౬. జరావగ్గో

౧. జరాసుత్తవణ్ణనా

౫౧. హితస్స సాధనతో సాధు, యం కిఞ్చి అత్థజాతం. తం పన అత్థకామేన లభితబ్బతో ఉపసేవితబ్బతో లద్ధకం, కల్యాణట్ఠేన భద్దకన్తి వుచ్చతీతి ఆహ ‘‘సాధూతి లద్ధకం భద్దక’’న్తి. ‘‘సీలం యావ జరా సాధూ’’తి వుత్తమత్థం బ్యతిరేకతో విభావేతుం ‘‘ఇమినా ఇదం దస్సేతీ’’తి వుత్తం. ఇదన్తి ఇదం అత్థజాతం.

పతిట్ఠితాతి చిత్తసన్తానే లద్ధపతిట్ఠా, కేనచి అసంహారియా. తేనాహ ‘‘మగ్గేన ఆగతా’’తి. చిత్తీకతట్ఠాదీహీతి పూజనీయభావాదీహి. వుత్తం హేతం పోరాణట్ఠకథాయం. చిత్తీకతన్తి రతనన్తి ఇదం రతనం నామ లోకే చిత్తీకతం వత్థూనం సహస్సగ్ఘనతాదివసేన. యేపి లోకే చిత్తీకతా ఖత్తియపణ్డిత-చతుమహారాజ-సక్క-సుయామ-మహాబ్రహ్మాదయో, తేసం చిత్తీకతో తేహి సరణన్తి ఉపగన్తబ్బతాదివసేన. రతికరన్తి పీతిసుఖావహం. ఝానరతిసుఖేనాతి దువిధేనపి ఝానరతిసుఖేన. తులేతున్తి పరిచ్ఛిన్దితుం. గుణపారమిన్తి గుణానం ఉక్కంసపారమిం. దుల్లభో అనేకాని అసఙ్ఖ్యేయ్యాని అతిధావిత్వాపి లద్ధుం అసక్కుణేయ్యత్తా. అనోమోతి అనూనో పరిపుణ్ణో. తత్థ విసేసతో అనోమసత్తపరిభోగతో తేహి ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో భగవా’’తి అనుస్సరితబ్బతోతి ఆహ ‘‘భగవా అనోమో సీలేనా’’తిఆది.

అరియమగ్గపఞ్ఞాయేవ ఇధ అధిప్పేతాతి ‘‘ఇధ పన దుల్లభపాతుభావట్ఠేన పఞ్ఞా ‘రతన’న్తి వుత్త’’న్తి ఆహ. పుజ్జఫలనిబ్బత్తనతో, అత్తనో సన్తానం పునాతీతి చ పుఞ్ఞచేతనా పుఞ్ఞం, సా పన యస్స ఉప్పన్నా, తస్సేవ ఆవేణికతాయ అనఞ్ఞసాధారణత్తా కేనచిపి అనాహటా, అట్ఠకథాయం పన ‘‘అరూపత్తా’’తి వుత్తం.

జరాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. అజరసాసుత్తవణ్ణనా

౫౨. అజీరణేనాతి జిణ్ణభావానాపజ్జనేన. లక్ఖణవచనఞ్చేతం అవినాసప్పత్తియా. తేనాహ ‘‘అవిపత్తియాతి అత్థో’’తి. నిద్ధమితబ్బోతి నీహరితబ్బో.

అజరసాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. మిత్తసుత్తవణ్ణనా

౫౩. సహ అత్థేన వత్తతీతి సత్థో, భణ్డమూలం గహేత్వా వాణిజ్జవసేన దేసన్తరాదీసు విచరణకజనసమూహో. తేనాహ ‘‘సద్ధించరో’’తి, సహచరణకోతి అత్థో. మిత్తన్తి సినేహయోగేన మిత్తకిచ్చయుత్తం. ఇధాధిప్పేతప్పకారం దస్సేతుం ‘‘రోగే ఉప్పన్నే’’తిఆది వుత్తం. తథారూపేతి జిగుచ్ఛనీయే, దుత్తికిచ్ఛే వా. యథా అసణ్ఠితానం సణ్ఠాపనవసేన పవసతో పురిసస్స భోగబ్యసనే నాథతా, ఏవం పుత్తసినేహవసేన పుత్తస్స మాతుయా అన్తోగేహే నాథతాతి వుత్తం ‘‘మాతా మిత్తం సకే ఘరే’’తి. అత్థజాతస్సాతి ఉపట్ఠితపయోజనస్సాతి అత్థోతి ఆహ ‘‘ఉప్పన్నకిచ్చస్సా’’తి. సమ్పరాయహితన్తి సమ్పరాయే హితావహం.

మిత్తసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. వత్థుసుత్తవణ్ణనా

౫౪. పతిట్ఠాతి అవస్సయో. గుయ్హస్సాతి గుహితబ్బస్స రహస్సస్స. పరమో సఖా నామ అతిపియట్ఠానతాయ.

