౨. పరివాసకథా

౧౦౨. తస్సాతి పటిచ్ఛన్నమానత్తస్స. సమోధానేత్వాతి ఇధేవ పరివాసకథాయం సమోధానేత్వా. ఇధేవ పరివాసకథాయం దస్సయిస్సామాతి యోజనా. ఇధేవసద్దో హి పుబ్బాపరాపేక్ఖో.

ఇధ అధిప్పేతం పరివాసం విత్థారేత్వా దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అయం హీ’’తిఆది. ఇధ అధిప్పేతో పరివాసో నామ తివిధో హోతీతి యోజనా. తత్థాతి తివిధేసు పరివాసేసు. ‘‘యథాపటిచ్ఛన్నాయ ఆపత్తియా’’తి వచనం విత్థారేన్తో ఆహ ‘‘కస్సచి హీ’’తిఆది. యథా ఉదాయిత్థేరస్స ఏకాహపటిచ్ఛన్నా అయం ఆపత్తి హోతి, తథా కస్సచి ఏకాహపటిచ్ఛన్నా ఆపత్తి హోతీతి యోజనా. యథా చ పరతో ఆగతా ఉదాయిత్థేరస్సేవ ఆపత్తి హోతి, తథా కస్సచి ద్విహాదిపటిచ్ఛన్నా ఆపత్తి హోతీతి యోజనా. ఇమినా వుత్తనయానుసారేన పరతోపి నయో నేతబ్బో. తస్మాతి యస్మా ఏకాహాదిపటిచ్ఛన్నా ఏకాదిఆపత్తి హోతి, తస్మా జానితబ్బోతి యోజనా.

పటిచ్ఛన్నభావం విత్థారేన్తో ఆహ ‘‘అయం హీ’’తిఆది. తత్థాతి ‘‘దసహాకారేహీ’’తి పాఠే. ఆపత్తిఇతి సఞ్ఞా ఏతస్సాతి ఆపత్తిసఞ్ఞీ . పహు చాతి సమత్థో చ. పపుబ్బో హూధాతు సమత్థత్థే హోతి.

తత్థాతి తస్సం మాతికాయం. యన్తి ఆపత్తిం. సోపి చాతి భిక్ఖుపి చ. తత్థాతి తస్సం ఆపత్తియం. అయన్తి భిక్ఖు. తత్థాతి ఆపత్తియం. అలజ్జిపక్ఖే తిట్ఠతీతి ‘‘సఞ్చిచ్చ ఆపత్తిం పరిగూహతీ’’తి (పరి. ౩౫౯) వుత్తపక్ఖే ఠితత్తా అలజ్జిపక్ఖే తిట్ఠతి.

పకతత్తోతి ఏత్థ ‘‘పారాజికం అనజ్ఝాపన్నో’’తి అత్థం పటిక్ఖిపన్తో ఆహ ‘‘తివిధం ఉక్ఖేపనీయకమ్మం అకతో’’తి. ఏతన్తి అప్పటిచ్ఛన్నభావం, ‘‘ఆపజ్జతి…పే… కుసలేహి చిన్తితా’’తి వచనం వా.

గాథాయ ‘‘సావసేస’’న్తి ఇమినా పారాజికం నివత్తేతి. గరుకన్తి ఏత్థ సఙ్ఘాదిసేసమేవ అధిప్పేతన్తి దస్సేతి. అనాదరియన్తి సిక్ఖాపదే అనాదరియం. వజ్జన్తి దుక్కటం. ఉక్ఖిత్తకేన కరణభూతేన.

యస్సాతి భిక్ఖుస్స, నత్థీతి సమ్బన్ధో. భీరుకజాతికతాయాతి భీరుకసభావతాయ. పబ్బతవిహారే వసన్తస్స యస్స భిక్ఖునోతి యోజనా. పబ్బతవిహారేతి పబ్బతస్స తలే, అన్తరే వా కారితే విహారే. ఏతస్మిన్తి ఏతాదిసే. అన్తరాయే సతియేవాతి యోజనా. తస్స అచ్ఛన్నావ హోతీతి యోజనా. అనన్తరాయికసఞ్ఞాయ ఛాదయతో అచ్ఛన్నావాతి అనన్తరాయికసఞ్ఞాయ ఛాదేన్తస్సాపి ఏకన్తేన అన్తరాయికత్తా అచ్ఛన్నావాతి అధిప్పాయో.

