౨౭౬. అట్ఠారసవత్థుకథా

౪౭౧. ‘‘లద్ధిగ్గహణ’’న్తి ఇమినా ఆదీయతే ఆదాయోతి వచనత్థం దస్సేతి.

౪౭౫. తం దివసమేవాతి తస్మిం సఙ్ఘసామగ్గికరణదివసేయేవ.

౪౭౬. న మూలా మూలం గన్త్వాతి మూలతో మూలం న గన్త్వావ. ‘‘అత్థతో అపగతా’’తి ఇమినా అత్థతో అపేతా అత్థాపేతాతి వచనత్థం దస్సేతి. ‘‘బ్యఞ్జనమత్తం ఉపేతా’’తి ఇమినా బ్యఞ్జనమత్తం ఉపేతా ఉపగతా బ్యఞ్జనూపేతాతి వచనత్థం దస్సేతి.

౪౭౭. అత్థేసు జాతేసూతి ఏత్థ జాతసద్దో ఉప్పన్నపరియాయోతి ఆహ ‘‘వినయఅత్థేసు ఉప్పన్నేసూ’’తి. తఞ్చ పదం ‘‘సఙ్ఘస్స కిచ్చేసూ’’తిఆదీసు సబ్బపదేసు యోజేతబ్బం. మహత్థికోతి మహన్తో ఉపకారసఙ్ఖాతో అత్థో ఇమస్సాతి మహత్థికోతి దస్సన్తో ఆహ ‘‘మహాఉపకారో’’తి.

అనానువజ్జో పఠమేనాతి ఏత్థ పఠమసద్దో తావపరియాయోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘తావా’’తి. సీలతోతి సీలేన. ఉపేక్ఖితాచారోతి ఉపపత్తితో ఇక్ఖితాచారో. ‘‘అపేక్ఖితాచారో’’తిపి పాఠో. ఉపపరిక్ఖితాచారోతి ఉపపరిక్ఖితో ఆచారో ఏతస్సాతి ఉపపరిక్ఖితాచారో.

విసయ్హాతి ఏత్థ విపుబ్బో సహధాతు అభిభవనత్థో, త్వాపచ్చయో చ హోతీతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అభిభవిత్వా’’తి. అనపగతన్తి కారణతో అనపేతం. భణన్తో భిక్ఖూతి సమ్బన్ధో. తమత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘యస్మా హీ’’తిఆది. సోతి భిక్ఖు, న హాపేతీతి సమ్బన్ధో. ‘‘ఉసూయాయా’’తి ఇమినా దోసాగతిగమనస్స గహితత్తా ‘‘అగతిగమనవసేనా’’తి ఇమినా పారిసేసనయేన అవసేసఅగతిగమనమేవాధిప్పేతం. సోతి భిక్ఖు. ఛమ్భతి చేవాతి థమ్భతి చేవ, థద్ధం కరోతి చేవాతి అత్థో. వేధతి చాతి కమ్పతి చ. యో చాతి భిక్ఖు పన. ఈదిసోతి ఉసూయాయ వా అగతిగమనేన వా భణనసఙ్ఖాతో ఏదిసో న హోతి.

కిఞ్చ భియ్యోతి నిపాతసముదాయో, తతో వుత్తతో అతిరేకం కథేతబ్బం కిం పనాతి అత్థో. తస్సా గాథాయ అత్థో వేదితబ్బోతి యోజనా. యోతి భిక్ఖు. హీతి సచ్చం. కాలాగతన్తి ఏత్థ గహేతబ్బకాలఞ్చ సత్తమీతప్పురిససమాసఞ్చ దస్సేన్తో ఆహ ‘‘కథేతబ్బయుత్తకాలే ఆగత’’న్తి. వచోతి పదం న వచనపధానం, వచనవన్తపుగ్గలోయేవ పధానన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘వదన్తో’’తి.

ఆచేరకమ్హి చ సకేతి ఏత్థ ఆచరియస్స ఏసో ఆచేరకో, సస్స అత్తనో ఏసో సకోతి వచనత్థం దస్సేన్తో ఆహ ‘‘అత్తనో ఆచరియవాదే’’తి. గాథాభావతో ఆచరియసద్దస్స ఆచేరాదేసో కాతబ్బో. ‘‘వాదే’’తి ఇమినా ఇదమత్థే పవత్తస్స ణికపచ్చయస్స సరూపం దస్సేతి. అలం పమేతున్తి ఏత్థ అలంసద్దో సమత్థత్థో, పమసద్దోతులనత్థోతి ఆహ ‘‘తులయితుం సమత్థో’’తి. కథేతవేతి ఏత్థ తవేసద్దో అఞ్ఞత్థ యేభుయ్యేన భావవాచకో, ఇధ పన కమ్మవాచకోతి ఆహ ‘‘కథేతబ్బే’’తి. విరద్ధట్ఠానకుసలోతి విరద్ధట్ఠానే కుసలో.

