౧. ఇన్దకసుత్తవణ్ణనా

౨౩౫. అత్తనో పరిణాయకత్తేన ఇన్దో నామ మహేసక్ఖో, ఇన్దోతి సమఞ్ఞా అస్సాతి కత్వా ‘‘ఇన్దకో’’తిపి వుచ్చతి, తస్స ఇన్దకస్స. ఇన్దకూటే పబ్బతే నివసతీతి ఇన్దకూటనివాసీ, తస్స ఇన్దకూటనివాసినో. బలికమ్మేహి యజితబ్బతో పూజితబ్బతో యక్ఖో, తస్స యక్ఖస్స. ఇన్దస్స నివాసట్ఠానభూతం కూటం ఇన్దకూటన్తి యక్ఖతో కూటేన నామం లద్ధం. ఇన్దకూటో ఇన్దో ఉత్తరపదలోపేన యథా ‘‘కేలాసకూటో కేలాసో’’తి. ఇన్దో యక్ఖోతి కూటతో యక్ఖేన నామం లద్ధం. న చేత్థ ఇతరీతరనిస్సయదోసో అఞ్ఞమఞ్ఞూపలక్ఖణభావతో యథా తం ‘‘కాయకమ్మట్ఠాన’’న్తి. రూపన్తి సకలం రూపక్ఖన్ధమాహ, న రూపాయతనన్తి. ఇమం సరీరం పేచ్చ అయం కిన్తి పటిలభతీతి చోదేతి.

కుతో ఆగచ్ఛతీతి పరాధారరూపే జీవే అత్తని మాతుకుచ్ఛిమోక్కన్తే రూపస్స సమ్భవోతి కుతో నామ ఠానతో ఆగచ్ఛతి. తేనాహ ‘‘ఇమాని చ అట్ఠీని ఇమా చ మంసపేసియో’’తిఆది. కథం న్వయన్తి అయం కుచ్ఛిసఙ్ఖాతే గబ్భరే కథం సజ్జతీతి పుచ్ఛతి. ‘‘సీహానంవ నదన్తానం, దాఠీనం గిరిగబ్భరే’’తిఆదినా (థేరగా. నిదానగాథా) గబ్భరో చ కుచ్ఛివాచకో ఆగతో. తేనాహ ‘‘గబ్భరస్మిన్తి మాతుకుచ్ఛిస్మి’’న్తి. పుగ్గలవాదీతి అత్తవాదుపాదానో. యథా హి మచ్ఛమంసం భుత్తం ఫేణం వియ హుత్వా విలీయతి, న చ పఞ్ఞాయతి సత్తభావేన అప్పవత్తనతో, ఏవమేవం యది మాతుకుచ్ఛిస్మిం గబ్భభావేన ఉప్పన్నం రూపం సత్తో న భవేయ్య నో వడ్ఢేయ్య, విలీయిత్వా గచ్ఛేయ్య, పఞ్ఞాయతి చ తం రూపం, తస్మా జీవోతి ఇమాయ లద్ధియా. ఏవమాహాతి ‘‘రూపం…పే… గబ్భరస్మి’’న్తి ఏవమవోచ. పఠమన్తి ఏతేసం పఞ్చన్నం పఠమం. తేనాహ ‘‘పఠమేన పటిసన్ధివిఞ్ఞాణేన సద్ధి’’న్తి. ‘‘జాతిఉణ్ణంసూహీతి జాతిఏళకాయ ఉణ్ణంసూహీ’’తి వదన్తి. ‘‘గబ్భం ఫాలేత్వా గహితఉణ్ణా జాతిఉణ్ణా. తస్సా అంసూహి తీహి కతసుత్తగ్గే’’తి సంయుత్తభాణకానం అధిప్పాయో.

అనావిలోతి అచ్ఛో, సుప్పసన్నోతి అత్థో. ఏవంవణ్ణప్పటిభాగన్తి వుత్తప్పమాణసణ్ఠానసమ్పరిచ్ఛిన్నం. కలలం సమ్పవుచ్చతీతి అత్తభావో భూతుపాదారూపసఙ్ఖాతో సన్తానవసేన పవత్తమానో కలలం నామాతి కథీయతి.

కలలాతి యథావుత్తకలలరూపహేతు తం నిస్సాయ పచ్చయం కత్వా. మంసధోవనఉదకవణ్ణన్తి వణ్ణతో మంసధోవనఉదకవణ్ణం, సణ్ఠానతో పన విలీనతిపుసదిసం.