అస్సాతి భిక్ఖుస్స. హనుకవాతోతి హనుకస్స గేలఞ్ఞకరో వాతో. విజ్ఝతీతి హనుకం విజ్ఝతి. ఇమినాతి భిక్ఖునా. పహుసఞ్ఞినో ఛాదితాపి ఏకన్తేన అపహుత్తా అచ్ఛాదితావ హోతి.

ఛాదేతుకామో చాతి ఏత్థ ఇదం చతుక్కం వేదితబ్బం ఛాదేతుకామో ఛాదేతి, ఛాదేతుకామో నచ్ఛాదేతి, అచ్ఛాదేతుకామో ఛాదేతి, నచ్ఛాదేతుకామో నచ్ఛాదేతీతి. తత్థ పఠమపదం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘ఇదం ఉత్తానత్థమేవా’’తి. ఏవం సేసాసుపి మాతికాసు చతుక్కం వేదితబ్బం. చతూసు చతుక్కేసు పఠమపదే ఏవ ఛన్నా హోతి, న సేసపదేసు. అనుత్తానత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సచే పనా’’తిఆది. పురేభత్తే వాతి పురేభత్తం వా, భత్తతో, భత్తస్స వా పురేతి పురేభత్తం. అబ్యయీభావసమాసే సత్తమీవిభత్తియా అమితికారియస్స అనిచ్చభావతో వుత్తం ‘‘పురేభత్తే’’తి. ఏసేవ నయో ‘‘పచ్ఛాభత్తే’’తి ఏత్థాపి. దుతియపదస్స అత్థం దస్సేత్వా తతియపదస్స అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యస్స పనా’’తిఆది. అభిక్ఖుకే ఠానే వసన్తస్స యస్స భిక్ఖుస్సాతి యోజనా. ఆగమేన్తస్స గచ్ఛన్తస్సాతి అనాదరే చేతాని సామివచనాని.

చతుత్థపదస్స అత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యో పనా’’తిఆది. తత్థ యో పనాతి భిక్ఖు పన, ఆవి కరోతీతి సమ్బన్ధో. సభాగన్తి అవేరిం. అయన్తి భిక్ఖు. ఉపజ్ఝాయో ఇతి వా ఆచరియో ఇతి వాతి యోజనా. లజ్జాయాతి లజ్జనిమిత్తం, లజ్జకారణా, లజ్జహేతు వా. హీతి సచ్చం, యస్మా వా, ఇధాతి ఆపత్తిఆరోచనట్ఠానే. అవేరిసభాగస్సాతి అవేరీ హుత్వా సభాగస్స.

పకాసేతుకామోతి అఞ్ఞేసం పకాసేతుకామో. ఉపజ్ఝాయస్సాపీతి పిసద్దేన అఞ్ఞస్స సన్తికే కా నామ కథాతి దస్సేతి. తత్థాతి ఆపత్తిఆరోచనట్ఠానే. సభాగసఙ్ఘాదిసేసన్తి వత్థుసభాగసఙ్ఘాదిసేసం. సుద్ధస్సాతి వత్థుసభాగసఙ్ఘాదిసేసతో సుద్ధస్స. ఆవికరణాకారం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘ఆవికరోన్తో చా’’తిఆది. ఇతి ఇమానీతిఆది నిగమనం.

తతోతి జానితబ్బతో, పరన్తి సమ్బన్ధో. ఏకాహపటిచ్ఛన్నాతి ఏకాహేన పటిచ్ఛన్నా. యావ చుద్దస దివసాని, తావ దివసవసేన యోజనా కాతబ్బాతి యోజనా. పక్ఖపటిచ్ఛన్నన్తి పక్ఖేన పటిచ్ఛన్నం. అతిరేకపక్ఖపటిచ్ఛన్నన్తి పక్ఖతో అతిరేకేన పటిచ్ఛన్నం.

సంవచ్ఛరపటిచ్ఛన్నన్తి సంవచ్ఛరేన పటిచ్ఛన్నం. తతో వాతి అతిరేకసట్ఠిసంవచ్ఛ రతో వా. భియ్యోపీతి అతిరేకమ్పి.

తతోతి తీహి ఆపత్తీహి. పరన్తి అతిరేకం. గణనవసేనాతి ఆపత్తిగణనవసేన. వత్థుకిత్తనవసేన వాతి ఆపత్తీనం వత్థుకిత్తనవసేన వా. నామమత్తవసేన వాతి ‘‘సఙ్ఘాదిసేసాపత్తియో’’తి ఏవం నామస్సేవ వసేన వా. ఏత్థ హి మత్తసద్దో అవధారణత్థో, తేన వత్థుం నివత్తేతి.

