౪. జమ్బుఖాదకసంయుత్తం

౧. నిబ్బానపఞ్హసుత్తవణ్ణనా

౩౧౪. నిబ్బానం ఆగమ్మాతి ఏత్థ ఆగమ్మాతి సబ్బసఙ్ఖారేహి నిబ్బిన్నస్స విసఙ్ఖారనిన్నస్స గోత్రభునా వివట్టితమానసస్స మగ్గేన సచ్ఛికరణేనాతి అత్థో. సచ్ఛికిరియమానఞ్హి తం అధిగన్త్వా ఆరమ్మణపచ్చయభూతఞ్చ పటిచ్చ అధిపతిపచ్చయభూతే చ తస్మిం పరమస్సాసభావేన విముత్తసఙ్ఖారస్స పరమగతిభావేన చ పతిట్ఠానభూతే పతిట్ఠాయ ఖయసఙ్ఖాతో మగ్గో రాగాదికే ఖేపేతీతి తంసచ్ఛికరణాభావే రాగాదీనం అనుప్పత్తినిరోధగమనాభావతో ‘‘నిబ్బానం ఆగమ్మ రాగో ఖీయతీ’’తి వుత్తం.

ఇమినావ సుత్తేనాతి ఇమినావ జమ్బుఖాదకసుత్తేన. కిలేసక్ఖయమత్తం నిబ్బానన్తి వదేయ్య ‘‘రాగక్ఖయో’’తిఆదినా సుత్తే ఆగతత్తా. ‘‘కిలేసక్ఖయమత్త’’న్తి అవిసేసేన వుత్తత్తా ఆహ ‘‘కస్సా’’తిఆది. అద్ధా అత్తనోతి వక్ఖతి ‘‘పరస్స కిలేసక్ఖయేన పరస్స నిబ్బానసమ్పత్తి న యుత్తా’’తి. నిబ్బానారమ్మణకరణేన గోత్రభుక్ఖణే కిలేసక్ఖయప్పత్తితా చ ఆపన్నాతి ఆహ – ‘‘కిం పన తేసు అఖీణేసుయేవా’’తిఆది. నను ఆరమ్మణకరణమత్తేన కిలేసక్ఖయో అనుప్పత్తోతి న సక్కా వత్తుం. చిత్తఞ్హి అతీతానాగతాదిసబ్బం ఆలమ్బనం కరోతి, న నిప్ఫన్నమేవాతి. గోత్రభూపి మగ్గేన యా కిలేసానం అనుప్పత్తిధమ్మతా కాతబ్బా, తం ఆరబ్భ పవత్తిస్సతీతి? న, అప్పత్తనిబ్బానస్స నిబ్బానారమ్మణఞాణాభావతో. న హి అఞ్ఞే ధమ్మా వియ నిబ్బానం, తం పన అతిగమ్భీరత్తా అప్పత్తేన ఆలమ్బితుం న సక్కా, తస్మా తేన గోత్రభునా పత్తబ్బేన తికాలికసభావాతిక్కన్తగమ్భీరభావేన భవితబ్బం, కిలేసక్ఖయమత్తతం వా ఇచ్ఛతో గోత్రభుతో పురేతరం నిప్ఫన్నేన కిలేసక్ఖయేన భవితబ్బం. అప్పత్తకిలేసక్ఖయారమ్మణకరణే హి సతి గోత్రభుతో పురేతరచిత్తానిపి ఆలమ్బేయ్యున్తి.

తస్మాతిఆది వుత్తస్సేవ అత్థస్స నిగమనం. తం పనేతం నిబ్బానం. రూపినో ధమ్మా అరూపినో ధమ్మాతిఆదీసూతి ఆదిసద్దేన లోకుత్తరఅనాసవాదీనం సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. అరూపధమ్మాదిభావగ్గహణేన చస్స పరినిప్ఫన్నతా దీపితా. తేనాహ ‘‘న కిలేసక్ఖయమత్తమేవా’’తి. కిలేసక్ఖయమత్తతాయ హి సతి నిబ్బానస్స బహుతా ఆపజ్జతి ‘‘యత్తకా కిలేసా ఖీయన్తి, తత్తకాని నిబ్బానానీ’’తి. అభావస్సభావతో గమ్భీరాదిభావో అసఙ్ఖతాదిభావో చ న సియా, వుత్తో చ సో నిబ్బానస్స, తస్మాస్స పచ్చేతబ్బో పరినిప్ఫన్నభావో. యస్మా చ సమ్ముతిసచ్చారమ్మణం సఙ్ఖతధమ్మారమ్మణం వా సముచ్ఛేదవసేన కిలేసే పజహితుం న సక్కోతి, యతో మహగ్గతఞాణం విపస్సనాఞాణం వా కిలేసవిక్ఖమ్భనవసేన తదఙ్గవసేన వా పజహతి, తస్మా అరియమగ్గఞాణస్స సమ్ముతిసచ్చసఙ్ఖతధమ్మారమ్మణేహి విపరీతసభావేన ఆరమ్మణేన భవితబ్బం. తథా హి తం సముచ్ఛేదవసేన కిలేసే పజహీతి ఏవం పరినిప్ఫన్నాసఙ్ఖతసభావం నిబ్బానన్తి నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బన్తి.

నిబ్బానపఞ్హసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩-౧౫. ధమ్మవాదీపఞ్హసుత్తాదివణ్ణనా

౩౧౬-౩౨౮. పహాయ గతత్తాతి అరియమగ్గేన జహిత్వా ఞాణగమనేన గతత్తా. సుట్ఠు గతాతి సమ్మా గతా పటిపన్నాతి సుగతా. పరిజాననత్థన్తి తీహి పరిఞ్ఞాహి పరిజాననత్థం. దుక్ఖసఙ్ఖాతోతి ‘‘దుక్ఖ’’న్తి సఙ్ఖాతబ్బో విదితబ్బో చ దుక్ఖసభావో ధమ్మో దుక్ఖదుక్ఖతా. యస్మా దుక్ఖవేదనావినిముత్తసఙ్ఖతధమ్మే సుఖవేదనాయ చ యథా ఇధ సఙ్ఖారదుక్ఖతా విపరిణామదుక్ఖతాతి దుక్ఖపరియాయో నిరుప్పతేవ, తస్మా దుక్ఖసభావో ధమ్మో ఏకేన దుక్ఖసద్దేన విసేసేత్వా వుత్తో ‘‘దుక్ఖదుక్ఖతా’’తి. సేసపదద్వయేతి సఙ్ఖారదుక్ఖతా విపరిణామదుక్ఖతాతి ఏతస్మిం పదద్వయే. సఙ్ఖారభావేన దుక్ఖసభావో సఙ్ఖారదుక్ఖతా. సుఖస్స విపరిణామనేన దుక్ఖసభావో విపరిణామదుక్ఖతా.

ధమ్మవాదీపఞ్హసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౬. దుక్కరపఞ్హసుత్తవణ్ణనా

౩౨౯. పబ్బజ్జాయాతి పబ్బజితపటిపత్తియం. ధమ్మానుధమ్మప్పటిపన్నో భిక్ఖూతి ధమ్మానుధమ్మం పటిపజ్జమానో భిక్ఖు. పాతన్తి పాతో. నచిరస్సన్తి ఖిప్పమేవ. తేనాహ ‘‘లహుయేవా’’తి.

దుక్కరపఞ్హసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

జమ్బుఖాదకసంయుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.