౭. అద్ధవగ్గో

౧. నామసుత్తవణ్ణనా

౬౧. నామన్తి సామఞ్ఞనామాదిభేదం నామం. సబ్బన్తి సబ్బం పఞ్ఞత్తిపథం సబ్బం ఞేయ్యపవత్తిపథం. అద్ధభవీతి కామం పాళియం అతీతకాలనిద్దేసో కతో, తం పన లక్ఖణమత్తం. అభిభవతి అనుపతతీతి ఏతేన అభిభవో అనుపతనం పవత్తి ఏవాతి దస్సేతి. తం పనస్స అభిభవనం అప్పవిసయే అనామసిత్వా మహావిసయానం వసేన దస్సేన్తో ‘‘ఓపపాతికేన వా’’తిఆదిమాహ. తస్స నామం హోతీతి తస్స రుక్ఖపాసాణాదికస్స అనామకోఇచ్చేవ సమఞ్ఞా హోతి, తథా నం సఞ్జానన్తీతి అత్థో.

నామసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. చిత్తసుత్తవణ్ణనా

౬౨. యే చిత్తస్స వసం గచ్ఛన్తీతి యే అపరిఞ్ఞాతవత్థుకా, తేసంయేవ. అనవసేసపరియాదానన్తి అనవసేసగ్గహణం. న హి పరిఞ్ఞాతక్ఖన్ధా పహీనకిలేసా చిత్తస్స వసం గచ్ఛన్తి, తం అత్తనో వసే వత్తేన్తి.

చిత్తసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. తణ్హాసుత్తవణ్ణనా

౬౩. తతియే ‘‘సబ్బేవ వసమన్వగూ’’తి యే తణ్హాయ వసం గచ్ఛన్తి, తేసం ఏవ అనవసేసపరియాదానన్తి ఇమమత్థం ‘‘ఏసేవ నయో’’తి ఇమినా అతిదిస్సతి.

తణ్హాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. సంయోజనసుత్తవణ్ణనా

౬౪. కిం సు సంయోజనోతి సూతి నిపాతమత్తన్తి ఆహ ‘‘కిం-సంయోజనో’’తి? విచరన్తి ఏతేహీతి విచారణా, పాదా. బహువచనే హి వత్తబ్బే ఏకవచనం కతం. తస్సాతి లోకస్స.

సంయోజనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. బన్ధనసుత్తవణ్ణనా

౬౫. చతుత్థే ఆగతఅత్థో ఏవ అనన్తరేపి వుత్తో, బ్యఞ్జనమేవ నానన్తి ఆహ ‘‘పఞ్చమేపి ఏసేవ నయో’’తి.

బన్ధనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. అత్తహతసుత్తవణ్ణనా

౬౬. ‘‘కేనస్సుబ్భాహతో’’తి పాఠోతి అధిప్పాయేన ‘‘సు-కారో నిపాతమత్త’’న్తి ఆహ, ‘‘కేనస్సబ్భాహతో’’తి పన పాఠే ఉ-కారలోపేన పదసన్ధి. ఇచ్ఛాధూపాయితోతి అసమ్పత్తవిసయిచ్ఛాలక్ఖణాయ తణ్హాయ సన్తాపితో దడ్ఢో. తేనాహ ‘‘ఇచ్ఛాయ ఆదిత్తో’’తి.

అత్తహతసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. ఉడ్డితసుత్తవణ్ణనా

౬౭. ఉల్లఙ్ఘితోతి ఉబ్బన్ధిత్వా లఙ్ఘితో. సద్దాదీసూతి సద్దాదినాగదన్తేసు సోతాదీని ఉడ్డితాని తణ్హారజ్జునా దళ్హబన్ధనేన బద్ధత్తా తదనతివత్తనతో. లోకోతి ఆయతనలోకో. తథా అత్థయోజనాయ కతత్తా ఖన్ధాదిలోకవసేనపి యోజనా కాతబ్బా. న దూరం అనన్తరభవకత్తా. చుతిచిత్తఅన్తరితత్తా ఏకచిత్తన్తరభవస్స కమ్మస్స అబుజ్ఝనం, ఏవం సన్తే కస్మా సత్తా న బుజ్ఝన్తీతి ఆహ ‘‘బలవతియా’’తిఆది.

ఉడ్డితసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. పిహితసుత్తవణ్ణనా

౬౮. పఞ్హోతి ఞాతుం ఇచ్ఛితో అత్థో. పుచ్ఛితోతి సత్తమసుత్తే గాథాయ పురిమద్ధం పచ్ఛిమద్ధం, పచ్ఛిమం పురిమం కత్వా అట్ఠమసుత్తే దేవతాయ పుచ్ఛితత్తా వుత్తం ‘‘హేట్ఠుపరియాయవసేన పుచ్ఛితో’’తి. పుచ్ఛానురూపం విస్సజ్జనన్తి అవుత్తమ్పి సిద్ధమేతన్తి అనాహటం.

పిహితసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. ఇచ్ఛాసుత్తవణ్ణనా

౬౯. నవమే వినయాయాతి వినయేన. కరణత్థే హి ఇదం సమ్పదానవచనం. కిస్సస్సూతి కిస్స, సు-కారో నిపాతమత్తం. సబ్బం ఛిన్దతి బన్ధనన్తి సబ్బం దసవిధమ్పి సంయోజనం సముచ్ఛిన్దతి. న హి తం కిఞ్చి కిలేసబన్ధనం అత్థి, యం అసముచ్ఛిన్నం హుత్వా ఠితం అస్సా తణ్హాయ సముచ్ఛిన్నాయ. స్వాయమత్థో సువిఞ్ఞేయ్యోతి ఆహ ‘‘సబ్బం ఉత్తానమేవా’’తి.

ఇచ్ఛాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. లోకసుత్తవణ్ణనా

౭౦. కిస్మిన్తి కిస్మిం సతి? తస్స పన సన్తభావో ఉప్పత్తివసేనేవాతి ఆహ ‘‘కిస్మిం ఉప్పన్నే’’తి? లోకో ఉప్పన్నోతి వుచ్చతి అనుపాదానత్తా లోకసమఞ్ఞాయ. ఛసూతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో సన్థవన్తి అధికసినేహం కరోతి అధికసినేహవత్థుభావతో అజ్ఝత్తికాయతనానం. ఉపాదాయాతి పుబ్బకాలకిరియా అపరకాలకిరియం అపేక్ఖతీతి వచనసేసవసేన కిరియాపదం గహితం ‘‘పవత్తతీ’’తి. కిం పన పవత్తతి? లోకో, లోకసమఞ్ఞాతి అత్థో. ఛసూతి ఇదం నిమిత్తత్థే భుమ్మం. ఛళాయతననిమిత్తఞ్హి సబ్బదుక్ఖం. అయన్తి సత్తలోకో. ఉప్పన్నో నామ హోతి ఛళాయతనం నామ మూలం సబ్బదుక్ఖానన్తి కత్వా. బాహిరేసు ఆయతనేసు సన్థవం కరోతి విసేసతో రూపాదీనం తణ్హావత్థుకత్తా. యస్మా చక్ఖాదీనం సన్తప్పనవసేన రూపాదీనం పరిగ్గహితత్తా లోకస్స నిసేవితాయ సంవత్తతి, తస్మా వుత్తం ‘‘ఛన్నం…పే… విహఞ్ఞతీ’’తి.

లోకసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

అద్ధవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.