౯. వనసంయుత్తం

౧. వివేకసుత్తవణ్ణనా

౨౨౧. సంవేజేతుకామాతి అత్థతో సంవేగం ఉప్పాదేతుకామా. తథాభూతా నం కిలేససఙ్గణికాదితో వివేచేతుకామా నామ హోతీతి వుత్తం ‘‘వివేకం పటిపజ్జాపేతుకామా’’తి. బాహిరేసూతి గోచరజ్ఝత్తతో బహిభూతేసు. పుథుత్తారమ్మణేసూతి రూపాదినానారమ్మణేసు. చరతీతి పవత్తతి. త్వం జనోతి త్వం అత్తనో కిలేసేహి జననతో విసుం జాతో తాదిసే ఏవ అఞ్ఞస్మిం జనే ఇమం అయోనిసోమనసికారవసేన పవత్తమానం ఛన్దరాగం వినయస్సు వినోదేహి. సతం తం సారయామసేతి నియ్యానికసాసనే పబ్బజిత్వా సత్థు సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా అరఞ్ఞవాసేన చ సతిమన్తం పణ్డితం తం మయమ్పి యథాఉప్పన్నం వితక్కం వినోదనాయ సారయామ, సతం వా సప్పురిసానం కిలేసవిగమనధమ్మం పటిపజ్జిత్వా వసన్తం తం సారయామ వట్టదుక్ఖం. పాతాలన్తి మోహపాతాలం కిలేసరజో, తదేవ ‘‘పాతాల’’న్తి వుత్తం. మా అవహరీతి హేట్ఠా దుగ్గతిసోతం మా ఉపనేసి. సితన్తి సమ్బన్ధం. తేనాహ ‘‘సరీరలగ్గ’’న్తి. వివేకమాపన్నోతి కిలేసవివేకం సమథవిపస్సనాభావనమాపన్నో. ఉత్తమవీరియన్తి ఉస్సోళ్హిలక్ఖణప్పత్తం వీరియం, చతుబ్బిధం సమప్పధానవీరియం వా సమ్పత్తం. పగ్గయ్హాతి ఆరోపేత్వా. పరమవివేకన్తి పరమం సముచ్ఛేదవివేకం.

వివేకసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. ఉపట్ఠానసుత్తవణ్ణనా

౨౨౨. కాయదరథో హోతియేవ నియమేన, న చిత్తదరథో తస్స మగ్గేనేవ సముగ్ఘాటితత్తా.

జరాతురోతి జరాభిభవనేన ఆతురోయేవ. పదద్వయేపి ఏసేవ నయో. ఉపరిట్ఠతాయ పరితో దీఘపుథులతాయ అతివియ విజ్ఝతీతి సత్తిసల్లగ్గహణం. ఏవం హిస్స తణ్హాసల్లస్స సదిసతా. అవిజ్జాయ పన సమ్మోహాపాదనేన దుక్ఖాపాదనేన చ విససదిసతా. రుప్పతోతి వికారం ఆపాదియమానస్స పీళియమానస్సాతి అత్థోతి ఆహ ‘‘ఘట్టియమానస్సా’’తి.

పబ్బజితన్తి ససన్తానతో పబ్బజితం వా రాగాదిమలతో పబ్బజితం వా. తస్మాతి యస్మా థేరస్సేవేతం వచనం, తస్మా అయం ఇదాని వుచ్చమానో ఏత్థ గాథాయ అత్థో. దేవతాయ హీతిఆది వుత్తస్సేవ అత్థస్స పాకటకరణం. ఏత్థాతి సేసగాథాసు. అత్థస్స వుత్తనయత్తా ‘‘అనుత్తానపదవణ్ణనా’’తి ఆహ. వినయాతి హేతుమ్హి నిస్సక్కవచనన్తి తస్స హేతుమ్హి కరణవచనేన అత్థమాహ ‘‘వినయేనా’’తి. తథా ‘‘సమతిక్కమా’’తి ఏత్థాపి. పరమపరిసుద్ధం సంకిలేససముచ్ఛిన్దనతో. ఆరద్ధవీరియన్తి సమ్భావితవీరియం. సమ్భావనఞ్చస్స పగ్గణ్హనం పరిపూరణఞ్చాతి ఆహ ‘‘పగ్గహితవీరియం పరిపుణ్ణవీరియ’’న్తి.

