౩. జటాసుత్తవణ్ణనా

౨౩. యేన అత్థేన తణ్హా ‘‘జటా’’తి వుత్తా, తమేవత్థం దస్సేతుం ‘‘జాలినియా’’తి వుత్తం. సా హి అట్ఠసతతణ్హావిచరితపభేదా అత్తనో అవయవభూతా ఏవ జాలా ఏతిస్సా అత్థీతి జాలినీతి వుచ్చతి. ఇదానిస్సా జటాకారేన పవత్తిం దస్సేతుం ‘‘సా హీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ రూపాదీసు ఆరమ్మణేసూతి తస్సా పవత్తిట్ఠానమాహ రూపాదిఛళారమ్మణవినిముత్తస్స తణ్హావిసయస్స అభావతో. హేట్ఠుపరియవసేనాతి కదాచి రూపారమ్మణే కదాచి యావ ధమ్మారమ్మణా, కదాచి ధమ్మారమ్మణే కదాచి యావ రూపారమ్మణాతి ఏవం హేట్ఠా చ ఉపరి చ పవత్తివసేన. దేసనాక్కమేన చేత్థ హేట్ఠుపరియతా వేదితబ్బా, కామరాగాదివసేనపి అయమత్థో వేదితబ్బో. సఙ్ఖారానం ఖణికభావతో అపరాపరుప్పత్తి ఏత్థ సంసిబ్బనన్తి ఆహ ‘‘పునప్పునం ఉప్పజ్జనతో సంసిబ్బనట్ఠేనా’’తి. ఇదం యేన సమ్బన్ధేన జటా వియాతి జటాతి జటాతణ్హానం ఉపమూపమేయ్యతా, తందస్సనం. అయఞ్హేత్థ అత్థో – యథా జాలినీ వేళుగుమ్బస్స సాఖా, తాసం సఞ్చయాదయో చ అత్తనో అవయవేహి సంసిబ్బితా వినద్ధా ‘‘జటా’’తి వుచ్చన్తి, ఏవం తణ్హాపి సంసిబ్బనసభావేనాతి.

ఇమే సత్తా ‘‘మమ ఇద’’న్తి పరిగ్గహితం అత్తనిబ్బిసేసం మఞ్ఞమానా అబ్భన్తరిమం కరోన్తి. అబ్భన్తరట్ఠో చ అన్తో-సద్దోతి సకపరిక్ఖారేసు ఉప్పజ్జనమానాపి తణ్హా ‘‘అన్తోజటా’’తి వుత్తా. పబ్బజితస్స పత్తాది, గహట్ఠస్స హత్థిఆది సకపరిక్ఖారో. అత్తాతి భవతి ఏత్థ అభిమానోతి అత్తభావో, ఉపాదానక్ఖన్ధపఞ్చకం. సరీరన్తి కేచి. ‘‘మమ అత్తభావో సున్దరో, అసుకస్స వియ మమ అత్తభావో భవేయ్యా’’తిఆదినా సకఅత్తభావాదీసు తణ్హాయ ఉప్పజ్జనాకారో వేదితబ్బో. అత్తనో చక్ఖాదీని అజ్ఝత్తికాయతనాని, అత్తనో చ పరేసఞ్చ రూపాదీని బాహిరాయతనాని, పరేసం సబ్బాని వా. సపరసన్తతిపరియాపన్నాని వా చక్ఖాదీని అజ్ఝత్తికాయతనాని, తథా రూపాదీని బాహిరాయతనాని. పరిత్తమహగ్గతభవేసు పవత్తియాపి తణ్హాయ అన్తోజటాబహిజటాభావో వేదితబ్బో. కామభవో హి కస్సచిపి కిలేసస్స అవిక్ఖమ్భితత్తా కత్థచిపి అవిముత్తో అజ్ఝత్తగ్గహణస్స విసేసపచ్చయోతి ‘‘అజ్ఝత్తం అన్తో’’తి చ వుచ్చతి, తబ్బిపరియాయతో రూపారూపభవో ‘‘బహిద్ధా బహీ’’తి చ. తేనాహ భగవా – ‘‘అజ్ఝత్తసంయోజనో పుగ్గలో, బహిద్ధాసంయోజనో పుగ్గలో’’తి (అ. ని. ౨.౩౭).

