౭. అప్పటివిదితసుత్తవణ్ణనా

౭. పవత్తినివత్తితదుభయహేతువిభాగస్స ధమ్మస్సపి చతుసచ్చన్తోగధత్తా ఆహ ‘‘ధమ్మాతి చతుసచ్చధమ్మా’’తి. చత్తారిపి హి అరియసచ్చాని చతుసచ్చన్తోగధాని. అప్పటివిద్ధాతి పరిఞ్ఞాభిసమయాదివసేన అనభిసమితా. దిట్ఠిగతవాదేసూతి దిట్ఠిగతసఞ్ఞితేసు వాదేసు. దిట్ఠిగతేహి తే పవత్తితా. ఇతో పరేసన్తి ఇతో సాసనికేహి పరేసం అఞ్ఞేసం. ధమ్మతాయాతి సభావేన, సయమేవాతి అత్థో. గచ్ఛన్తీతి పవత్తన్తి దిట్ఠివాదం పగ్గయ్హ తిట్ఠన్తి. పరేనాతి దిట్ఠిగతికేన. నీయన్తీతి దిట్ఠివాదసఙ్గణ్హనే ఉయ్యోజీయన్తి. తేనాహ ‘‘తత్థా’’తిఆది. పబుజ్ఝితున్తి పమాదనిద్దాయ పటిబుజ్ఝితుం. పటిపదా యథాదేసితస్స ధమ్మస్స కథితతాయ, పటిబుజ్ఝితుం యోనిసో పవత్తియమానత్తా భద్దికా.

హేతునాతి ఞాయేన. కారణేనాతి చతుసచ్చానం సమ్బోధయుత్తియా. హత్థతలే ఆమలకం వియ సబ్బం ఞేయ్యం జానాతీతి సబ్బఞ్ఞూ, తేనేవ సబ్బఞ్ఞుతాభిసమ్బోధేన బుద్ధోతి సబ్బఞ్ఞుబుద్ధో. పచ్చేకం పరేహి అసాధారణతాయ విసుం సయమ్భుఞాణేన సచ్చాని బుద్ధవాతి పచ్చేకబుద్ధో. పరోపదేసేన చతుసచ్చం బుజ్ఝతీతి చతుసచ్చబుద్ధో. తథా హి సో సయమ్భుతాయ అభావతో కేవలం చతుసచ్చబుద్ధోతి వుచ్చతి. సుతేన సుతమయఞాణేన ఖన్ధాదిభేదం ఞేయ్యం బుద్ధవాతి సుతబుద్ధో. సబ్బఞ్ఞుబుద్ధపచ్చేకబుద్ధే ఠపేత్వా అవసేసా అగ్గసావకమహాసావకాపి పకతిసావకాపి వీతరాగా అవసేసా ఖీణాసవా. తయోపి పురిమా వట్టన్తి సమ్బుద్ధాతిఆదివచనతో. సన్నివసతి ఏతేనాతి సన్నివాసో, చరితం. లోకస్స సన్నివాసో లోకసన్నివాసో, తస్మిం. కాయదుచ్చరితాదిభేదే విసమే. సతిసమ్మోసేన విసమే వా సత్తనికాయే. సో హి విసమయోగతో విసమో. రాగవిసమాదికే విసమే వా కిలేసజాతే. తం విసమం పహాయ తం విసమం అజ్ఝుపేక్ఖిత్వా సమం సదిసం యుత్తరూపం, పురిమకేహి వా సమ్బుద్ధేహి సమం సదిసం చరన్తి వత్తన్తి.

అప్పటివిదితసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.