తత్థాతి ‘‘నామమత్తవసేనా’’తి పదే. సజాతిసాధారణన్తి సస్స అత్తనో జాతి సజాతి, తాయ సాధారణం సజాతిసాధారణం. సబ్బేసం, సబ్బేహి వా ఆపత్తీహి సాధారణం సబ్బసాధారణం. తత్థాతి దువిధేసు నామేసు. సబ్బసాధారణనామవసేనాపీతి ఏత్థ పిసద్దో ‘‘అహం భన్తే సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా ఆపజ్జిం ఏకాహపటిచ్ఛన్నాయో’’తి ఏవం సజాతిసాధారణనామవసేనపి ‘‘అహం భన్తే సమ్బహులా సఙ్ఘాదిసేసా ఆపత్తియో ఆపజ్జిం ఏకాహపటిచ్ఛన్నాయో’’తి ఏవం ఉభయసాధారణవసేనపి వత్తుం వట్టతీతి దస్సేతి. హీతి సచ్చం. సబ్బమ్పి పరివాసాదికం ఇదం వినయకమ్మన్తి యోజనా. వసతి ఆపత్తి ఏత్థ తదాయత్తవుత్తితాయాతి వత్థు. గో వుచ్చతి వచనం వా ఞాణం వా, తం తాయతీతి గోత్తం.

తత్థాతి వత్థాదీసు చతుబ్బిధేసు. తత్థాతి తేసు వచనేసు. సుక్కవిస్సట్ఠిం కాయసంసగ్గన్తిఆదినా వచనేనాపీతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన దుట్ఠుల్లాదివచనాని సఙ్గణ్హాతి. ఇధ పనాతి ఇమస్మిం పన ఠానే. యో యోతి తిస్సో వా ఫుస్సో వా ఆపన్నో హోతి.

ఏవం ఆరోచేతబ్బన్తి ఏవం వక్ఖమాననయేన ఆరోచేతబ్బన్తి యోజనా. కిం ఆరోచేతబ్బం? ‘‘అహం భన్తే…పే… సఙ్ఘో ధారేతు’’ ఇతి ఆరోచేతబ్బన్తి యోజనా.

వేదయామహన్తి వేదయామి అహం. మమ పారివాసికభావం సఙ్ఘం, సఙ్ఘస్స వా జానాపేమీతి అత్థో. వేదయతీతి మన్తి వేదయతి ఇతి మం. పారివాసికభావం సఙ్ఘం, సఙ్ఘస్స వా జానాపేతీతి మం సఙ్ఘో ధారేతూతి అత్థో. ఏత్థ బహూసు అట్ఠకథాపోత్థకేసు ‘‘తిణ్ణం వా అతిరేకానం వా ఆరోచేన్తేన ఆయస్మన్తో ధారేన్తూ’’తి పాఠో అత్థి. కేసుచి అట్ఠకథాపోత్థకేసు ‘‘తిణ్ణం ఆరోచేన్తేన ఆయస్మన్తో ధారేన్తూ’’తి ఏత్తకోయేవ పాఠో అత్థి. హేట్ఠా మానత్తకథాయమ్పి ఏవమేవ అత్థి. తత్థ ‘‘అతిరేకాన’’న్తి ఇమినా తీహి అతిరేకానం ఆరోచేన్తేన సఙ్ఘం అపేక్ఖిత్వా సచే ఏకవచనవసేన వత్తుకామో హోతి, ‘‘మం సఙ్ఘో ధారేతూ’’తి వత్తబ్బం. అథ సమ్బహులే భిక్ఖూ అపేక్ఖిత్వా సచే బహువచనవసేన వత్తుకామో హోతి, యథా తిణ్ణం, ఏవం ‘‘మం ఆయస్మన్తో ధారేన్తూ’’తి వత్తబ్బన్తి దస్సేతి. ఇదఞ్చ సద్దసత్థవసేనేవ వుత్తం, న వినయకమ్మవిపత్తివసేనాతి దట్ఠబ్బం.

‘‘విహారేయేవ రత్తిపరిగ్గహో’’తి ఇమినా అన్తోఉపచారసీమాయమ్పి పరివసితబ్బభావం దస్సేతి. ఉపచారసీమన్తి పరిక్ఖిత్తస్స విహారస్స పరిక్ఖేపం, అపరిక్ఖిత్తస్స పరిక్ఖేపారహట్ఠానం. ఏసాతి పారివాసికో భిక్ఖు. అస్సాతి ఆగతస్స భిక్ఖునో.