ఉపట్ఠానసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. కస్సపగోత్తసుత్తవణ్ణనా

౨౨౩. ఛేతన్తి మిగానం జీవితం ఛేతం. తేనాహ ‘‘మిగలుద్దక’’న్తి. రోహితమిగన్తి లోహితవణ్ణం ఖుద్దకమిగం, ‘‘మహారోహితమిగ’’న్తి కేచి. సత్థు సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా తస్స జనపదస్స సులభభిక్ఖతాయ తత్థ గన్త్వా విహరతీతి ఇమమత్థం సన్ధాయ ‘‘పఠమసుత్తే వుత్తనయేనేవా’’తి వుత్తం. అయం పన థేరో పఞ్చాభిఞ్ఞో విపస్సనాకమ్మికో. ఠత్వాతి పదానుబన్ధనవసేన గమనం ఉపచ్ఛిన్దిత్వా థేరస్స ఆసన్నట్ఠానే ఠత్వా. తస్స వచనం సోతుం ఆరద్ధో. అఙ్గుట్ఠకం జాలాపేసీతి అధిట్ఠానబలేన దణ్డదీపికం వియ అత్తనో అఙ్గుట్ఠకం జాలాపేసి. అక్ఖీహిపి పస్సతి అఙ్గుట్ఠకం జాలమానం. కణ్ణేహిపి సుణాతి తేన వుచ్చమానం ధమ్మం ఏకదేసేన. చిత్తం పనస్స ధావతీతి సమ్బన్ధో. ఏతస్సపీతి లుద్దకస్సపి.

అప్పపఞ్ఞన్తి ఏత్థ అప్ప-సద్దో ‘‘అప్పహరితే’’తిఆదీసు వియ అభావత్థోతి ఆహ ‘‘నిప్పఞ్ఞ’’న్తి. కారణజాననసమత్థేనాతి ఇమినా కారణేన సత్తానం సుఖం, ఇమినా దుక్ఖన్తి ఏవం సమాచరమానేన కారణం జానితుం సమత్థేన కమ్మస్సకతఞాణసమ్పయుత్తచిత్తేనాతి అత్థో. సుణాతీతి కేవలం సవనమత్తవసేన సుణాతి, న తదత్థవసేన. తేనాహ ‘‘అత్థమస్స న జానాతీ’’తి. కారణరూపానీతి సభావకారణాని. కిం మే ఇమినాతి? ‘‘ఇదం పపఞ్చ’’న్తి పహాయ. వీరియం పగ్గయ్హాతి చతుబ్బిధం సమ్మప్పధానం వీరియం పగ్గణ్హిత్వా.

కస్సపగోత్తసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. సమ్బహులసుత్తవణ్ణనా

౨౨౪. సమ్బహులాతి సుత్తన్తనయేన సమ్బహులా. సుత్తన్తే సజ్ఝాయింసూతి సుత్తన్తికా. వినయం ధారేన్తీతి వినయధరా. యుఞ్జన్తీతి వాసధురే యోగం కరోన్తి. ఘటేన్తీతి తత్థ వాయామం కరోన్తి. కరోన్తానంయేవ అరుణో ఉగ్గచ్ఛతీతి సమ్బన్ధో.

కోమేతి కిం ఇమే? తేనాహ ‘‘కహం ఇమే’’తి? వజ్జిభూమిం వజ్జిరట్ఠం గతాతి వజ్జిభూమియా. తేనాహ ‘‘వజ్జిరట్ఠాభిముఖా గతా’’తి. నత్థి ఏతేసం నికేభం నిబద్ధనివాసట్ఠానన్తి అనికేతా తేనాహ ‘‘అగేహా’’తి. ఉతు ఏవ సప్పాయం, ఉతువసేన వా కాయచిత్తానం కల్లత్తా సప్పాయం. ఏస నయో సేసేసుపి.

