౩. సూచిలోమసుత్తవణ్ణనా

౨౩౭. గయాయ అవిదూరే భవో గామో ‘‘గయా’’తి వుత్తోతి ఆహ ‘‘గయాయ’’న్తి, తేనాహ ‘‘గయాయ అవిదూరే నివిట్ఠగామం ఉపనిసాయాతి అత్థో’’తి. గోచరగామనిదస్సనం హేతం. ఇదం ఉపరి ఇదం హేట్ఠాతి నత్థి ఉప్పటిపాటియో మఞ్చపాదానం ద్వీసు పస్సేసు దీఘభావేన. బలికమ్మత్థాయ కతం దేవతాధిట్ఠానన్తి అధిప్పాయేన దేవట్ఠానే ఠపేన్తి. అట్ఠపాదమఞ్చసదిసో కిర సో హేట్ఠుపరిపరివత్తేతబ్బతో. కథినసిబ్బనసూచి కథినసూచి. అపచ్చత్థరిత్వాతి కిఞ్చి సఙ్ఘికసేనాసనస్స ఉపరి పటిచ్ఛదనం అపచ్చత్థరిత్వా. గవచ్ఛివిజ్ఝితం వియాతి తేహి సూచిలోమేహి గవచ్ఛిజాలం వియ గతం సబ్బసో సమోహతం.

ఇధాపి ‘‘ఖరసరీరో’’తి వత్వా ఖరసరీరం కథినసూచిసదిసతాయ లోమస్సాతి తస్స తథాభావస్స కారణం దస్సేన్తో ‘‘సో కిరా’’తిఆదిమాహ. అత్తనో హత్థేహీతి సఙ్ఘికతేలసమ్మక్ఖితేహి అత్తనో సరీరం మక్ఖేసి. ఇతీతి వుత్తాకారేన.

సమాగమట్ఠానన్తి యక్ఖసన్నిపాతట్ఠానం. సోతి సూచిలోమో యక్ఖో. మన్తి చ తమేవ వదతి.

ఉట్ఠాపేత్వాతి ఉద్ధగ్గా కత్వా. అపనామేసీతి యథా సో అత్తనో కాయం ఉపనేతుం న సక్కోతి, తథా కరోన్తో థోకం అపనామేసి. అమనుఞ్ఞోతి ఫరుసతిక్ఖతాయ న మనుఞ్ఞో. చిత్తం వా తే ఖిపిస్సామీతి మయ్హం ఆనుభావేన తవ చిత్తవిక్ఖేపం వా కరిస్సామి. యథా పన సో చిత్తవిక్ఖేపం కరేయ్య, తం దస్సేతుం ‘‘యేసఞ్హీ’’తిఆది వుత్తం. భేరవం వాతి వుత్తాకారేన అఞ్ఞథా వా భయానకం దస్సనమత్తేనేవ సత్తానం భయం ఛమ్భితత్తం లోమహంసం ఉప్పాదేతుం సమత్థం. ‘‘కథేన్తానంయేవా’’తి వా పాఠో. తం ద్వీసు పాదేసు గహేత్వా పారం గఙ్గాయ ఖిపిస్సామీతి యోజనా.

కుతోనిదానాతి కస్మా కారణా? అట్ఠకథాయం పన సమాసపదమేతం, విభత్తిఅలోపేన నిద్దేసోతి దస్సేతుం ‘‘కింనిదానా కింపచ్చయా’’తి? అత్థో వుత్తో. చిత్తం ఓస్సజన్తీతి కుసలచిత్తం పవత్తితుం అప్పదానవసేన పురతో ఖిపన్తి. కుతో సముట్ఠాయాతి మిచ్ఛావితక్కానం సముట్ఠానం పుచ్ఛతి?