తతోతి ఆపత్తిపటిచ్ఛన్నదివసతో. కుక్కుచ్చవినోదనత్థాయాతి ఆపత్తిపటిచ్ఛన్నదివసేన సమం పరివసితబ్బం నుఖో, న నుఖోతి కుక్కుచ్చస్స వినోదనత్థాయ. పరివుత్థత్తాతి పరివసితత్తా. సోతి పరివుత్థో భిక్ఖు. ఇదన్తి దాతబ్బమానత్తం. తన్తి పటిచ్ఛన్నమానత్తం. ఛారత్తన్తి ఛరత్తియో సమాహటాతి ఛారత్తం, సమాహారే దిగు. ‘‘ఛరత్త’’న్తి వత్తబ్బే సుఖుచ్చారణత్థం ఛకారస్స దీఘం కత్వా ఏవం వుత్తం, అచ్చన్తసంయోగే చేతం ఉపయోగవచనం.

అప్పటిచ్ఛన్నాపత్తిం దాతుం వట్టతీతి సమ్బన్ధో. ఇమినా హేట్ఠా వుత్తం పటిచ్ఛన్నమానత్తం ఇమస్మిం పటిచ్ఛన్నమానత్తే సమోధానేత్వాపి దాతుం వట్టతీతి దస్సేతి. ఏవం సన్తేపి మూలమానత్తం పటిచ్చ పటిచ్ఛన్నమానత్తన్తి వుచ్చతి. కథం దాతుం వట్టతీతి యోజనా.

అస్సాతి మానత్తం యాచన్తస్స. తదనురూపన్తి తస్స యాచనస్స అనురూపం. సచే పటిచ్ఛన్నా ద్వేతి ఏత్థ ద్వేతి నిదస్సనమత్తం తతో అతిరేకమ్పి గహేతబ్బత్తా. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు ఏకబహూసు. తదనురూపమే వాతి తస్స మానత్తదానస్స అనురూపమేవ. ఇధ పనాతి పటిచ్ఛన్నమానత్తే పన. ఇతీతిఆది నిగమనం. యం మానత్తం దియ్యతీతి యోజనా. ఏత్థాతి పటిచ్ఛన్నమానత్తే.

అవసేసాతి అప్పటిచ్ఛన్నపరివాసపటిచ్ఛన్నపరివాసేహి అవసేసా. తత్థాతి అవసేసేసు ద్వీసు పరివాసేసు. అధమ్మికమానత్తచారావసానే అనుఞ్ఞాతపరివాసోతి సమ్బన్ధో. కిస్మిం వత్థుస్మిం అనుఞ్ఞాతోతి ఆహ ‘‘ఇమస్మిం వత్థుస్మి’’న్తి. ఏసాతి సుద్ధన్తో, దాతబ్బోతి సమ్బన్ధో. ఏతన్తి జాననాజాననం.

తత్థాతి ద్వీసు సుద్ధన్తేసు, చూళసుద్ధన్తోతి వుచ్చతీతి సమ్బన్ధో. యోతి భిక్ఖు, వదతీతి సమ్బన్ధో. ఆరోచితదివసతోతి ఆపత్తిఆరోచితదివసతో.

తన్తి చూళసుద్ధన్తం, పరివసన్తేన పరివసితబ్బన్తి సమ్బన్ధో. అగ్గహేసీతి పరివాసం అగ్గహేసి. అఞ్ఞన్తి గహితమాసతో అఞ్ఞం. ‘‘పరివాసదానకిచ్చం నత్థీ’’తి ఇమినా పరివాసగహణకిచ్చమ్పి నత్థీతి దస్సేతి గణ్హన్తస్సేవ దాతబ్బత్తా, దేన్తస్సేవ గహేతబ్బత్తా వా. ఉద్ధమ్పి ఆరోహతీతి పరివాసగహణకాలతో అఞ్ఞమ్పి కాలం పరివసితబ్బత్తా ఉద్ధమ్పి ఆరోహతి. హేట్ఠాపి ఓరోహతీతి పరివాసగహణకాలతో ఊనమ్పి కాలం పరివసితబ్బత్తా హేట్ఠాపి ఓరోహతి. ఇదన్తి ఆరోహనోరోహనం. తస్సాతి సుద్ధన్తపరివాసస్స. ఏకమేవ పటిచ్చ ద్వే, తిస్సో, సమ్బహులా వా భవన్తీతి ఆహ ‘‘ఏకం వినా సమ్బహులానం అభావతో’’తి.