సమ్బహులసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. ఆనన్దసుత్తవణ్ణనా

౨౨౫. అతివేలన్తి అతిబహుకాలం. భిక్ఖునా నామ ఉపగతానం ఉపనిసిన్నకథామత్తం వత్వా గన్థధురేహి వాసధురేహి వా యుత్తపయుత్తచిత్తేన భవితబ్బం, నాతివేలం తేసం సఞ్ఞత్తిబహులేన. థేరో పన తదా కేనచి కారణేన బహువేలం గిహిసఞ్ఞత్తిబహులో అహోసి, తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘అతివేల’’న్తిఆది. ఇదాని తమత్థం విభావేతుం ‘‘భగవతీ’’తిఆది వుత్తం. తన్తి తం తాదిసం సఞ్ఞాపనం సన్ధాయ ఏతం ‘‘అతివేలం గిహిసఞ్ఞత్తిబహులో’’తి వచనం వుత్తం. భిక్ఖుసఙ్ఘస్స కథం సుత్వాతి సఙ్ఘస్స మజ్ఝే నిసీదిత్వా థేరేన కథితత్తా వుత్తం. సత్థుసాసనన్తి పిటకత్తయం వదతి.

పసక్కియాతి ఉపసక్కిత్వా గన్త్వా. తం పన తత్థ అజ్ఝోగాహనం హోతీతి ఆహ ‘‘పవిసిత్వా’’తి. సఙ్ఖారదుక్ఖతో నిబ్బిన్నహదయస్స సబ్బసఙ్ఖారవినిస్సటం నిబ్బానం యాథావతో పచ్చవేక్ఖన్తస్స సమ్మదేవ సమస్సాసకరం హుత్వా ఉపట్ఠహన్తం తం ఉపరి అధిగమాయ ఉస్సుక్కం కరోన్తో నిబ్బానం హదయే నిక్ఖిపతి నామాతి ఆహ – ‘‘నిబ్బానం…పే… ఓపేతి నామా’’తి. నిబ్బానం…పే… ఆరమ్మణతో ఓపేతి నామాతి ఆనేత్వా సమ్బన్ధో. అత్థవిరహితా ‘‘బిళిబిళీ’’తి పవత్తకిరియా బిళికా, అయం పన గిహిసఞ్ఞత్తికథా థేరస్స అత్తనో సామఞ్ఞత్థఅసాధనతో దేవతాయ బిళికా వియాతి బిళిబిళికాతి వుత్తా.

ఆనన్దసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. అనురుద్ధసుత్తవణ్ణనా

౨౨౬. అనన్తరే అత్తభావేతి అతీతానన్తరే దేవత్తభావే. థేరో హి తావతింసదేవలోకా చవిత్వా ఇధూపపన్నో. అగ్గమహేసీతి కాచి పరిచారికా దేవధీతా చిత్తపణిధానమత్తేన ఇదానిపి దేవకాయే భవిస్సతి ఉపచితకుసలధమ్మత్తాతి మఞ్ఞమానా తస్మిం వత్తమానం వియ కథేన్తీ ‘‘సోభసీ’’తి ఆహ. ఏవం అతీతమ్పిస్స దిబ్బసోతం పచ్చుప్పన్నం వియ మఞ్ఞేయ్య నాతిచిరకాలత్తాతి దస్సేన్తో ‘‘పుబ్బేపి సోభసీ’’తి ఆహ. సుగతినిరయాదిదుగ్గతియా వసేన దుగ్గతా ఏతరహీతి అధిప్పాయో. పటిపత్తిదుగ్గతియా కామేసు సమ్ముచ్ఛితభావతో.

