తేసం అఞ్ఞమఞ్ఞం ధమ్మామిసాపరిభోగే విరోధాభావా. లజ్జీనమేవ హి అలజ్జినా సహ తదుభయపరిభోగో న వట్టతీ’’తి వుత్తం.

సచే పన లజ్జీ అలజ్జిం పగ్గణ్హాతి…పే… అన్తరధాపేతీతి ఏత్థ కేవలం పగ్గణ్హితుకామతాయ ఏవం కాతుం న వట్టతి, ధమ్మస్స పన సాసనస్స సోతూనఞ్చ అనుగ్గహత్థాయ వట్టతీతి వేదితబ్బం. పురిమనయేన ‘‘సో ఆపత్తియా కారేతబ్బో’’తి వుత్తత్తా ఇమస్స ఆపత్తియేవాతి వదన్తి. ఉద్దేసగ్గహణాదినా ధమ్మస్స పరిభోగో ధమ్మపరిభోగో. ధమ్మానుగ్గహేన గణ్హన్తస్స ఆపత్తియా అభావేపి థేరో తస్స అలజ్జిభావంయేవ సన్ధాయ ‘‘పాపో కిరాయ’’న్తిఆదిమాహ. తస్స పన సన్తికేతి మహారక్ఖితత్థేరస్స సన్తికే.

విమతివినోదనియం (వి. వి. టీ. ౧.౫౮౫) పన ఇమస్మిం ఠానే విత్థారతో వినిచ్ఛితం. కథం? ధమ్మపరిభోగోతి ‘‘ఏకకమ్మం ఏకుద్దేసో’’తిఆదినా వుత్తసంవాసో చేవ నిస్సయగ్గహణాదికో సబ్బో నిరామిసపరిభోగో చ వేదితబ్బో. ‘‘న సో ఆపత్తియా కారేతబ్బో’’తి వుత్తత్తా లజ్జినో అలజ్జిపగ్గహే ఆపత్తీతి వేదితబ్బం. ఇతరోపీతి లజ్జీపి. తస్సాపి అత్తానం పగ్గణ్హన్తస్స అలజ్జినో, ఇమినా చ లజ్జినో వణ్ణభణనాదిలాభం పటిచ్చ ఆమిసగరుకతాయ వా గేహస్సితపేమేన వా తం అలజ్జిం పగ్గణ్హన్తో లజ్జీ సాసనం అన్తరధాపేతి నామాతి దస్సేతి. ఏవం గహట్ఠాదీసు ఉపత్థమ్భితో అలజ్జీ బలం లభిత్వా పేసలే అభిభవిత్వా న చిరస్సేవ సాసనం ఉద్ధమ్మం ఉబ్బినయం కరోతీతి.

ధమ్మపరిభోగోపి తత్థ వట్టతీతి ఇమినా ఆమిసపరిభోగతో ధమ్మపరిభోగోవ గరుకో, తస్మా అతివియ అలజ్జీవివేకేన కాతబ్బోతి దస్సేతి. ‘‘ధమ్మానుగ్గహేన ఉగ్గణ్హితుం వట్టతీ’’తి వుత్తత్తా అలజ్జుస్సన్నతాయసాసనే ఓసక్కన్తే, లజ్జీసు చ అప్పహోన్తేసు అలజ్జిం పకతత్తం గణపూరకం గహేత్వా ఉపసమ్పదాదికరణేన చేవ కేచి అలజ్జినో ధమ్మామిసపరిభోగేన సఙ్గహేత్వా సేసాలజ్జిగణస్స నిగ్గహేన చ సాసనం పగ్గణ్హితుమ్పి వట్టతి ఏవ.