కామరాగాదయో సుభనిమిత్తాదీసు అయోనిసోమనసికారహేతూ. కామో పన అయోనిసోమనసికారో చ నియకజ్ఝత్తపరియాపన్నోతి ఆహ ‘‘అయం అత్తభావో నిదానం ఏతేసన్తి ఇతోనిదానా’’తిఆది. ఏవమేవాతి అట్ఠకథాయం కీళాపసుతకుమారకా వియ మిచ్ఛావితక్కా దట్ఠబ్బా, తేసం ఉప్పత్తిట్ఠానభూతో లోకో వియ అయం అత్తభావలోకో. తేహి ఓస్సజియమానం ధఙ్కం వియ చిత్తం, తస్స పాదే బద్ధదీఘసుత్తకం వియ తం దూరానుబన్ధం సంయోజనన్తి ఏవం ఉపమాయ సంసన్దనం దట్ఠబ్బం.

పాపవితక్కానం తంసమ్పయుత్తకిలేసానఞ్చ తణ్హా విసేసపచ్చయో తదభావేన తేసం అభావతోతి ఆహ ‘‘తణ్హాసినేహతో జాతా’’తి. అత్తభావపరియాపన్నత్తా ‘‘అత్తని సమ్భూతా’’తి వుత్తం. తేన నేసం అనఞ్ఞహేతుకతం దస్సేతి, నిగ్రోధస్సేవ ఖన్ధజాతీతి ఇమినా పన పుథుభావఞ్చ, విసత్తాతిఆదినా దుబ్బినిస్సటతఞ్చ. వత్థుకామేసు రూపారమ్మణాదీసు పుథూసు. పుథూ కిలేసకామా కామరూపతణ్హాదయో. తేహి కిలేసకామేహి కరణభూతేహి. అత్తభావం ఖన్ధపఞ్చకం. యే విపస్సనాయ యుత్తపయుత్తా యాథావతో జానన్తి.

యతోతి పచ్చత్తే నిస్సక్కవచనన్తి ఆహ ‘‘యం నిదానమస్సా’’తి. ‘‘వినోదేన్తీ’’తి కత్తునిద్దేసేన యేన న వినోదేన్తి, తం కారణం బాధితమేవాతి ఆహ ‘‘మగ్గసచ్చేన వినోదేన్తీ’’తి. వినోదనఞ్చేత్థ సన్తానతో నీహరణం బహికరణం సబ్బసో పహానం, పహీనే చ తస్మిం కిలేసే ఓఘం తరన్తీతి దస్సేన్తో ‘‘దుత్తర’’న్తిఆదిమాహ. ఏతస్మిం అధిగతే న పున భవోతి అపునబ్భవో, నిబ్బానన్తి ఆహ ‘‘అపునబ్భవసఙ్ఖాతస్సా’’తిఆది. యస్మా ఏత్థ ‘‘యే నం పజానన్తి, యతోనిదాన’’న్తి పదద్వయేన దుక్ఖసముదయసచ్చాని, వినోదనగ్గహణేన మగ్గసచ్చం, అపునబ్భవగ్గహణేన నిరోధసచ్చం పకాసితం, తస్మా వుత్తం ‘‘చత్తారి సచ్చాని పకాసేన్తో’’తి.

తస్మింయేవాతి యత్థ ఠితో ‘‘రాగో చ దోసో చా’’తిఆదినా పఞ్హం పుచ్ఛి, తస్మింయేవ పదేసే ఠితో. దేసనానుసారేనాతి సత్థు సాముక్కంసికధమ్మదేసనాయ అనుస్సరణేన. ఞాణం పేసేత్వాతి విపస్సనాపటిపాటియా నిబ్బానం పతి అనుబోధఞాణం పేసేత్వా పవత్తేత్వా. సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠితోతి సహస్సనయపటిమణ్డితస్స పఠమమగ్గస్స అధిగమేన పఠమఫలే పతిట్ఠితో పటిలభతీతి యోజనా. న కిలిట్ఠత్తభావే తిట్ఠన్తి మహానుభావత్తా అరియధమ్మస్స. సేతకణ్డుపీళకసూచియోతి సేతభావం పత్వా కణ్డుపీళకా లోమసూచియో సబ్బా అనవసేసా పతితా పరిభట్ఠా అపగతా. భుమ్మదేవతాపరిహారన్తి భుమ్మదేవత్తభావన్తి.

సూచిలోమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.