౫. ఉజ్ఝానసఞ్ఞిసుత్తవణ్ణనా

౩౫. ఉజ్ఝానవసేన పవత్తా సఞ్ఞా ఏతేసం అత్థి, ఉజ్ఝానవసేన వా సఞ్జానన్తీతి ఉజ్ఝానసఞ్ఞీ. కారయేతి కతానం పరియన్తం కారయేతి అత్థో. పరియన్తకారితన్తి పరిచ్ఛిన్నకారితం పరిమితవచనన్తి అత్థో. పంసుకూలాదిపటిపక్ఖనయేన పత్తుణ్ణదుకులాది వుత్తం. నామం గహితన్తి ఏతేన ‘‘ఉజ్ఝానసఞ్ఞికా’’తి ఏత్థ క-సద్దో సఞ్ఞాయన్తి దస్సేతి.

అఞ్ఞేనాకారేన భూతన్తి అత్తనా పవేదియమానాకారతో అఞ్ఞేన అసుద్ధేన ఆకారేన విజ్జమానం ఉపలబ్భమానం అత్తానం. వఞ్చేత్వాతి పలమ్భేత్వా. తస్స కుహకస్స. తం చతున్నం పచ్చయానం పరిభుఞ్జనం. పరిజానన్తీతి తస్స పటిపత్తిం పరిచ్ఛిజ్జ జానన్తి. కారకోతి సమ్మాపటిపత్తియా కత్తా, సమ్మాపటిపజ్జితాతి అత్థో.

ఇదన్తి లిఙ్గవిపల్లాసేన వుత్తం, అయన్తి అత్థో. ధమ్మానుధమ్మపటిపదాతి నిబ్బానధమ్మస్స అనుచ్ఛవికతాయ అనుధమ్మభూతా పటిపదా. పటిపక్ఖవిధమనే అసిథిలతాయ దళ్హా. భాసితమత్తేన చ సవనమత్తేన చాతి ఏత్థ చ-సద్దో విసేసనివత్తిఅత్థో. తేన భాసితస్స సుతస్స చ సమ్మాపటిపత్తివిసేసం నివత్తేతి. లోకపరియాయన్తి లోకస్స పరివిధమనం ఉప్పాదనిరోధవసేన సఙ్ఖారానం పరావుత్తిం. తేనాహ ‘‘సఙ్ఖారలోకస్స ఉదయబ్బయ’’న్తి. స్వాయమత్థో సచ్చపటివేధేనేవ హోతీతి ఆహ ‘‘చతుసచ్చధమ్మఞ్చ అఞ్ఞాయా’’తి. ఏవం న కుబ్బన్తీతి అత్తని విజ్జమానమ్పి గుణం అనావీకరోన్తో ‘‘యథా తుమ్హే వదథ, ఏవం న కుబ్బన్తీ’’తి అవిజ్జమానతం బ్యాకరోతీతి అత్థో.

అకారకమేవాతి దోసం అకారకమేవ. అచ్చయస్స పటిగ్గణ్హనం నామ అధివాసనం, ఏవం సో దేసకేన దేసియమానో తతో విగతో నామ హోతి. తేనాహ ‘‘పటిగ్గణ్హాతూతి ఖమతూ’’తి.

సభావేనాతి సభావతో. ఏకసదిసన్తి పరేసం చిత్తాచారం జానన్తమ్పి అజానన్తేహి సహ ఏకసదిసం కరోన్తా. పరతోతి పచ్ఛా. కథాయ ఉప్పన్నాయాతి ‘‘కస్సచ్చయా న విజ్జన్తీ’’తిఆదికథాయ పవత్తమానాయ ‘‘తథాగతస్స బుద్ధస్సా’’తిఆదినా బుద్ధబలం బుద్ధానుభావం దీపేత్వా. ఖమిస్సామీతి అచ్చయదేసనం పటిగ్గణ్హిస్సామి. తప్పటిగ్గహో హి ఇధ ఖమనన్తి అధిప్పేతం, సత్థా పన సబ్బకాలం ఖమో ఏవ.

కోపో అన్తరే చిత్తే ఏతస్సాతి కోపన్తరో. దోసో గరు గరుకాతబ్బో అస్సాతి దోసగరు. ‘‘పటిముచ్చతీ’’తి వా పాఠో, అయమేవ అత్థో. అచ్చాయికకమ్మన్తి సహసా అనుపధారేత్వా కిరియా. నో చిధాతి నో చే ఇధ. ఇధాతి నిపాతమత్తం. అపగతం అపనీతం. దోసో నో చే సియా, తేన పరియాయేన యది అపరాధో నామ న భవేయ్యాతి. న సమ్మేయ్యుం న వూపసమేయ్యుం. కుసలోతి అనవజ్జో.

ధీరో సతోతి పదద్వయేన వట్టఛిన్దం ఆహ. కో నిచ్చమేవ పణ్డితో నామాతి అత్థోతి ‘‘కస్సచ్చయా’’తిఆదికాయ పుచ్ఛాగాథాయ అత్థో. దీఘమజ్ఝిమసంవణ్ణనాసు తథాగత-సద్దో విత్థారతో సంవణ్ణితోతి ఆహ ‘‘ఏవమాదీహి కారణేహి తథాగతస్సా’’తి. బుద్ధత్తాదీహీతి ఆది-సద్దేన ‘‘బోధేతా పజాయా’’తిఆదినా (మహాని. ౧౯౨; చూళని. పారాయనత్థుతిగాథానిద్దేస ౯౭) నిద్దేసే ఆగతకారణాని సఙ్గయ్హన్తి. విమోక్ఖం వుచ్చతి అరియమగ్గో, తస్స అన్తో అగ్గఫలం, తత్థ భవా పణ్ణత్తి, తస్సా వసేన. ఏవం బుద్ధబలం దీపేతి. ఇదాని ఖిత్తం సఙ్ఖేపేన సంహరాపితం హోతీతి దస్సేతి.

ఉజ్ఝానసఞ్ఞిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.