అయం గాథా వుత్తాతి సమ్బన్ధో. తన్తి కథేతబ్బం. అయం హేత్థత్థోతి అయం ఏవ ఏత్థ గాథాయం అత్థోతి యోజనా. ‘‘గచ్ఛన్తీ’’తి ఇమినా వజన్తీతి ఏత్థ వజధాతుయా గత్యత్థం దస్సేతి. ‘‘అత్తనో ఆచరియవాద’’న్తి ఇమినా ‘‘సకం ఆదాయ’’న్తి పదస్స అత్థం దస్సేతి. ఆచరియవాదో హి ఆదాతబ్బతో గహేతబ్బతో ఆదాయన్తి వుత్తో. తదనురూపన్తి తస్స వత్థుస్స అనురూపం. బ్యాకరమానో భిక్ఖూతి సమ్బన్ధో. అట్ఠహి దూతఙ్గేహీతి ‘‘సోతా చ హోతి, సావేతా చ, ఉగ్గహేతా చ, ధారేతా చ, విఞ్ఞాతా చ, విఞ్ఞాపేతా, చ కుసలో చ సహితాసహితస్స, నో చ కలహకారకో’’తి (చూళవ. ౩౪౭; అ. ని. ౮.౧౬) ఏవం వుత్తేహి అట్ఠహి దూతస్స అఙ్గేహి. కస్స దూతేయ్యకమ్మన్తి ఆహ ‘‘సఙ్ఘస్సా’’తి. దూతస్స ఏతాని దూతేయ్యాని, తానియేవ కమ్మాని దూతేయ్యకమ్మాని, తేసు. ఇదన్తి అత్థజాకం, వుత్తం హోతీతి యోజనా. అథ వా ఇదన్తి అయమత్థో. వుత్తం హోతీతి వుత్తో హోతి. పచ్ఛిమనయే లిఙ్గవిపల్లాసోతి దట్ఠబ్బో. ఆనేత్వా హవన్తి పూజేన్తీతి ఆహవో దాయకా, తేసం ఆహూనం. ఆనేత్వా హునితబ్బం పూజేతబ్బన్తి ఆహుతి, తం ఆహుతిం. సఙ్ఘస్స కిచ్చేసూతి నిద్ధారణే భుమ్మం. తేన వుత్తం ‘‘తస్స తస్స కిచ్చస్సా’’తి. కరవచోతి ఏత్థ ‘‘వచోకరో’’తి వత్తబ్బే గాథాభావతో పదవిపరియాయవసేన ‘‘కరవచో’’తి వుత్తోతి ఆహ ‘‘వచనం కరోన్తో’’తి. ‘‘వచనకరణేనా’’తి ఇమినా ‘‘న తేన మఞ్ఞతీ’’తి ఏత్థ తసద్దస్స విసయం దస్సేతి.

ఆపజ్జమానో భిక్ఖు ఆపత్తి హోతీతి యోజనా. తస్సా చాతి ఏత్థ స్మావచనస్స స్సాదేసో కాతబ్బో. యథాతి యేనాకారేన, వినయకమ్మాకారేనాతి అత్థో. యేసూతి యత్తకేసు వత్థూసు. ఉభయే ఏతే విభఙ్గాతి సమ్బన్ధో. అస్సాతి భిక్ఖుస్స. ఆపత్తివుట్ఠానపదస్సాతి పదసద్దో కారణత్థో, భుమ్మత్థే సామివచనో చ హోతీతి ఆహ ‘‘ఆపత్తివుట్ఠానకారణే’’తి. ‘‘కుసలో’’తి ఇమినా ఛేకో పణ్డితో, కుచ్ఛితం పాపం విదతి జానాతీతి కోవిదోతి వచనత్థేన కోవిదో నామాతి దస్సేతి.

ఆచరన్తో భిక్ఖు గచ్ఛతీతి యోజనా. ‘‘వత్త’’న్తి ఇమినా ఓసారణం తన్తి ఏత్థ తసద్దస్స విసయం దస్సేతి. ‘‘యా’’తి ఇమినా ఏతమ్పీతి ఏత్థ ఏతసద్దస్స అనియమనిద్దేసభావం దస్సేతి. సబ్బత్థాతి సబ్బస్మిం కోసమ్బకక్ఖన్ధకే.

ఇతి కోసమ్బకక్ఖన్ధకవణ్ణనాయ యోజనా సమత్తా.

ఇతి సమన్తపాసాదికాయ వినయసంవణ్ణనాయ

మహావగ్గవణ్ణనాయ

యోజనా సమత్తా.

జాదిలఞ్ఛితనామేన, నేకానం వాచితో మయా;

మహావగ్గఖన్ధకస్స, సమత్తో యోజనానయోతి.

నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స