పతిట్ఠహన్తోతి నివిసన్తో. అట్ఠహి కారణేహీతి చిరకాలపరిభావనాయ విరుళ్హమూలేహి అయోనిసోమనసికారాదిపచ్చయమూలకేహి వుచ్చమానేహి అట్ఠహి కారణేహి. రత్తో రాగవసేనాతి సభావతో సఙ్కప్పతో చ యథాసమీహితే ఇట్ఠాకారే సక్కాయే సఞ్జాతరాగవసా రత్తో గిద్ధో గధితో. పతిట్ఠాతీతి ఓరుయ్హ తిట్ఠతి. దుట్ఠో దోసవసేనాతి సభావతో సఙ్కప్పతో చ యథాసమీహితే అనిట్ఠాకారే సక్కాయే సఞ్జాతదోసవసేన దుట్ఠో రుపితచిత్తో. మూళ్హో మోహవసేనాతి అసమపేక్ఖనేన మూళ్హో ముయ్హనవసేన. వినిబద్ధోతి అహంకారేన విసేసతో నిబన్ధనతో మానవత్థుస్మిం బన్ధితో. మానవసేనాతి తేన తేన మఞ్ఞనాకారేన. పరామట్ఠోతి ధమ్మసభావం నిచ్చాదివసేన పరతో ఆమట్ఠో. దిట్ఠివసేనాతి మిచ్ఛాదస్సనవసేన. థామగతోతి రాగాదికిలేసవసేన థామం థిరభావం ఉపగతో. అనుసయవసేనాతి మగ్గేన అప్పహీనతాయ అను అను సన్తానే సయనవసేన. అప్పహీనట్ఠో హి తేసం అనుసయట్ఠో. అనిట్ఠఙ్గతోతి సంసయితో. విక్ఖేపగతోతి విక్ఖిత్తభావం ఉపగతో. ఉద్ధచ్చవసేనాతి చిత్తస్స ఉద్ధతభావవసేన. తాపీతి తాపి దేవకఞ్ఞాయో. ఏవం పతిట్ఠితావాతి యథావుత్తనయేన రత్తభావాదినా సక్కాయస్మిం పతిట్ఠితా ఏవ. నరదేవానన్తి పురిసభూతదేవానం.

పటిగన్తున్తి అపేక్ఖావసేన తతో అపగన్తుం అపేక్ఖం విస్సజ్జేతుం. దుస్సన్తన్తి దసన్తం, ‘‘వత్థ’’న్తి కేచి. సూచిం యోజేత్వాతి సిబ్బనసుత్తేన సూచిం యోజేత్వా పాసే చ పవేసేత్వా. మనాపకాయే దేవనికాయే జాతా మనాపకాయికా. తేసం పభావం దస్సేతుం ‘‘మనసా’’తిఆది వుత్తం. సమజ్జన్తి సంహితం. గమనభావన్తి గమనజ్ఝాసయం. విక్ఖీణోతి విచ్ఛిన్దనవసేన ఖీణో. దేవతానం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మారోచనే దోసో నత్థీతి తాసం పున అనాగమనత్థం అరహత్తం బ్యాకాసి.

అనురుద్ధసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. నాగదత్తసుత్తవణ్ణనా

౨౨౭. అతికాలేనాతి అతివియ పుబ్బణ్హకాలేన, కాలస్సేవాతి అత్థో. కోటిసమ్ముఞ్జనియాతి సమ్ముఞ్జనికోటియా, సమ్ముఞ్జనియా ఏకదేసేనేవాతి అత్థో. ఇమినా సమ్మజ్జనే అమనాపకారితం దస్సేతి. మజ్ఝన్హికే వీతివత్తేతి గిహిసంసగ్గవసేన కాలం వీతినామేన్తో మజ్ఝన్హే బహువీతివత్తే. అఞ్ఞేహి భిక్ఖూహీతి నాతికాలం పవిట్ఠేహి. నిస్సక్కవచనఞ్చేతం. భాయామి నాగదత్తన్తి తస్స పటిపత్తిం భాయితబ్బం కత్వా దేవతా వదన్తీ పటిపత్తియం నియోజేతి. సుప్పగబ్భన్తి కాయపాగబ్బియాదీహి అతివియ సమన్నాగతం.

