౭. దుక్కరసుత్తవణ్ణనా

౧౭. దుక్ఖం తితిక్ఖన్తి దుత్తితిక్ఖం. తఞ్చ దుక్ఖమం దుస్సహనం ఆరమ్భవసేన దుక్కరం, అనుయుఞ్జనవసేన దుత్తితిక్ఖన్తి. అబ్యత్తేనాతి సామఞ్ఞస్స ఉపకారానుపకారే ధమ్మే జాననసమత్థాయ వేయ్యత్తియసఙ్ఖాతాయ పఞ్ఞాయ అభావతో న బ్యత్తేన. తేనాహ ‘‘బాలేనా’’తి. యస్మిం ధమ్మే సతి సమణోతి వుచ్చతి, తం సామఞ్ఞన్తి ఆహ ‘‘సమణధమ్మో’’తి. ఇమినాతి ‘‘దుక్కరం దుత్తితిక్ఖఞ్చ, అబ్యత్తేన చ సామఞ్ఞ’’న్తి ఇమినా గాథద్ధేన ఇదం దస్సేతీతి ఇదం ఇదాని వుచ్చమానం అత్థజాతం దస్సేతి. అభిదన్తన్తి అభిభవనదన్తం, ఉపరిదన్తన్తి అత్థో. సో హి ఇతరం ముసలం వియ ఉదుక్ఖలం విసేసతో కస్సచి ఖాదనకాలే అభిభుయ్య వత్తతి. ఆధాయాతి నిప్పీళనవసేనేవ ఠపేత్వా. తాలుం ఆహచ్చాతి తాలుపదేసమాహనిత్వా వియ. చేతసాతి కుసలచిత్తేన. చిత్తన్తి అకుసలచిత్తం. అభినిగ్గణ్హిత్వాతి యథా అతిసముదాచారో న హోతి, ఏవం విబాధనవసేన నిగ్గహేత్వా. ఆపాణకోటికన్తి పాణకోటిపరియోసానం, పరిజీవన్తి అత్థో. సమ్బాధేతీతి సమ్బాధో, అన్తరాయికో. బహూ పరిస్సయాతి అయోనిసో కామవితక్కాదివసేన.

పజ్జతి చిత్తమేత్థాతి పదం, ఆరమ్మణం. ఇరియాపథం ఏవ పదం ఇరియాపథపదం.

గీవా చత్తారో పాదాతి గీవపఞ్చమాని. సమోదహన్తి వా సమోధానహేతూతి అయమేత్థ అత్థోతి ఆహ – ‘‘సమోదహిత్వా వా’’తి, సమ్మా ఓధాయ అన్తో పవేసేత్వాతి అత్థో. సకే ఆరమ్మణకపాలేతి గోచరజ్ఝత్తం వదతి. సమోదహన్తి సమోదహన్తో. అనిస్సితోతి తేభూమకధమ్మేసు కఞ్చిపి ధమ్మం తణ్హాదిట్ఠాభినివేసవసేన అనిస్సితో. అవిహింసమానో విహింసానిమిత్తానం పజహనేన. ఉల్లుమ్పనసభావసణ్ఠితేనాతి సీలబ్యసనతో ఉద్ధరణరూపే సణ్ఠితేన, కరుణాయుత్తేనాతి అత్థో. తేనాహ ‘‘కారుఞ్ఞతం పటిచ్చా’’తి.

దుక్కరసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.