౨. అగ్గివచ్ఛసుత్తవణ్ణనా

౧౮౭. లోకస్స సస్సతతాపవత్తిపటిక్ఖేపవసేన పవత్తో వాదో ఉచ్ఛేదవాదో ఏవ హోతీతి సస్సతగ్గాహాభావే ఉచ్ఛేదగ్గాహభావతో పున పరిబ్బాజకేన ‘‘అసస్సతో లోకో’’తి వదన్తేన ఉచ్ఛేదగ్గాహో పుచ్ఛితో, భగవతాపి సో ఏవ పటిక్ఖిత్తోతి ఆహ ‘‘దుతియే నాహం ఉచ్ఛేదదిట్ఠికో’’తి. అన్తానన్తికాదివసేనాతి ఏత్థ అన్తానన్తికగ్గహణేన అన్తవా లోకో అనన్తవా లోకోతి ఇమం వాదద్వయమాహ. ఆది-సద్దేన ‘‘తం జీవం తం సరీర’’న్తిఆదివాదచతుక్కం సఙ్గణ్హాతి, ఇతరం పన ద్వయం సరూపేనేవ గహితన్తి. పటిక్ఖేపో వేదితబ్బోతి ‘‘తతియే నాహం అన్తవాదిట్ఠికో, చతుత్థే నాహం అనన్తవాదిట్ఠికో’’తి ఏవమాదినా పటిక్ఖేపో వేదితబ్బో. ‘‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి అయమ్పి సస్సతవాదో, సో చ ఖో అపరన్తకప్పికవసేన, ‘‘సస్సతో లోకో’’తి పన పుబ్బన్తకప్పికవసేనాతి అయమేతేసం విసేసో. ‘‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’’తి అయమ్పి ఉచ్ఛేదవాదో, సో చ ఖో సత్తవసేన, ‘‘అసస్సతో లోకో’’తి పన సత్తసఙ్ఖారవసేనాతి వదన్తి.

౧౮౯. సప్పతిభయం ఉప్పజ్జనతో సహ దుక్ఖేనాతి సదుక్ఖం. తేనాహ ‘‘కిలేసదుక్ఖేనా’’తిఆది. తేసంయేవాతి కిలేసదుక్ఖవిపాకదుక్ఖానంయేవ. సఉపఘాతకన్తి సబాధం. సఉపాయాసన్తి సపరిస్సమం సఉపతాపం సపీళం. సపరిళాహన్తి సదరథం.

కిఞ్చి దిట్ఠిగతన్తి ఇమా తావ అట్ఠ దిట్ఠియో మా హోన్తు, అత్థి పన, భో గోతమ, యం కిఞ్చి దిట్ఠిగతం గహితం. న హి తాయ దిట్ఠియా వినా కఞ్చి సమయం పవత్తేతుం యుజ్జతీతి అధిప్పాయేన పుచ్ఛతి. అపవిద్ధన్తి సముచ్ఛేదప్పహానవసేన ఛడ్డితం. పఞ్ఞాయ దిట్ఠన్తి విపస్సనాపఞ్ఞాసహితాయ మగ్గపఞ్ఞాయ భగవతా పటివిద్ధం. యత్థ ఉప్పజ్జన్తి, తం సత్తం మథేన్తి సమ్మద్దన్తీతి మథితాతి ఆహ ‘‘మథితానన్తి తేసంయేవ వేవచన’’న్తి. కఞ్చి ధమ్మన్తి రూపధమ్మం అరూపధమ్మం వా. అనుపాదియిత్వాతి అగ్గహేత్వా.