నాగదత్తసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. కులఘరణీసుత్తవణ్ణనా

౨౨౮. ఓగాహప్పత్తోతి విస్సాసవసేన అనుప్పవేసం పత్తో. అఞ్ఞతరం కులన్తి తస్మిం కులే జాయమ్పతిం సన్ధాయ వదతి. ‘‘బహూపకారం మే ఏతం కులం చిరం సప్పాయాహారదానాదినా; తస్మా ఇధాహం అగ్గదక్ఖిణేయ్యో జాతో; ఇమేసంయేవ దేయ్యధమ్మపటిగ్గణ్హనేన పుఞ్ఞం వడ్ఢేస్సామీ’’తి చిన్తేసి. తేనాహ ‘‘అఞ్ఞత్థ గన్త్వా కిం కరిస్సామీ’’తిఆది. సాతి దేవతా. ఉభోపేతేతి తం భిక్ఖుఞ్చ ఘరణిఞ్చ సన్ధాయ వదతి. పటిగాధప్పత్తాతి పటిగాధం పత్తా అఞ్ఞమఞ్ఞస్మిం పతిట్ఠితవిస్సాసేన.

విస్సమప్పత్తివసేన సన్తిట్ఠన్తి ఏత్థాతి సణ్ఠానం, విస్సమనట్ఠానం. సమాగన్త్వాతి సన్నిపతిత్వా. పటిఞ్ఞూదాహరణేహి మన్తయతీతి మన్తనం, ఞాపకం కారణం. పటిలోమసద్దాతి పటిలోమభావేన పతితత్తా అసచ్చవిభావనా పటికూలసద్దా. తేన కారణేనాతి తేన కారణపటిరూపకేన మిచ్ఛావచనేన. న మఙ్కుహోతబ్బం అకారకభావతో. సద్దేన పరితస్సతీతి పరేహి అత్తని పయుత్తమిచ్ఛాసద్దమత్తేన పరితస్సనసీలో. వతం న సమ్పజ్జతీతి యథాసమాదిన్నవతం లహుచిత్తతాయ న పారిపూరిం గచ్ఛతి. సమ్పన్నవతోతి పరిపుణ్ణసీలాదివతగుణో

కులఘరణీసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. వజ్జిపుత్తసుత్తవణ్ణనా

౨౨౯. వజ్జిరట్ఠే రాజపుత్తోతి వజ్జిరట్ఠే జాతసంవద్ధో వజ్జిరాజపుత్తో. సబ్బరత్తిచారోతి ఛణసమ్పత్తియా ఇతో చితో చరన్తేహి అనుభవితబ్బనక్ఖత్తమహో. తేనాహ ‘‘కత్తికనక్ఖత్తం ఘోసేత్వా’’ తిఆది. ఏకాబద్ధం హోతీతి యస్మా చాతుమహారాజికదేవా తస్మిం దివసే నక్ఖత్తం ఘోసేత్వా అత్తనో పుఞ్ఞానుభావసిద్ధాయ దిబ్బసమ్పత్తియా మహన్తం నక్ఖత్తకీళాసుఖం అనుభవన్తి, తస్మా తం తేహి ఏకాబద్ధం వియ హోతి. భేరిఆదితూరియానన్తి భేరిముదిఙ్గసఙ్ఖపణవవీణాదితూరియానం. తాళితానన్తి ఆరద్ధలయానురూపం పహటానం. వీణాదీనన్తి వీణావేణుగోముఖీఆదీనం. వాదితానన్తి యథారద్ధముచ్ఛనానురూపం సఙ్ఘట్టితానం. అభాసీతి తేన సద్దేన ఆకడ్ఢియమానహదయో అయోనిసో ఉమ్ముజ్జిత్వా ‘‘మహతీ వత మే జానీ’’తి అనుత్థునన్తో అభాసి. ఛడ్డితదారుకం వియాతి వనే ఛడ్డితనిరత్థకకళిఙ్గరం వియ. లామకతరోతి నిహీనతరో. దేవతా పఠమప్పితం ఆణిం పటాణియా నీహరన్తీ వియ తేన భిక్ఖునా వుత్తమత్థం అపనేన్తీ ‘‘తస్స తే బహుకా పిహయన్తీ’’తి అవోచాతి వుత్తన్తి దస్సేన్తో ‘‘థేరో’’తిఆదిమాహ. సగ్గం గచ్ఛన్తానం యథా నేరయికా పిహయన్తి, ఏవం సమ్మాపటిపన్నస్స తుయ్హం బహూ పిహయన్తి, తస్మా త్వం ‘‘పాపియో’’తి అత్తానం మా మఞ్ఞిత్థాతి అధిప్పాయో.