ఏవం చూళసుద్ధన్తం దస్సేత్వా మహాసుద్ధన్తం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యో పనా’’తిఆది. తన్తి మహాసుద్ధన్తం. యావ యత్తకో ఉపసమ్పదదివసో హోతి, తావ తత్తకం కాలన్తి యోజనా. ఉద్ధం నారోహతీతి ఉద్ధం ఆరోహనకాలస్స అభావతో ఉద్ధం న ఆరోహతి. ఏత్థాతి సుద్ధన్తపరివాసే. అయం సుద్ధన్తపరివాసో నామాతి నిగమనం.

తత్థాతి తివిధేసు సమోధానపరివాసేసు. ‘‘ఓధునిత్వా సమోదహిత్వా దాతబ్బపరివాసో’’తి ఇమినా ఓధునిత్వా సమోధానేత్వా దాతబ్బో పరివాసో ఓధానసమోధానోతి వచనత్థం దస్సేతి, ‘‘పరివాసో’’తి ఇమినా తద్ధితణపచ్చయస్స సరూపం దస్సేతి. ఏత్థ చ అవధునియతే, అవధునితబ్బన్తి వా ఓధానం, సం ఏకతో ఓదహీయతే సమ్పిణ్డీయతే, ఉదహియతి సమ్పిణ్డియతీతి వా సమోధానన్తి అవయవవచనత్థో కాతబ్బో. ‘‘మక్ఖేత్వా’’తి ఇమినా ధుధాతుయా పప్పోటనధంసనధోవనాని దస్సేతి. సోతి ఓధానసమోధానో, ఆగతోతి సమ్బన్ధో.

ఏత్థాతి ఓధానసమోధానే. యోతి భిక్ఖు, పటిచ్ఛాదేతీతి సమ్బన్ధో. పరివసన్తో వా మానత్తారహో వా మానత్తం చరన్తో వా అబ్భానారహో వా యో భిక్ఖూతి యోజనా. ‘‘పురిమాయ ఆపత్తియా’’తి పదం ‘‘సమా వా’’తి పదే సహాదియోగో. ‘‘ఊనతరా’’తిపదే విభత్తిఅపాదానం, అనుమేయ్యవిసయఅపాదానం వా. ‘‘అదివసే కత్వా’’తి ఇమినా ఓధునిత్వాతి ఏత్థ ధుధాతుయా యథావుత్తత్థేయేవ దస్సేతి. ఊనకపక్ఖపటిచ్ఛన్నాతి పక్ఖతో ఊనకేన పటిచ్ఛన్నా. ఏతేనుపాయేనాతి పక్ఖే వుత్తేన ఏతేన ఉపాయేన.

తత్థాతి మూలాపత్తితో అతిరేకపటిచ్ఛన్నే. ఆవి కారాపేత్వాతి మూలాపత్తితో అన్తరాపత్తియా పటిచ్ఛన్నభావం ఆవి కారాపేత్వా. ఏత్థాతి ఆపత్తిపటిచ్ఛన్నే. పమాణన్తి కారణం. యాతి ఆపత్తి. తత్థాతి మూలభావేన కత్తబ్బాయం మూలిఆపత్తియం. ఇతరన్తి మూలిభావేన కత్తబ్బం మూలాపత్తిం. సమోధాయాతి సమోదహిత్వా. పక్ఖిపిత్వాతి అత్థో.

ఏకా వా యా ఆపత్తి సబ్బచిరపటిచ్ఛన్నా హోతీతి యోజనా. సబ్బచిరపటిచ్ఛన్నాయోతి సబ్బాసం ఆపత్తీనం చిరేన పటిచ్ఛన్నాయో. తాసన్తి ఆపత్తీనం. అగ్ఘేనాతి పరిచ్ఛేదేన. అగ్ఘసద్దో హేత్థ పరిచ్ఛేదత్థవాచకో. అభిధానే (అభిధానప్పదీపికాయం ౧౦౪౮ గాథాయం) వుత్తం ‘‘అగ్ఘో ముల్యే చ పూజనే’’తి. ఏత్థ ‘‘ముల్యే చా’’తి పదస్స మూలపరిచ్ఛేదేతి అత్థో దట్ఠబ్బో. తమేవత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘తాసం రత్తిపరిచ్ఛేదవసేనా’’తి. ఇమేహి పదేహి అగ్ఘేన రత్తిపరిచ్ఛేదేన సమోధానేత్వా దాతబ్బో పరివాసో అగ్ఘసమోధానోతి వచనత్థం దస్సేతి. ఏత్థ చ ‘‘సబ్బచిరపటిచ్ఛన్నాయో’’తి వుత్తత్తా కిఞ్చాపి కోటిఅత్థవాచకో తతియక్ఖరేన పాఠో యుత్తో వియ దిస్సతి. తథాపి సో పాఠో న గహేతబ్బో. కస్మా? బహూసు పాళిపోత్థకేసు, అట్ఠకథాపోత్థకేసు చ అలిఖితత్తా. బహూసు హి పోరాణపోత్థకేసు చతుత్థక్ఖరేన పాఠోయేవ లిఖితో, తస్మా సో పాఠోయేవ గహేతబ్బో, న అఞ్ఞోతి దట్ఠబ్బం. సోతి అగ్ఘసమోధానో. ఆగతోయేవాతి సమ్బన్ధో.