కేచి పన ‘‘కోటియం ఠితో గన్థోతి వుత్తత్తా గన్థపరియాపుణనమేవ ధమ్మపరిభోగో, న ఏకకమ్మాది, తస్మా అలజ్జీహి సద్ధిం ఉపోసథాదికం కమ్మం కాతుం వట్టతి, ఆపత్తి నత్థీ’’తి వదన్తి, తం న యుత్తం, ఏకకమ్మాదీసు బహూసు ధమ్మపరిభోగేసు అలజ్జినాపి సద్ధిం కత్తబ్బావత్థాయత్తం ధమ్మపరిభోగం దస్సేతుం ఇధ నిదస్సనవసేన గన్థస్సేవ సముద్ధటత్తా. న హి ఏకకమ్మాదికో విధి ధమ్మపరిభోగో న హోతీతి సక్కా వత్తుం అనామిసత్తా ధమ్మామిసేసు అపరియాపన్నస్స చ కస్సచి అభావా. తేనేవ అట్ఠసాలినియం ధమ్మపటిసన్థారకథాయం (ధ. స. అట్ఠ. ౧౩౫౧) ‘‘కమ్మట్ఠానం కథేతబ్బం, ధమ్మో వాచేతబ్బో…పే… అబ్భానవుట్ఠానమానత్తపరివాసా దాతబ్బా, పబ్బజ్జారహో పబ్బాజేతబ్బో, ఉపసమ్పదారహో ఉపసమ్పాదేతబ్బో…పే… అయం ధమ్మపటిసన్థారో నామా’’తి ఏవం సఙ్ఘకమ్మాదిపి ధమ్మకోట్ఠాసే దస్సితం. తేసు పన ధమ్మకోట్ఠాసేసు యం గణపూరకాదివసేన అలజ్జినో అపేక్ఖిత్వా ఉపోసథాది వా తేసం సన్తికా ధమ్ముగ్గహణనిస్సయగ్గహణాది వా కరీయతి, తం ధమ్మో చేవ పరిభోగో చాతి ధమ్మపరిభోగోతి వుచ్చతి, ఏతం తథారూపపచ్చయం వినా కాతుం న వట్టతి, కరోన్తస్స అలజ్జిపరిభోగో చ హోతి దుక్కటఞ్చ. యం పన అలజ్జిసతం అనపేక్ఖిత్వా తజ్జనీయాదినిగ్గహకమ్మం వా పరివాసాదిఉపకారకమ్మం వా ఉగ్గహపరిపుచ్ఛాదానాది వా కరీయతి, తం ధమ్మో ఏవ, నో పరిభోగో, ఏతం అనురూపానం కాతుం వట్టతి, ఆమిసదానే వియ ఆపత్తి నత్థి. నిస్సయదానమ్పి తేరససమ్ముతిదానాది చ వత్తపటిపత్తిసాదియనాదిపరిభోగస్సపి హేతుత్తా న వట్టతి.

యో పన మహాఅలజ్జీ ఉద్ధమ్మం ఉబ్బినయం సత్థుసాసనం కరోతి, తస్స సద్ధివిహారికాదీనం ఉపసమ్పదాది ఉపకారకమ్మమ్పి ఉగ్గహపరిపుచ్ఛాదానాది చ కాతుం న వట్టతి, ఆపత్తి ఏవ హోతి, నిగ్గహకమ్మమేవ కాతబ్బం. తేనేవ అలజ్జిపగ్గహోపి పటిక్ఖిత్తో. ధమ్మామిసపరిభోగవివజ్జనేనపి హి దుమ్మఙ్కూనం పుగ్గలానం నిగ్గహోవ అధిప్పేతో, సో చ పేసలానం ఫాసువిహారసద్ధమ్మట్ఠితివినయానుగ్గహాదిఅత్థాయ ఏతదత్థత్తా సిక్ఖాపదపఞ్ఞత్తియా, తస్మా యం యం దుమ్మఙ్కూనం ఉపత్థమ్భాయ, పేసలానం అఫాసువిహారాయ, సద్ధమ్మపరిహానాదిఅత్థాయ హోతి, తం సబ్బమ్పి పరిభోగో వా హోతు అపరిభోగో వా కాతుం న వట్టతి, ఏవం కరోన్తా సాసనం అన్తరధాపేన్తి, ఆపత్తిఞ్చ ఆపజ్జన్తి, ధమ్మామిసపరిభోగేసు చేత్థ అలజ్జీహి ఏకకమ్మాదిధమ్మపరిభోగో ఏవ పేసలానం అఫాసువిహారాయ సద్ధమ్మపరిహానాదిఅత్థాయ హోతి, న తథా ఆమిసపరిభోగో. న హి అలజ్జీనం పచ్చయపరిభోగమత్తేన పేసలానం అఫాసువిహారాది హోతి, యథావుత్తధమ్మపరిభోగేన పన హోతి. తప్పరివజ్జనేన చ ఫాసువిహారాదయో. తథా హి కతసిక్ఖాపదవీతిక్కమా అలజ్జిపుగ్గలా ఉపోసథాదీసు పవిట్ఠా ‘‘తుమ్హే కాయద్వారే చేవ వచీద్వారే చ వీతిక్కమం కరోథా’’తిఆదినా భిక్ఖూహి వత్తబ్బా హోన్తి. యథా వినయఞ్చ అతిట్ఠన్తా సఙ్ఘతో బహికరణాదివసేన సుట్ఠు నిగ్గహేతబ్బా, తథా అకత్వా తేహి సహ సంవసన్తాపి అలజ్జినోవ హోన్తి ‘‘ఏకోపి అలజ్జీ అలజ్జిసతమ్పి కరోతీ’’తిఆదివచనతో (పారా. అట్ఠ. ౨.౫౮౫). యది హి తే ఏవం అనిగ్గహితా సియుం, సఙ్ఘే కలహాదిం వడ్ఢేత్వా ఉపోసథాదిసామగ్గికమ్మపటిబాహనాదినా పేసలానం అఫాసుం కత్వా కమేన తే దేవదత్తవజ్జిపుత్తకాదయో వియ పరిసం వడ్ఢేత్వా అత్తనో విప్పటిపత్తిం ధమ్మతో వినయతో దీపేన్తా సఙ్ఘభేదాదిమ్పి కత్వా న చిరస్సేవ సాసనం అన్తరధాపేయ్యుం. తేసు పన సఙ్ఘతో బహికరణాదివసేన నిగ్గహితేసు సబ్బోపి అయం ఉపద్దవో న హోతి. వుత్తఞ్హి ‘‘దుస్సీలపుగ్గలే నిస్సాయ ఉపోసథో న తిట్ఠతి, పవారణా న తిట్ఠతి, సఙ్ఘకమ్మాని న పవత్తన్తి, సామగ్గీ న హోతి…పే… దుస్సీలేసు పన నిగ్గహితేసు సబ్బోపి అయం ఉపద్దవో న హోతి, తతో పేసలా భిక్ఖూ ఫాసు విహరన్తీ’’తి, తస్మా ఏకకమ్మాదిధమ్మపరిభోగోవ ఆమిసపరిభోగతోపి అతివియ అలజ్జీవివేకేన కాతబ్బో, ఆపత్తికరో చ సద్ధమ్మపరిహానిహేతుత్తాతి వేదితబ్బం.