వజ్జిపుత్తసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. సజ్ఝాయసుత్తవణ్ణనా

౨౩౦. నిస్సరణపరియత్తివసేనాతి అద్ధా ఇమం పరియత్తిం నిస్సాయ వట్టదుక్ఖతో నిస్సరితుం లబ్భాతి ఏవం నిస్సరణపరియత్తివసేన. సజ్ఝాయనతోతి విముత్తాయతనసీసే ఠత్వా సజ్ఝాయనతో. ఇదాని తస్స నిస్సరణపరియత్తివసేన సజ్ఝాయనకరణం, పటిపత్తివసేన వత్తపటివత్తకరణం, విపస్సనాభావనఞ్చ దస్సేతుం ‘‘సో కిరా’’తిఆది వుత్తం. అరహత్తం పత్తదివసే పటిపత్తికిత్తనాయ పురిమదివసేసుపి తథా పటిపజ్జి, విపస్సనం పన ఉస్సుక్కాపేతుం నాసక్ఖీతి దస్సేతి. కాలం అతివత్తేతీతి ఇదం ‘‘సఙ్కసాయతీ’’తి పదస్స అత్థవచనం. థేరస్సాతి సజ్ఝాయకత్థేరస్స.

ధమ్మపదానీతి సీలాదిధమ్మక్ఖన్ధదీపకాని పదాని. తేనాహ ‘‘సబ్బమ్పి బుద్ధవచనం అధిప్పేత’’న్తి. న గణ్హాసి ఉద్దేసన్తి అధిప్పాయో. పాళియం ‘‘భిక్ఖూహి సంవసన్తో’’తి ఇమినా తేసం ధమ్మస్సవనత్థాయపి ధమ్మో పరియాపుణితబ్బోతి దస్సేతి. విరజ్జతి ఏతేనాతి విరాగో, అరియమగ్గో. జానిత్వాతి పరిఞ్ఞాభిసమయవసేన దిట్ఠసుతాదిం యాథావతో జానిత్వా పటివిజ్ఝిత్వా. విస్సజ్జనన్తి పహానం. న బుద్ధవచనస్స విస్సజ్జనం. భణ్డాగారికపరియత్తియాపి అనుఞ్ఞాతత్తా పగేవ నిస్సరణత్థాయ, తత్థ పన మత్తా జానితబ్బాతి దస్సేన్తో ‘‘ఏత్తావతా’’తిఆదిమాహ.

సజ్ఝాయసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౧. అకుసలవితక్కసుత్తవణ్ణనా

౨౩౧. అకుసలే వితక్కేతి అకోసల్లసమ్భూతట్ఠేన అకుసలే మిచ్ఛావితక్కే. యోని వుచ్చతి ఉపాయో, తస్మా అసుభాదికే సుభాదివసేన మనసికారో అయోనిసోమనసికారోతి ఆహ ‘‘అనుపాయమనసికారేనా’’తి. పాసాదికకమ్మట్ఠానన్తి పసాదావహం బుద్ధానుస్సతిఆదికమ్మట్ఠానం. బలవపీతిఞ్చ సుఖఞ్చాతి నీవరణవిక్ఖమ్భనతో బలవన్తం ఉపచారజ్ఝానసహగతం పీతిఞ్చ సుఖఞ్చ.

అకుసలవితక్కసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౨. మజ్ఝన్హికసుత్తవణ్ణనా

౨౩౨. నన్దనవగ్గేతి నన్దనవగ్గవణ్ణనాయం తత్థ ఇధాపి గాథాయ విసేసాభావతో. యది ఏవం కస్మా తత్థ సఙ్గీతం ఇధ గహితన్తి? దేవతాపటిసంయుత్తతం ఉపాదాయ దేవతాసంయుత్తే సఙ్గహితమ్పి అట్ఠుప్పత్తియా పటిసంయుత్తత్తా ఇధ గహితం.