విసయభేదేన పవత్తిఆకారభేదేన అనేకభేదభిన్నమ్పి తణ్హం జటాభావసామఞ్ఞేన ఏకన్తి గహేత్వా ‘‘తాయ ఏవం ఉప్పజ్జమానాయ జటాయా’’తి వుత్తం. సా పన పజాతి వుత్తసత్తసన్తానపరియాపన్నా ఏవ హుత్వా పునప్పునం తం జటేన్తీ వినన్ధన్తీ పవత్తతీతి ఆహ ‘‘జటాయ జటితా పజా’’తి. తథా హి పరమత్థతో యదిపి అవయవబ్యతిరేకేన సముదాయో నత్థి, ఏకదేసో పన సముదాయో నామ న హోతీతి అవయవతో సముదాయం భిన్నం కత్వా ఉపమూపమేయ్యం దస్సేన్తో ‘‘యథా నామ వేళుజటాదీహి…పే… సంసిబ్బితా’’తి ఆహ. ఇమం జటన్తి సమ్బన్ధో. తీసు ధాతూసు ఏకమ్పి అసేసేత్వా సంసిబ్బనేన తేధాతుకం జటేత్వా ఠితం. తేనస్సా మహావిసయతం విజటనస్స చ సుదుక్కరభావమాహ. విజటేతుం కో సమత్థోతి ఇమినా ‘‘విజటయే’’తి పదం సత్తిఅత్థం, న విధిఅత్థన్తి దస్సేతి.

ఏవం ‘‘అన్తోజటా’’తిఆదినా పుట్ఠో అథస్స భగవా తమత్థం విస్సజ్జేన్తో ‘‘సీలే పతిట్ఠాయా’’తిఆదిమాహ. ఏత్థ సీలేతి కుసలసీలే. తం పన పాతిమోక్ఖసంవరాదిభేదేసు పరిసుద్ధమేవ ఇచ్ఛితబ్బన్తి ఆహ ‘‘చతుపారిసుద్ధిసీలే’’తి.

నరతి నేతీతి నరో, పురిసో. కామం ఇత్థీపి తణ్హాజటావిజటనే సమత్థా అత్థి, పధానమేవ పన సత్తం దస్సేన్తో ‘‘నరో’’తి ఆహ యథా ‘‘సత్థా దేవమనుస్సాన’’న్తి, అట్ఠకథాయం పన అవిభాగేన పుగ్గలపరియాయో అయన్తి దస్సేతుం ‘‘నరోతి సత్తో’’తి వుత్తం. విపాకభూతాయ సహ పఞ్ఞాయ భవతీతి సపఞ్ఞో. తాయ హి ఆదితో పట్ఠాయ సన్తానవసేన బహులం పవత్తమానాయ అయం సత్తో సవిసేసం సపఞ్ఞోతి వత్తబ్బతం అరహతి. విపాకపఞ్ఞాపి హి సన్తానవిసేసేన భావనాపఞ్ఞుప్పత్తియా ఉపనిస్సయపచ్చయో హోతి అహేతుకద్విహేతుకానం తదభావతో. కమ్మజతిహేతుకపటిసన్ధిపఞ్ఞాయాతి కమ్మజాయ తిహేతుకపటిసన్ధియం పఞ్ఞాయాతి ఏవం తిహేతుకసద్దో పటిసన్ధిసద్దేన సమ్బన్ధితబ్బో, న పఞ్ఞాసద్దేన. న హి పఞ్ఞా తిహేతుకా అత్థి. పటిసన్ధితో పభుతి పవత్తమానా పఞ్ఞా ‘‘పటిసన్ధియం పఞ్ఞా’’తి వుత్తా తంమూలకత్తా, న పటిసన్ధిక్ఖణే పవత్తా ఏవ.

చిన్తేతి ఆరమ్మణం ఉపనిజ్ఝాయతీతి చిత్తం, సమాధి. సో హి సాతిసయం ఉపనిజ్ఝానకిచ్చో. న హి వితక్కాదయో వినా సమాధినా తమత్థం సాధేన్తి, సమాధి పన తేహి వినాపి సాధేతీతి. పగుణబలవభావాపాదనేన పచ్చయేహి చిత్తం, అత్తసన్తానం చినోతీతిపి చిత్తం, సమాధి. పఠమజ్ఝానాదివసేన చిత్తవిచిత్తతాయ ఇద్ధివిధాదిచిత్తకరణేన చ సమాధి చిత్తన్తి వినాపి పరోపదేసేనస్స చిత్తపరియాయో లబ్భతేవ. అట్ఠకథాయం పన చిత్త-సద్దో విఞ్ఞాణే నిరుళ్హోతి కత్వా వుత్తం ‘‘చిత్తసీసేన హేత్థ అట్ఠ సమాపత్తియో కథితా’’తి. యథాసభావం పకారేహి జానాతీతి పఞ్ఞా. సా యదిపి కుసలాదిభేదతో బహువిధా, ‘‘భావయ’’న్తి పన వచనతో భావేతబ్బా ఇధాధిప్పేతాతి తం దస్సేన్తో ‘‘పఞ్ఞానామేన విపస్సనా కథితా’’తి. యదిపి కిలేసానం పహానం ఆతాపనం, తం సమ్మాదిట్ఠిఆదీనమ్పి అత్థేవ, ఆతప్పసద్దో వియ పన ఆతాప-సద్దో వీరియే ఏవ నిరుళ్హోతి ఆహ ‘‘ఆతాపీతి వీరియవా’’తి. యథా కమ్మట్ఠానం తాయ పఞ్ఞాయ పరితో హరీయతి పవత్తీయతి, ఏవం సాపి తదత్థం యోగినాతి ఆహ ‘‘పారిహారియపఞ్ఞా’’తి. అభిక్కమాదీని సబ్బకిచ్చాని సాత్థకసమ్పజఞ్ఞాదివసేన పరిచ్ఛిజ్జ నేతీతి సబ్బకిచ్చపరిణాయికా.