వత్థుసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. పఠమజనసుత్తవణ్ణనా

౫౫. విధావతీతి వివిధం రూపం పధావతి, యథాకామం పవత్తతీతి అత్థో.

పఠమజనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. దుతియజనసుత్తవణ్ణనా

౫౬. వట్టదుక్ఖతోతి సంసారదుక్ఖతో. సంసారో హి కిలేసకమ్మవిపాకానం అపరాపరుప్పత్తితాయ విధావతి. తఞ్చ దుక్ఖం దుక్ఖమత్తాయ నానావిధదుక్ఖరాసిభావతో.

దుతియజనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. తతియజనసుత్తవణ్ణనా

౫౭. నిప్ఫత్తీతి ఇట్ఠానిట్ఠవిపాకానం నిప్ఫజ్జనతో నిప్ఫత్తి. తతో ఏవ అవస్సయో, నిప్ఫత్తితవిపాకస్స అవస్సయో అధిట్ఠానం కారణన్తి అత్థో.

తతియజనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. ఉప్పథసుత్తవణ్ణనా

౫౮. అమగ్గోతి న మగ్గో అనుపాయో. రత్తిన్దివక్ఖయోతి తత్థ వయక్ఖణస్స పాకటభావతో. వుత్తక్ఖణోపి హి సయం ఖీయతేవ. సేసం బాహిరమలం వత్థసరీరాదిభూతం. తథా హి ‘‘భస్మఖారాదీహి ధోవిత్వా సక్కా సోధేతు’’న్తి వుత్తం. దుట్ఠోతి దూసితో సత్తసన్తానో న సక్కా సుద్ధో నామ కాతుం అబ్భన్తరమలీనభావాపాదనతో. ఇత్థియన్తి బ్రహ్మచరియస్స అన్తరాయకరాయపి. పజాతి సత్తకాయో సజ్జతి సఙ్గం కరోతి యాథావతో ఆదీనవం అపస్సన్తో. ఇన్ద్రియసంవరాది కిలేసానం తాపనతో తపో, తేనాహ ‘‘సబ్బాపీ’’తిఆది.

ఉప్పథసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. దుతియసుత్తవణ్ణనా

౫౯. కిస్సాతి భుమ్మత్థే సామివచనన్తి ఆహ ‘‘కిస్మిం అభిరతో’’తి. సద్ధా నామ అనవజ్జసభావా, తస్మా లోకియలోకుత్తరహితసుఖావహాతి ఆహ ‘‘సుగతిఞ్చేవ నిబ్బానఞ్చ గచ్ఛన్తస్స దుతియికా’’తి. అనుసాసతి హితచరియాయ పరిణాయికభావతో.

దుతియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. కవిసుత్తవణ్ణనా

౬౦. గాయత్తిఆదికోతి ఛబ్బీసతియా ఛన్దేసు గాయత్తిఆదికో ఉక్కతిపరియోసానో ఛన్దో గాథానం నిదానం సముట్ఠానం ‘‘సముట్ఠహతి ఏతేనా’’తి కత్వా. తేహి పన అనుట్ఠుభాదికో హోతీతి ఆహ ‘‘ఛన్దో గాథానం నిదాన’’న్తి. పుబ్బపట్ఠాపనగాథాతి ధమ్మకథాయ ఆదితో ఆరోచనభావజాననత్థం సతిజననం వియ పవత్తితగాథా. అక్ఖరఞ్హి పదం జనేతీతి యస్మా అక్ఖరసముదాయో పదం, పదసముదాయో గాథా, సముదాయో చ సముదాయీహి బ్యఞ్జీయతి తంపవత్తనతో, తస్మా బ్యఞ్జనభావే ఠితం అక్ఖరం, తంసముదాయో పదం, పదం తం వియఞ్జేతా జనేతా వియ హోతీతి ‘‘అక్ఖరఞ్హి పదం జనేతీ’’తి వుత్తం. అక్ఖరం హి ఉచ్చారితవిద్ధంసితాయ తంతంఖణమత్తావట్ఠాయీపి పరతో పవత్తియా మనోవిఞ్ఞాణవీథియా సఙ్కలనవసేన ఏకజ్ఝం కత్వా పదభావేన గయ్హమానం యథాసఙ్కేతమత్థం బ్యఞ్జేతి. పదం గాథం జనేతీతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. గాథా అత్థం పకాసేతీతి గాథాసఞ్ఞితో పదసముదాయో కిరియాకారకసమ్బన్ధవసేన సమ్బన్ధితో కత్తుఅధిప్పాయానురూపం ఆలోచితవిలోచితం సంహితం అత్థం విభావేతి. సముద్దాదిపణ్ణత్తినిస్సితా వోహారసన్నిస్సయేనేవ పవత్తతీతి కత్వా. తేనాహ ‘‘గాథా ఆరభన్తో’’తిఆది. ఆసయోతి అవస్సయోతి ఆహ ‘‘పతిట్ఠా’’తి కవితోతి విచిత్తకథీఆదితో.

కవిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

జరావగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.