అపిచ ‘‘ఉపోసథో న తిట్ఠతి, పవారణా న తిట్ఠతి, సఙ్ఘకమ్మాని న పవత్తన్తీ’’తి ఏవం అలజ్జీహి సద్ధిం సఙ్ఘకమ్మాకరణస్స అట్ఠకథాయం పకాసితత్తాపి చేతం సిజ్ఝతి. తథా పరివత్తలిఙ్గస్స భిక్ఖునో భిక్ఖునుపస్సయం గచ్ఛన్తస్స పటిపత్తికథాయం ‘‘ఆరాధికా చ హోన్తి సఙ్గాహికా లజ్జినియో, తా కోపేత్వా అఞ్ఞత్థ న గన్తబ్బం. గచ్ఛతి చే, గామన్తరనదీపారరత్తివిప్పవాసగణమ్హా ఓహీయనాపత్తీహి న ముచ్చతి…పే… అలజ్జినియో హోన్తి, సఙ్గహం పన కరోన్తి, తాపి పరిచ్చజిత్వా అఞ్ఞత్థ గన్తుం లభతీ’’తి ఏవం అలజ్జినీసు దుతియికాగహణాదీసు సంవాసాపత్తిపరిహారాయ నదీపారాగమనాదిగరుకాపత్తిట్ఠానానం అనుఞ్ఞాతత్తా తతోపి అలజ్జిసంవాసాపత్తి ఏవ సద్ధమ్మపరిహానియా హేతుభూతో గరుకతరాతి విఞ్ఞాయతి. న హి లహుకాపత్తిట్ఠానం వా అనాపత్తిట్ఠానం వా పరిహరితుం గరుకాపత్తిట్ఠానవీతిక్కమం ఆచరియా అనుజానన్తి. తథా అసంవాసపదస్స అట్ఠకథాయం ‘‘సబ్బేహిపి లజ్జిపుగ్గలేహి సమం సిక్ఖితబ్బభావతో సమసిక్ఖాతా నామ. ఏత్థ యస్మా సబ్బేపి లజ్జినో ఏతేసు కమ్మాదీసు సహ వసన్తి, న ఏకోపి తతో బహిద్ధా సన్దిస్సతి, తస్మా తాని సబ్బానిపి గహేత్వా ఏసో సంవాసో నామా’’తి ఏవం లజ్జీహేవ ఏకకమ్మాదిసంవాసో వట్టతీతి పకాసితో.