యస్స పనాతి భిక్ఖుస్స, పటిచ్ఛన్నాతి సమ్బన్ధో. సబ్బన్తి సకలం. ఆపత్తిసహస్సగాథాయ –

దససతం ఆపత్తియో రత్తిసతం ఛాదయిత్వానాతి యోజనా. ఇమినా నయేనపి అగ్ఘసమోధానోతి ఏత్థ అగ్ఘసద్దస్స చతుత్థక్ఖరేన పాఠస్స యుత్తభావో వేదితబ్బో. అగ్ఘేన దసరత్తిపరిచ్ఛేదేన సమోధాయ దాతబ్బో అగ్ఘసమోధానో.

యో పరివాసో నానావత్థుకాయో ఆపత్తియో ఏకతో కత్వా దియ్యతి, అయం పరివాసో మిస్సకసమోధానో నామాతి యోజనా. ఏత్థ వత్థువసేన మిస్సకా ఆపత్తియో సమోధానేత్వా దాతబ్బో పరివాసో మిస్సకసమోధానోతి వచనత్థో కాతబ్బో. తత్రాతి మిస్సకసమోధానే. తదనురూపాయాతి తస్స యాచనస్స అనురూపాయ.

ఏత్థ చాతి మిస్సకసమోధానే చ, కాతుం వట్టతీతి సమ్బన్ధో.

‘‘పక్ఖమానత్తఞ్చ …పే… కథయిస్సామా’’తి యం వచనం వుత్తం, తస్స వచనస్స ఓకాసోతి యోజనా. తం పనాతి పక్ఖమానత్తం పన. ‘‘అడ్ఢమాసమేవ దాతబ్బ’’న్తి ఇమినా పక్ఖమేవ దాతబ్బం మానత్తం పక్ఖమానత్తన్తి వచనత్థం దస్సేతి. హీతి సచ్చం. తం పనాతి పక్ఖమానత్తం పన, దాతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. అత్తనో సీమన్తి అత్తనో విహారసీమం, మహాసీమన్తి అత్థో. సోధేత్వాతి సబ్బాసం హత్థపాసనయనవసేన, ఛన్దారహానం ఛన్దనయనవసేన, సీమతో బహికరణవసేన చ సోధేత్వా. చతువగ్గగణన్తి చతువగ్గసఙ్ఘం. గణోతి చేత్థ సఙ్ఘోయేవాధిప్పేతో.

తత్రాతి ‘‘యోజనా కాతబ్బా’’తి వచనే. ముఖమత్తదస్సనన్తి ఉపాయమత్తదస్సనం, ఆదిమత్తదస్సనం వా. ‘‘ఆపన్నాయ భిక్ఖునియా’’తి పదం ‘‘ఏవమస్స వచనీయో’’తి పదే కత్తా, ‘‘యాచాపేత్వా’’తి పదే కారితకమ్మం. ‘‘బ్యత్తాయ భిక్ఖునియా’’తి పదం ‘‘ఞాపేతబ్బో’’తి పదే కారితకత్తా, ‘‘సఙ్ఘో’’తి పదం తత్థేవ కారితకమ్మం. ‘‘ఏతం కారణ’’న్తి ధాతుకమ్మం అజ్ఝాహరితబ్బం. తబ్బపచ్చయేన కారితకమ్మమేవ వుత్తం. ఞాపేతబ్బాకారం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సుణాతు మే’’తిఆది.

