౯. మానకామసుత్తవణ్ణనా

౯. సేయ్యాదిభేదం మానం అప్పహాయ తం పగ్గయ్హ విచరన్తో కామేన్తో నామ హోతీతి ఆహ ‘‘మానం కామేన్తస్స ఇచ్ఛన్తస్సా’’తి. దమతి చిత్తం ఏతేనాతి దమో, సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గాదికో సమాధిపక్ఖికో దమో. మనచ్ఛట్ఠాని ఇన్ద్రియాని దమేతీతి దమో, ఇన్ద్రియసంవరో. కిలేసే దమేతి పజహతీతి దమో, పఞ్ఞా. ఉపవసనవసేన కాయకమ్మాదిం దమేతీతి దమో, ఉపోసథకమ్మం. కోధూపనాహమక్ఖమానాదికే దమేతి వినేతీతి దమో, అధివాసనఖన్తి. తేనేవాతి ‘‘దమో’’తి సమాధిపక్ఖికధమ్మానం ఏవ అధిప్పేతత్తా. ‘‘న మోనం అత్థీ’’తి చ పాఠో. అసమాహితస్సాతి సమాధిపటిక్ఖేపో జోతితో.

మచ్చుధేయ్యస్స పారతరణస్స వుచ్చమానత్తా ‘‘మోనన్తి చతుమగ్గఞాణ’’న్తి వుత్తం. న హి తతో అఞ్ఞేన తం సమ్భవతి. జానాతి అసమ్మోహపటివేధవసేన పటివిజ్ఝతీతి అత్థో. మచ్చు ధీయతి ఏత్థాతి మచ్చుధేయ్యం, ఖన్ధపఞ్చకం మరణధమ్మత్తా. తస్సేవాతి మచ్చుధేయ్యస్సేవ. పారం పరతీరభూతం నిబ్బానం. తరేయ్యాతి ఏత్థ తరణం నామ అరియమగ్గబ్యాపారోతి ఆహ ‘‘పటివిజ్ఝేయ్య పాపుణేయ్యా’’తి. తథా హి వక్ఖతి ‘‘పటివేధతరణం నామ వుత్త’’న్తి. ‘‘న తరేయ్య న పటివిజ్ఝేయ్య న పాపుణేయ్య వా’’తి అయమేత్థ పాఠో యుత్తో. అఞ్ఞథా ‘‘ఇదం వుత్తం హోతీ’’తిఆదివచనం విరుజ్ఝేయ్య. ఏకో అరఞ్ఞే విహరన్తోతి ఏకాకీ హుత్వా అరఞ్ఞే విహరన్తోతి అత్థో.

కామం హేట్ఠిమమగ్గేహిపి ఏకచ్చస్స మానస్స పహానం లబ్భతి. అగ్గమగ్గేనేవ పన తస్స అనవసేసతో పహానన్తి ఆహ – ‘‘అరహత్తమగ్గేన నవవిధమానం పజహిత్వా’’తి. ఉపచారసమాధిపుబ్బకో అప్పనాసమాధీతి వుత్తం ‘‘ఉపచారప్పనాసమాధీహీ’’తి, న ఉపచారసమాధిమత్తేన సమాధిమత్తం సన్ధాయ పచ్చేకం వాక్యపరిసమాపనస్స అయుజ్జనతో. న హి అప్పనం అప్పత్తం లోకుత్తరజ్ఝానం అత్థి. ‘‘సుచేతసో’’తి చిత్తస్స ఞాణసహితతాయ లక్ఖణవచనన్తి ఆహ ‘‘ఞాణసమ్పయుత్తతాయా’’తిఆది. తథా హి వక్ఖతి ‘‘సుచేతసోతి ఏత్థ చిత్తేన పఞ్ఞా దస్సితా’’తి. ‘‘సబ్బధి విప్పముత్తో’’తి సబ్బేసు భవాదీసు విసంసట్ఠచిత్తో సబ్బసో ఖన్ధాదీహి విసంయుత్తో హోతీతి వుత్తం ‘‘సబ్బేసు ఖన్ధాయతనాదీసు విప్పముత్తో హుత్వా’’తి. పరిఞ్ఞాపటివేధో సచ్ఛికిరియపటివేధేన వినా నత్థీతి ఆహ ‘‘తేభూమక…పే… వుత్త’’న్తి.

మానం నిస్సాయ దుచ్చరితచరణతో మానో నామాయం సీలభేదనో. తస్మాతి మానస్స సీలపటిపక్ఖభావతో. ఇమినా పటిపక్ఖప్పహానకిత్తనేన. అధిచిత్తసిక్ఖా కథితా సరూపతో ఏవాతి అధిప్పాయో. ఏత్థ చిత్తేనాతి సు-సద్దేన విసేసితచిత్తేన. తస్మాతి పఞ్ఞాయ దస్సితత్తా. ఇమినాతి ‘‘సుచేతసో’’తి ఇమినా పదేన. అధిసీలసిక్ఖా అధిచిత్తసిక్ఖా అధిపఞ్ఞాసిక్ఖాతి సీలాదీనిపి విసేసేత్వా వుత్తాని. సమ్భవే బ్యభిచారే చ విసేసనవిసేసితబ్బతాతి తం దస్సేన్తో ‘‘అధిసీలఞ్చ నామ సీలే సతి హోతీ’’తిఆదిం వత్వా తదుభయం విభాగేన దస్సేతుం ‘‘తస్మా’’తిఆది వుత్తం. పఠమనయో సఙ్కరవసేన పవత్తోతి అసఙ్కరవసేన దస్సేతుం ‘‘అపిచా’’తిఆదినా దుతియనయో వుత్తో. ‘‘సమాపన్నా’’తి ఏత్థాపి ‘‘నిబ్బానం పత్థయన్తేనా’’తి ఆనేత్వా సమ్బన్ధో. విపస్సనాయ పాదకభావం అనుపగతాపి తదత్థం నిబ్బత్తనాదివసేన సమాపన్నాతి అయమత్థో పురిమనయతో విసేసో. అధిపఞ్ఞాయ పనేత్థ పురిమనయతో విసేసో నత్థీతి సా అనుద్ధటా. సమోధానేత్వాతి పరియాయతో సరూపతో చ సఙ్గహేత్వా. సకలసాసనన్తి తిస్సన్నం కథితత్తా ఏవ సిక్ఖత్తయసఙ్గహం సకలసాసనం కథితం హోతీతి.

మానకామసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.