యస్మా పుగ్గలాధిట్ఠానేన గాథా భాసితా, తస్మా పుగ్గలాధిట్ఠానమేవ ఉపమం దస్సేన్తో ‘‘యథా నామ పురిసో’’తిఆదిమాహ. తత్థ సునిసితన్తి సుట్ఠు నిసితం, అతివియ తిఖిణన్తి అత్థో. సత్థస్స నిసితతరభావకరణం నిసానసిలాయం, బాహుబలేన చస్స ఉక్ఖిపనన్తి ఉభయమ్పేతం అత్థాపన్నం కత్వా ఉపమా వుత్తాతి తదుభయం ఉపమేయ్యం దస్సేన్తో ‘‘సమాధిసిలాయం సునిసితం…పే… పఞ్ఞాహత్థేన ఉక్ఖిపిత్వా’’తి ఆహ. సమాధిగుణేన హి పఞ్ఞాయ తిక్ఖభావో. యథాహ ‘‘సమాహితో యథాభూతం పజానాతీ’’తి (సం. ని. ౩.౫; ౪.౯౯; ౫.౧౦౭౧). వీరియఞ్చస్సా ఉపత్థమ్భకం పగ్గణ్హనతో. విజటేయ్యాతి విజటేతుం సక్కుణేయ్య. వుట్ఠానగామినివిపస్సనాయ హి వత్తమానాయ యోగావచరో తణ్హాజటం విజటేతుం సమత్థో నామ. విజటనఞ్చేత్థ సముచ్ఛేదవసేన పహానన్తి ఆహ – ‘‘సఞ్ఛిన్దేయ్య సమ్పదాలేయ్యా’’తి.

మగ్గక్ఖణే పనేస విజటేతి నామ, అగ్గఫలక్ఖణే సబ్బసో విజటితజటో నామ. తేనాహ ‘‘ఇదానీ’’తిఆది. యస్మా జటాయ విజటనం అరియమగ్గేన, తఞ్చ ఖో నిబ్బానం ఆగమ్మ, తస్మా తం సన్ధాయాహ ‘‘జటాయ విజటనోకాస’’న్తి. యత్థ పన సా విజటీయతి, తం దస్సేతుం ‘‘యత్థ నామఞ్చా’’తిఆది వుత్తం. ‘‘పటిఘం రూపసఞ్ఞా చా’’తి గాథాసుఖత్థం సానునాసికం కత్వా నిద్దేసో, ‘‘పటిఘరూపసఞ్ఞా’’తి వుత్తం హోతి. పటిఘసఞ్ఞావసేన కామభవో గహితో కామభవపరియాపన్నత్తా తాయ. పథవీకసిణాదిరూపే సఞ్ఞా రూపసఞ్ఞా. ఉభయత్థాపి సఞ్ఞాసీసేన చిత్తుప్పాదస్సేవ గహణం. భవసఙ్ఖేపేనాతి భవభావేన సఙ్ఖిపితబ్బతాయ, భవలక్ఖణేన ఏకలక్ఖణత్తాతి అత్థో. రూపే వా విరజ్జనవసేన చ వత్తుం సక్కుణేయ్యా ఇధ రూపసఞ్ఞాతి వుత్తా, ఏవమ్పేత్థ అరూపభవస్స చ గహితతా వేదితబ్బా. ‘‘నామఞ్చ రూపఞ్చా’’తి అనవసేసతో నామరూపం గహితన్తి అరూపభవ-అసఞ్ఞభవానమ్పేత్థ గహణం సిద్ధన్తి అపరే. పరియాదియనట్ఠానేతి పరియాదియనకారణే సబ్బసో ఖేపననిమిత్తే నిబ్బానే. తేనాహ ‘‘నిబ్బానం…పే… దస్సితో హోతీ’’తి.

జటాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.