నిక్ఖిత్తవత్తన్తి కరణత్థే చేతం ఉపయోగవచనం. నిక్ఖిత్తవత్తేనాతి హి అత్థో. తత్థేవాతి మాళకసీమాయమేవ. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. అస్సాతి మానత్తచారికాయ భిక్ఖునియా. తత్రాతి తస్మా కత్తబ్బవినయకమ్మభావతోతి అత్థో. నోతి అమ్హాకం, సన్తికన్తి సమ్బన్ధో. చతూహి పకతత్తభిక్ఖునీహి నిసీదితబ్బన్తి సమ్బన్ధో. గామూపచారతో ద్వే లేడ్డుపాతే అతిక్కమిత్వాతి ఇదం భిక్ఖునీవిహారూపచారాతిక్కమం సన్ధాయ వుత్తం. విహారూపచారతోపీతి భిక్ఖువిహారూపచారతోపి. తత్థాతి భిక్ఖునీనం నిసిన్నట్ఠానం. కురున్దిమహాపచ్చరీసు పన వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. విహారస్స చాతి భిక్ఖువిహారస్స చ. గామస్స ఉపచారం ముఞ్చితుం వట్టతీతి న వుత్తన్తి యోజనా. తస్మా గామూపచారేపి నిసీదితుం వట్టతీతి అధిప్పాయో.

తాయ భిక్ఖునియా ఆరోచేతబ్బన్తి సమ్బన్ధో.

తత్థేవాతి భిక్ఖునీనం నిసీదనట్ఠానేయేవ. ఠానన్తి భిక్ఖూనం ఠానం. ఏతీతి ఆగచ్ఛతి. పగేవాతి పాతోయేవ. తాయాతి మానత్తచారినియా.

అనిక్ఖిత్తవత్తాయ పన భిక్ఖునియాతి సమ్బన్ధో. అజాననపచ్చయాతి అజాననకారణా. తన్తి వచనం. పారివాసికవత్తాదీనన్తి ఆదిసద్దేన ఆగన్తుకవత్తపూరణనిస్సయపటిప్పస్సద్ధాదయో సఙ్గణ్హాతి. యుత్తతరం దిస్సతీతి యుత్తతరం హుత్వా దిస్సతి. ఇమినా అనిక్ఖిత్తవత్తభిక్ఖునా వియ భిక్ఖునియాపి అన్తోఉపచారసీమగతానంయేవ ఆరోచేతబ్బం, న గామే ఠితానమ్పి గన్త్వా ఆరోచేతబ్బన్తి దీపేతి. ఉపోసథేతి ఉపోసథదివసే. ఏసేవ నయో పవారణాయపి. దేవసికన్తి దివసే దివసే. తస్మిం గామేతి భిక్ఖునీనం వసనగామే. అఞ్ఞత్రాతి భిక్ఖునీనం వసనగామతో అఞ్ఞస్మిం గామే. తత్రాతి భిక్ఖునీనం వసనగామం. దస్సేత్వాతి భిక్ఖునీనం దస్సేత్వా. తాయాతి మానత్తచారినియా. విహారన్తి భిక్ఖూనం విహారం. ఉపచారసీమాయాతి ఉపచారసీమతో బహీతి సమ్బన్ధో. అయన్తి మానత్తచారినీ.

వీసతి గణో ఇమస్సాతి వీసతిగణో, సఙ్ఘో, తస్మిం. మానత్తం చరమానా భిక్ఖునీతి యోజనా. ఇదం పక్ఖమానత్తం నామాతి ఇదం పుబ్బవచనస్స నిగమవసేన పరవచనస్స కథనత్థాయ వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం.

తత్థాతి తివిధేసు మానత్తేసు. యదేతం మానత్తం అనుఞ్ఞాతన్తి సమ్బన్ధో. పరతోతి పరస్మిం. పరివాసం పరివసన్తస్స మూలాయపటికస్సితస్స ఉదాయిత్థేరస్స అనుఞ్ఞాతన్తి సమ్బన్ధో. ఆపజ్జిత్వాతి ఆపజ్జనతో. ఇదన్తి మానత్తం వుచ్చతీతి సమ్బన్ధో. హీతి సచ్చం, యస్మా వా. ఓధానసమోధానన్తి ఏత్థ వచనత్థో హేట్ఠా వుత్తోయేవ. తమ్పీతి కురున్దియం వుత్తవచనమ్పి.

