౧౩. ఝానసంయుత్తం

౧. సమాధిమూలకసమాపత్తిసుత్తవణ్ణనా

౬౬౨. సమాధికుసలోతి సమాధిస్మిం కుసలో. తయిదం సమాధికోసల్లత్తం సహ ఝానఙ్గయోగేన చతుబ్బిధో ఝానసమాధి, తస్మా తం తం విభాగం జానన్తస్స సిద్ధం హోతీతి ఆహ – ‘‘పఠమం ఝాన’’న్తిఆది. తత్థ వితక్కవిచారపీతిసుఖేకగ్గతావసేన పఠమం పఞ్చఙ్గికం, పీతిసుఖేకగ్గతావసేన దుతియం తివఙ్గికం, సుఖేకగ్గతావసేన తతియం దువఙ్గికం, ఉపేక్ఖేకగ్గతావసేన చతుత్థం దువఙ్గికమేవాతి ఏవం తస్మిం తస్మిం ఝానే తంతంఅఙ్గానం వవత్థానే కుసలో. సమాపత్తికుసలోతి సమాపజ్జనే కుసలో. హాసేత్వాతి తోసేత్వా. కల్లం కత్వాతి సమాధానస్స పటిపక్ఖధమ్మానం దూరీకరణేన సహకారీకారణఞ్చ సమాధానేన సమాపజ్జనే చిత్తం సమత్థం కత్వా. సేసపదానీతి సేసా తయో కోట్ఠాసా. తతియాదీసు నయేసు అకుసలోపి ఝానత్థాయ పటిపన్నత్తా ‘‘ఝాయీతేవా’’తి వుత్తో.

సమాధిమూలకసమాపత్తిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨-౫౫. సమాధిమూలకఠితిసుత్తాదివణ్ణనా

౬౬౩-౭౧౬. దుతియాదిసుత్తేసు ఠితికుసలోతి ఏత్థ అన్తోగధహేతుఅత్థో ఠితి-సద్దో, తస్మిఞ్చ పన కుసలోతి అత్థోతి ఆహ – ‘‘ఝానం ఠపేతుం అకుసలో’’తి. సత్తట్ఠఅచ్ఛరామత్తన్తి సత్తట్ఠఅచ్ఛరామత్తం ఖణం ఝానం ఠపేతుం న సక్కోతి అధిట్ఠానవసీభావస్స అనిప్ఫాదితత్తా. యథాపరిచ్ఛేదేన కాలేన వుట్ఠాతుం న సక్కోతి వుట్ఠానవసీభావస్స అనిప్ఫాదితత్తా. కల్లం జాతం అస్సాతి కల్లితం, తస్మిం కల్లితే కల్లితభావేన కసిణారమ్మణేసు ‘‘ఇదం నామ అసుకస్సా’’తి విసయవసేన సమాపజ్జితుం అసక్కోన్తో న సమాధిస్మిం ఆరమ్మణకుసలో. న సమాధిస్మిం గోచరకుసలోతి సమాధిస్మిం నిప్ఫాదితబ్బే తస్స గోచరే కమ్మట్ఠానసఞ్ఞితే పవత్తిట్ఠానే భిక్ఖాచారగోచరే చ సతిసమ్పజఞ్ఞవిరహితో అకుసలో. కేచి పన ‘‘కమ్మట్ఠానగోచరో పఠమజ్ఝానాదికం, ‘ఏవం సమాపజ్జితబ్బం, ఏవం బహులీకాతబ్బ’న్తి అజానన్తో తత్థ అకుసలో నామా’’తి వదన్తి. కమ్మట్ఠానం అభినీహరితున్తి కమ్మట్ఠానం విసేసభాగియతాయ అభినీహరితుం అకుసలో. సక్కచ్చకారీతి చిత్తీకారీ. సాతచ్చకారీతి నియతకారీ. సమాధిస్స ఉపకారకధమ్మాతి అప్పనాకోసల్లా. సమాపత్తిఆదీహీతి ఆది-సద్దేన సక్కచ్చకారిపదాదీనంయేవ సఙ్గహో దట్ఠబ్బో చతుక్కానం వుత్తత్తా. తేనాహ ‘‘యోజేత్వా చతుక్కా వుత్తా’’తి. లోకియజ్ఝానవసేనేవ కథితం ‘‘సమాధికుసలో’’తిఆదినా నయేన దేసనాయ పవత్తత్తా. న హి లోకుత్తరధమ్మేసు అకోసల్లం నామ లబ్భతి. యది అకోసల్లం, న కుసలసద్దేన విసేసితబ్బతా సియాతి.

సమాధిమూలకఠితిసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఝానసంయుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిట్ఠితా చ సారత్థప్పకాసినియా

సంయుత్తనికాయ-అట్ఠకథాయ ఖన్ధవగ్గవణ్ణనా.