పరిపక్కన్తి పరిపాకకలలభావతో పరిపాకం గతం సుపరిపాకం గతం. సమూహతన్తి సమూహభూతం సఙ్గతం. వివట్టమానన్తి పరిణమన్తం. తబ్భావన్తి కరణే ఏతం ఉపయోగవచనం, తబ్భావేన పరిణమన్తన్తి అత్థో. నిస్సక్కే వా ఉపయోగవచనం, తబ్భావతో కలలభావతో కలలం విపరిణమన్తం. అబ్బుదం నామ జాయతి, అబ్బుదం నామ సమ్పజ్జతీతి అత్థో.

విలీనతిపుసదిసా సణ్ఠానవసేన, వణ్ణవసేన పన సితా అరత్తావ హోతీతి వదన్తి. మణ్డన్తి దారికానం తథా పీళనతో నిబ్బత్తమరిచపక్కస్స సారభూతం రసం. సబ్బభాగేహి ముచ్చతీతి సో మణ్డో కపాలే అలగ్గో హుత్వా తస్స సబ్బభాగేహి ముచ్ఛిత్వా పిణ్డితో హుత్వా తిట్ఠతి. ఏవరూపా పేసి హోతీతి సా పేసి గబ్భాసయే కత్థచి అలగ్గా యథావుత్తమణ్డో వియ పిణ్డితో హుత్వా తిట్ఠతి. తేనాహ ‘‘విలీనతిపుసదిసా’’తి.

పేసి నిబ్బత్తతీతి ఏత్థ పేసీతి నిస్సక్కే పచ్చత్తవచనన్తి ఆహ ‘‘తతో పేసితో’’తి.

ఘనస్స సణ్ఠానం. నిబ్బత్తం కమ్మపచ్చయాతి తంసణ్ఠానం రూపధమ్మనిబ్బత్తియా జాయతి. ‘‘జరామరణం అనిచ్చం సఙ్ఖతం పటిచ్చసముప్పన్న’’న్తి (సం. ని. ౨.౨౦) హి వుత్తం.

పీళకాతి పీళకసదిసా మంసపిణ్డా జాయన్తి.

సత్తమాదీనీతి ఆది-సద్దేన అట్ఠమసత్తాహతో పట్ఠాయ యావ ఏకచత్తాలీసా చతుత్తింస సత్తాహాని సఙ్గణ్హాతి. పరిణతకాలన్తి గబ్భస్స పరిణతకాలం. నవమాసతో బహి పరిపక్కో నామ హోతి కేసలోమాదినిబ్బత్తితో. తేనాహ ‘‘ద్వాచత్తాలీసే సత్తాహే ఏతాని జాయన్తీ’’తి.

తస్సాతి గబ్భసేయ్యకసత్తస్స. మాతుఉదరపటలేన ఏకాబద్ధో హోతి యతో మాతరా పరిభుత్తఆహారో ఆమాసయే పతిట్ఠితే గబ్భస్స నాభినాళానుసారేన గబ్భగతస్స సరీరం సమ్పత్వా ఆహారకిచ్చం కరోతి. ఆహారసముట్ఠానరూపం సముట్ఠాపేతీతి గబ్భగతస్స కాయే ఓజాయ పచ్చయో హోతి. సా చ తం పచ్చయం లభిత్వా ఓజట్ఠమకం రూపం సముట్ఠాపేతి. ఏవం మాతరా పరిభుత్తఆహారపచ్చయేన గబ్భగతో దస మాసే యాపేతి అత్తనో నాభినాళానుసారగతేనేవ తేన యావ ఆహారసముట్ఠానసత్తాహో, తతో పట్ఠాయ ఆహరణతో. కేచి పన ‘‘మాతరా పరిభుత్తఆహారో బాహిరవగ్గో వియ తస్స కాయం అభిసన్నేతి పరిసన్నేతి, తేన సో యాపేతీ’’తి వదన్తి. కుచ్ఛిగతం ఉదరపటలేన తిరోహితత్తా బహి ఠితన్తి వత్తబ్బతం న అరహతీతి ‘‘కుచ్ఛియా అబ్భన్తరగతో’’తి ఆహ. మాతుకుచ్ఛిగతో నరోతి మాతు తిరోకుచ్ఛిగతో. ఏవం ఖోతి ఇమినా యథావుత్తాకారేన అయం సత్తో…పే… నిబ్బత్తతి, తస్మా రూపం న జీవో. న హి దిట్ఠిగతస్స సత్తాహక్కమేన వుడ్ఢిప్పత్తో ఇచ్ఛితో అనిచ్చతాపత్తితో.

ఇన్దకసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.