౭. రాహులసంయుత్తం

౧. పఠమవగ్గో

౧-౮. చక్ఖుసుత్తాదివణ్ణనా

౧౮౮-౧౯౫. ఏకవిహారీతి చతూసుపి ఇరియాపథేసు ఏకాకీ హుత్వా విహరన్తో. వివేకట్ఠోతి వివిత్తట్ఠో, తేనాహ ‘‘నిస్సద్దో’’తి. సతియా అవిప్పవసన్తోతి సతియా అవిప్పవాసేన ఠితో, సబ్బదా అవిజహనవసేన పవత్తో. ఆతాపీతి వీరియసమ్పన్నోతి సబ్బసో కిలేసానం ఆతాపనపరితాపనవసేన పవత్తవీరియసమఙ్గీభూతో. పహితత్తోతి తస్మిం విసేసాధిగమే పేసితచిత్తో, తత్థ నిన్నో తప్పబ్భారోతి అత్థో. హుత్వా అభావాకారేనాతి ఉప్పత్తితో పుబ్బే అవిజ్జమానో పచ్చయసమవాయేన హుత్వా ఉప్పజ్జిత్వా భఙ్గుపరమసఙ్ఖాతేన అభావాకారేన. అనిచ్చన్తి నిచ్చధువతాభావతో. ఉప్పాదవయవన్తతాయాతి ఖణే ఖణే ఉప్పజ్జిత్వా నిరుజ్ఝనతో. తావకాలికతాయాతి తఙ్ఖణికతాయ. విపరిణామకోటియాతి విపరిణామవన్తతాయ. చక్ఖుఞ్హి ఉపాదాయ వికారాపజ్జనేన విపరిణమన్తం వినాసం పటిపీళం పాపుణాతి. నిచ్చపటిక్ఖేపతోతి నిచ్చతాయ పటిక్ఖిపితబ్బతో లేసమత్తస్సపి అనుపలబ్భనతో. దుక్ఖమనట్ఠేనాతి నిరన్తరదుక్ఖతాయ దుక్ఖేన ఖమితబ్బతో. దుక్ఖవత్థుకట్ఠేనాతి నానప్పకారదుక్ఖాధిట్ఠానతో. సతతసమ్పీళనట్ఠేనాతి అభిణ్హతాపసభావతో. సుఖపటిక్ఖేపేనాతి సుఖభావస్స పటిక్ఖిపితబ్బతో. తణ్హాగాహో మమంకారభావతో. మానగాహో అహంకారభావతో. దిట్ఠిగాహో ‘‘అత్తా మే’’తి విపల్లాసభావతో. విరాగవసేనాతి విరాగగ్గహణేన. తథా విముత్తివసేనాతి విముత్తిగ్గహణేన.

పసాదావ గహితా ద్వారభావప్పత్తస్స అధిప్పేతత్తా. సమ్మసనచారచిత్తం ద్వారభూతమనోతి అధిప్పాయో.

ఛట్ఠే ఆరమ్మణే తేభూమకధమ్మా సమ్మసనచారస్స అధిప్పేతత్తా. యథా పఠమసుత్తే పఞ్చ పసాదా గహితా, న ససమ్భారచక్ఖుఆదయో, ఏవం తతియసుత్తే న పసాదవత్థుకచిత్తమేవ గహితం. న తంసమ్పయుత్తా ధమ్మా. ఏవఞ్హి అవధారణం సాత్థకం హోతి అఞ్ఞథా తేన అపనేతబ్బస్స అభావతో. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు చతుత్థసుత్తాదీసు. జవనప్పత్తాతి జవనచిత్తసంయుత్తా.

చక్ఖుసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. ధాతుసుత్తవణ్ణనా

౧౯౬. ఆకాసధాతు రూపపరిచ్ఛేదతాయ రూపపరియాపన్నన్తి అధిప్పాయేన ‘‘సేసాహి రూప’’న్తి వుత్తం. నామరూపన్తి తేభూమకం నామం రూపఞ్చ కథితం.

ధాతుసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. ఖన్ధసుత్తవణ్ణనా

౧౯౭. సబ్బసఙ్గాహికపరిచ్ఛేదేనాతి ధమ్మసఙ్గణ్హనపరియాయేన. ఇధాతి ఇమస్మిం సుత్తే. తేభూమకాతి గహేతబ్బా సమ్మసనచారస్స అధిప్పేతత్తా.

ఖన్ధసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పఠమవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. దుతియవగ్గో

౧౧. అనుసయసుత్తవణ్ణనా

౨౦౦. దుతియవగ్గే అత్తనోతి ఆయస్మా రాహులో అత్తనో సవిఞ్ఞాణకం కాయం దస్సేతి. పరస్సాతి పరస్స అవిఞ్ఞాణకకాయం దస్సేతి. పరసన్తానే వా అరూపే ధమ్మే అగ్గహేత్వా రూపకాయమేవ గణ్హన్తో వదతి. అపరే ‘‘అసఞ్ఞసత్తానం అత్తభావం సన్ధాయ తథా వుత్త’’న్తి వదన్తి. పురిమేనాతి ‘‘ఇమస్మిం సవిఞ్ఞాణకే కాయే’’తి ఇమినా పదేన. పచ్ఛిమేనాతి ‘‘బహిద్ధా’’తి ఇమినా పదేన. ఏతే కిలేసాతి ఏతే దిట్ఠితణ్హామానసఞ్ఞితా కిలేసా. ఏతేసు వత్థూసూతి అజ్ఝత్తబహిద్ధావత్థూసు. సమ్మ…పే… పస్సతీతి పుబ్బభాగే విపస్సనాఞాణేన సమ్మసనవసేన, మగ్గక్ఖణే అభిసమయవసేన సుట్ఠు అత్తపచ్చక్ఖేన ఞాణేన పస్సతి.

అనుసయసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౨. అపగతసుత్తవణ్ణనా

౨౦౧. ‘‘అహమేత’’న్తి అహంకారాదీనం అనవసేసప్పహానేన అచ్చన్తమేవ అపగతం.

అపగతసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

దుతియవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ద్వీసూతి పఠమవగ్గాదీసు. దేసనాయ అసేక్ఖభూమియా దేసితత్తా అసేక్ఖభూమి కథితా. పఠమోతి పఠమవగ్గో ‘‘సాధు మే, భన్తే, భగవా’’తిఆదినా ఆయాచన్తస్స, దుతియో అనాయాచన్తస్స థేరస్స అజ్ఝాసయవసేన కథితో. విముత్తిపరిపాచనీయధమ్మా నామ వివట్టసన్నిస్సితా సద్ధిన్ద్రియాదయో. తేన పన విపస్సనాయ కథితత్తా కథితా ఏవాతి. తంతందేసనానుసారేన హి థేరో తే ధమ్మే పరిపాకం పాపేసి. తథా హి భగవా దుతియవగ్గం అనాయాచితోపి దేసేసి.

సారత్థప్పకాసినియా సంయుత్తనికాయ-అట్ఠకథాయ

రాహులసంయుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.