తన్తి అగ్ఘసమోధానమిస్సకసమోధానం, దాతబ్బన్తి సమ్బన్ధో. ఏత్తావతాతి ఏతపరిమాణేన వచనక్కమేన, ‘‘అయఞ్హి ఇధ అధిప్పేతో పరివాసో నామా’’తి (చూళవ. అట్ఠ. ౧౦౨) వచనతో పట్ఠాయ యావ ‘‘యోజేత్వా దాతబ్బ’’న్తి వచనం, తావ వచనక్కమేనాతి అత్థో. ‘‘తేన హి భిక్ఖవే…పే… దస్సేస్సామా’’తి యం వచనం వుత్తన్తి యోజనా. ‘‘అత్థతో’’తి ఇమినా సద్దోపి గహేతబ్బో అవినాభావతో.

పటిచ్ఛన్నపరివాసకథా

౧౦౨. యా పాళి వుత్తాతి సమ్బన్ధో.

౧౦౮. తతోతి పాళితో. తం ఆపత్తిన్తి తం అన్తరాపత్తిం. అస్సాతి భిక్ఖుస్స. నిక్ఖిత్తవత్తో భిక్ఖూతి సమ్బన్ధో, హుత్వాతి వా. సోతి భిక్ఖు, ఠితో హుత్వాతి సమ్బన్ధో. తస్సా ఆపత్తియాతి తస్సా అన్తరాపత్తియా. పటిచ్ఛన్నా హోతీతి అన్తరాపత్తిపి పటిచ్ఛన్నా హోతి. తస్మిమ్పీతి మూలాయ పటికస్సనేపి. మక్ఖితాతి పిసితా, ధంసితా వా. మక్ఖియన్తి పిసియన్తి, ధంసియన్తీతి వా మక్ఖితా, పరివుత్థదివసా. తతోతి పాళితో పరన్తి సమ్బన్ధో. పరతోపి ఏసేవ నయో. ఏవన్తిఆది నిగమనం. పటిచ్ఛన్నవారే దస్సితా హోన్తీతి సమ్బన్ధో.

సమోధానపరివాసకథా

౧౨౫. తతోతి పటిచ్ఛన్నవారతో, పరం దస్సితన్తి సమ్బన్ధో. ఏత్థ చాతి ఏతస్మిం వారే చ. యస్మాతి యస్మా కారణా, యేన కారణేన వా. తేనేవాతి తేనేవ కారణేన, తస్మా కారణా వా, ‘‘మూలాయ…పే… దేతూ’’తి వుత్తన్తి యోజనా. తస్మా సబ్బే మక్ఖితావ హోన్తీతి యోజనా. తతోతి వారతో పరం నిట్ఠాపితన్తి సమ్బన్ధో.

అగ్ఘసమోధానపరివాసకథా

౧౩౪. తతోతి వారతో పరం దస్సితోతి సమ్బన్ధో. తతోతి వారతో పరం పాళి ఠపితాతి సమ్బన్ధో. లజ్జిధమ్మే వా ఉప్పన్నేతి సమ్బన్ధో. యన్తి కమ్మం. తతోతి వారతో పరం తథేవ పాళి ఠపితాతి సమ్బన్ధో.

౧౩౮. తతోతి వారతో పరం పురిమనయేనేవ పాళి ఠపితాతి సమ్బన్ధో.

సుద్ధన్తపరివాసాదికథా

౧౫౬. తతోతి వారతో పరం సుద్ధన్తపరివాసో దస్సితోతి సమ్బన్ధో.

౧౬౦. తతోతి పాళితో పరం పాళి ఠపితాతి సమ్బన్ధో.

౧౬౫. తత్థాతి పాళియం. అన్తరా…పే… అప్పటిచ్ఛన్నాయోతిఆదీసు అత్థో దట్ఠబ్బోతి సమ్బన్ధో.

౧౬౬. పచ్ఛిమస్మిం ఆపత్తిక్ఖన్ధేతి ఏత్థ ఆపత్తిక్ఖన్ధస్స భేదభావతో కిం ‘‘పచ్ఛిమస్మిం ఆపత్తిక్ఖన్ధే’’తి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘ఏకోవ సో ఆపత్తిక్ఖన్ధో’’తి. అథ కస్మా ‘‘పచ్ఛిమస్మిం ఆపత్తిక్ఖన్ధే’’తి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘పచ్ఛా ఛాదితత్తా పనా’’తిఆది. ఏత్థ పనసద్దో గరహత్థవాచకో, తథాపీతి హి అత్థో. ఏకోపి ఆపత్తిక్ఖన్ధో పచ్ఛా ఛాదితత్తా పచ్ఛిమస్మిం ఆపత్తిక్ఖన్ధేతి వుత్తన్తి అధిప్పాయో.

౧౮౦. ‘‘వవత్థితా సమ్భిన్నా’’తి ఏతం వచనన్తి యోజనా.