యది ఏవం కస్మా అసంవాసికేసు అలజ్జీ న గహితోతి? నాయం విరోధో, యే గణపూరకే కత్వా కతం కమ్మం కుప్పతి, తేసం పారాజికాదిఅపకతత్తానఞ్ఞేవ అసంవాసికత్తేన గహితత్తా. అలజ్జినో పన పకతత్తభూతాపి సన్తి, తే చే గణపూరకా హుత్వా కమ్మం సాధేన్తి, కేవలం కత్వా అగతిగమనేన కరోన్తానం ఆపత్తికరా హోన్తి సభాగాపత్తిఆపన్నా వియ అఞ్ఞమఞ్ఞం. యస్మా అలజ్జితఞ్చ లజ్జితఞ్చ పుథుజ్జనానం చిత్తక్ఖణపటిబద్ధం, న సబ్బకాలికం. సఞ్చిచ్చ హి వీతిక్కమచిత్తే ఉప్పన్నే అలజ్జినో ‘‘న పున ఈదిసం కరిస్సామీ’’తి చిత్తేన లజ్జినో హోన్తి.

తేసు చ యే పేసలేహి ఓవదియమానాపి న ఓరమన్తి, పునప్పునం కరోన్తి, తే ఏవ అసంవసితబ్బా, న ఇతరే లజ్జిధమ్మే ఓక్కన్తత్తా, తస్మాపి అలజ్జినో అసంవాసికేసు అగణేత్వా తప్పరివజ్జనత్థం సోధేత్వావ ఉపోసథాదికరణం అనఞ్ఞాతం. తథా హి ‘‘పారిసుద్ధిం ఆయస్మన్తో ఆరోచేథ, పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసిస్సామీ’’తిఆదినా (మహావ. ౧౩౪) అపరిసుద్ధాయ పరిసాయ ఉపోసథకరణస్స అయుత్తతా పకాసితా, ‘‘యస్స సియా ఆపత్తి, సో ఆవికరేయ్య…పే… ఫాసు హోతీ’’తి (మహావ. ౧౩౪) ఏవం అలజ్జిమ్పి లజ్జిధమ్మే పతిట్ఠాపేత్వా ఉపోసథకరణప్పకారో చ వుత్తో, ‘‘కచ్చిత్థ పరిసుద్ధా…పే… పరిసుద్ధేత్థాయస్మన్తో’’తి (పారా. ౨౩౩) చ పారిసుద్ధిఉపోసథే ‘‘పరిసుద్ధో అహం, భన్తే, పరిసుద్ధోతి మం ధారేథా’’తి (మహావ. ౧౬౮) చ ఏవం ఉపోసథం కరోన్తానం పరిసుద్ధతా చ పకాసితా, వచనమత్తేన అనోరమన్తానఞ్చ ఉపోసథపవారణట్ఠపనవిధి చ వుత్తో, సబ్బథా లజ్జిధమ్మం అనోక్కమన్తేహి సంవాసస్స అయుత్తతాయ నిస్సయదానగ్గహణపటిక్ఖేపో, తజ్జనీయాదినిగ్గహకమ్మకరణఉక్ఖేపనీయకమ్మకరణేన సానువత్తకపరిసస్స అలజ్జిస్స అసంవాసికత్తపాపనవిధి చ వుత్తో, తస్మా యథావుత్తేహి సుత్తన్తనయేహి, అట్ఠకథావచనేహి చ పకతత్తేహిపి అపకతత్తేహిపి సబ్బేహి అలజ్జీహి ఏకకమ్మాదిసంవాసో న వట్టతి, కరోన్తానం ఆపత్తి ఏవ దుమ్మఙ్కూనం పుగ్గలానం నిగ్గహత్థాయేవ సబ్బసిక్ఖాపదానం పఞ్ఞత్తత్తాతి నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం. తేనేవ దుతియసఙ్గీతియం పకతత్తాపి అలజ్జినో వజ్జిపుత్తకా యసత్థేరాదీహి మహన్తేన వాయామేన సఙ్ఘతో వియోజితా. న హి తేసు పారాజికాదిఅసంవాసికాపత్తి అత్థి, తేహి దీపితానం దసన్నం వత్థూనం లహుకాపత్తివిసయత్తాతి వుత్తం.

తస్స సన్తికేతి మహారక్ఖితత్థేరస్స సన్తికే.

ఇతి వినయసఙ్గహసంవణ్ణనాభూతే వినయాలఙ్కారే

రూపియాదిపటిగ్గహణవినిచ్ఛయకథాలఙ్కారో నామ

ద్వాదసమో పరిచ్ఛేదో.