మజ్ఝన్హికసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౩. పాకతిన్ద్రియసుత్తవణ్ణనా

౨౩౩. తేరసమే యం వత్తబ్బం, తం విత్థారితమేవాతి యోజనా. జన్తుదేవపుత్తసుత్తేతి జన్తుదేవపుత్తసుత్తసంవణ్ణనాయ. ‘‘తత్థ సఙ్గీతం ఇధాపీ’’తిఆది అనన్తరసుత్తవణ్ణనాయం వుత్తనయమేవ.

పాకతిన్ద్రియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౪. గన్ధత్థేనసుత్తవణ్ణనా

౨౩౪. గన్ధారమ్మణం ఉపనిజ్ఝాయతీతి గన్ధసఙ్ఖాతం ఆరమ్మణం ఉపేచ్చ నిజ్ఝాయతి, రూపారమ్మణేన వియ విఞ్ఞాణేన రూపం, గన్ధారమ్మణేన తం ఉపేచ్చ నిజ్ఝాయతి పచ్చక్ఖతో, యాథావతో సభావతో పటివిజ్ఝతీతి అత్థో. ఉపసిఙ్ఘిస్సతీతి తణ్హావసేన ఉపగన్త్వా సిఙ్ఘిస్సతి.

ఏకఙ్గమేతం థేయ్యానన్తి ఆరమ్మణవసేన థేయ్యవత్థూసు విభజియమానేసు ఏకమఙ్గమేతం గన్ధారమ్మణన్తి ఆహ ‘‘థేనితబ్బాన’’న్తిఆది. ఓజాపేక్ఖాయ థేయ్యాయ పవత్తమానాయ ధమ్మారమ్మణతాపి తస్సా సియా, సా పన న మధురా థేయ్యకతా చాతి ‘‘పఞ్చకోట్ఠాసాన’’న్తి వుత్తం. కామఞ్చ తం గన్ధారమ్మణం కేనచి పరిగ్గహితం న హోతీతి ఆదియితుం సక్కా, సత్థారా పన అననుఞ్ఞాతత్తా న యుత్తో తస్స పరిభోగో. యం పన తేన భిక్ఖునా వుత్తం ‘‘న హరామి న భఞ్జామీ’’తి, తస్సపి అయమేవ పరిహారో. వణ్ణీయతి ఫలం ఏతేనాతి వణ్ణం, కారణన్తి వుత్తం ‘‘వణ్ణేనాతి కారణేనా’’తి.

తస్మిన్తి తస్మిం భిక్ఖుస్మిం. ఆకిణ్ణకమ్మన్తోతి తణ్హాదిట్ఠిఆదివసేన అకుసలకమ్మన్తో దిట్ఠిమోహతణ్హాదివసేన ఆదితో పట్ఠాయ కుసలకమ్మానం పటిక్ఖేపనతో. దిట్ఠివసేన చ కథినకక్ఖళఖరిగతత్తా ‘‘అఖీణకమ్మన్తో కక్ఖళకమ్మన్తో’’తి వుత్తం.

ఆకిణ్ణలుద్దోతి ఆకిణ్ణో హుత్వా కక్ఖళో. తేనాహ ‘‘బహుపాపో’’తిఆది. మక్ఖితోతి లిత్తో. తన్తి దేవతాచోదనం. తస్మాతి అతిక్కమ్మ ఠితత్తా‘‘త్వఞ్చారహామి వత్తవే’’తి ఏవమాహ.

గవేసన్తస్స అత్తనో సన్తానే ఉప్పాదనవసేన పరియేసన్తస్స. అనేకయోజనాయామవిత్థారం గగనతలం బ్యాపేత్వా ఉప్పన్నవలాహకకూటప్పమాణం వియ. సుద్ధోతి సీలేన పరిసుద్ధో అయన్తి జానాసి. సుగతిన్తి సున్దరనిబ్బత్తిం. తేన నిబ్బానస్సపి సఙ్గహో సిద్ధో.

గన్ధత్థేనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సారత్థప్పకాసినియా సంయుత్తనికాయ-అట్ఠకథాయ

వనసంయుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.