౧౯౦. న ఉపేతీతి సఙ్ఖం న గచ్ఛతీతి అత్థోతి ఆహ ‘‘న యుజ్జతీ’’తి. అనుజానితబ్బం సియా అనుపాదావిముత్తస్స కఞ్చిపి ఉప్పత్తియా అభావతో. ‘‘ఏవం విముత్తచిత్తో న ఉపపజ్జతీ’’తి కామఞ్చేతం సభావపవేదనం పరినిబ్బానం, ఏకే పన ఉచ్ఛేదవాదినో ‘‘మయమ్పి ‘సత్తో ఆయతిం న ఉపపజ్జతీ’తి వదామ, సమణో గోతమోపి తథా వదతీ’’తి ఉచ్ఛేదభావేయేవ పతిట్ఠహిస్సన్తి, తస్మా భగవా ‘‘న ఉపపజ్జతీతి ఖో వచ్ఛ న ఉపేతీ’’తి ఆహ. ‘‘ఉపపజ్జతీ’’తి పన వుత్తే సస్సతమేవ గణ్హేయ్యాతి యోజనా. సేసద్వయేపి ఏసేవ నయో. అప్పతిట్ఠోతి ఉచ్ఛేదవాదాదివసేన పతిట్ఠారహితో. అనాలమ్బోతి తేసంయేవ వాదానం ఓలమ్బారమ్మణస్స అభావేన అనాలమ్బో. సుఖపవేసనట్ఠానన్తి తేసఞ్ఞేవ వాదానం సుఖపవేసనోకాసం మా లభతూతి. అననుఞ్ఞాయ ఠత్వాతి ‘‘న ఉపపజ్జతీ’’తిఆదినా అనుజానితబ్బాయ పటిఞ్ఞాయ ఠానహేతు. అనుఞ్ఞమ్పీతి అనుజానితబ్బమ్పి దుతియపఞ్హం పటిక్ఖిపి. పరియత్తో పన ధమ్మో అత్థతో పచ్చయాకారో ఏవాతి ఆహ ‘‘ధమ్మోతి పచ్చయాకారధమ్మో’’తి. అఞ్ఞత్థ పయోగేనాతి ఇమమ్హా నియ్యానికసాసనా అఞ్ఞస్మిం మిచ్ఛాసమయే పవత్తప్పయోగేన, అనియ్యానికం వివిధం మిచ్ఛాపటిపత్తిం పటిపజ్జన్తేనాతి అత్థో. ‘‘అఞ్ఞవాదియకేనా’’తిపి పాఠో, పచ్చయాకారతో అఞ్ఞాకారదీపకఆచరియవాదం పగ్గయ్హ తిట్ఠన్తేనాతి అత్థో.

౧౯౧. అప్పచ్చయోతి అనుపాదానో, నిరిన్ధనోతి అత్థో.

౧౯౨. యేన రూపేనాతి యేన భూతుపాదాదిభేదేన రూపధమ్మేన. తం రూపం తప్పటిబద్ధసంయోజనప్పహానేన ఖీణాసవ-తథాగతస్స పహీనం అనుప్పత్తిధమ్మతం ఆపన్నం. తేన వుత్తం పాళియం ‘‘అనుప్పాదధమ్మ’’న్తిఆది. అఞ్ఞేసం జాననాయ అభావగుణతాయ గుణగమ్భీరో. ‘‘ఏత్తకా గుణా’’తి పమాణం గణ్హితుం న సక్కుణేయ్యో. ‘‘ఈదిసా ఏతస్స గుణా’’తి పరియోగాహితుం అసక్కుణేయ్యతాయ దుప్పరియోగాళ్హోతి. దుజ్జానోతి అగాధతాయ గమ్భీరో ‘‘ఏత్తకాని ఉదకళ్హకసతానీ’’తిఆదినా పమేతుం న సక్కాతి అప్పమేయ్యో, తతో ఏవ దుజ్జానో. ఏవమేవాన్తి యథా మహాసముద్దో గమ్భీరో అప్పమేయ్యో దుజ్జానో, ఏవమేవ ఖీణాసవోపి గుణవసేన, తస్మా అయం రూపాదిం గహేత్వా రూపీతిఆదివోహారో భవేయ్య, పరినిబ్బుతస్స పన తదభావా తథా పఞ్ఞాపేతుం న సక్కా, తతో తం ఆరబ్భ ఉపపజ్జతీతిఆది న యుజ్జేయ్య. యథా పన విజ్జమానో ఏవ జాతవేదో బ్యత్తేన పురిసేన నీయమానో పురత్థిమాదిదిసం గతోతి వుచ్చేయ్య, న నిబ్బుతో, ఏవం ఖీణాసవోపీతి దస్సేన్తో ‘‘ఏవమేవా’’తిఆదిమాహ.

అనిచ్చతాతి ఏత్థ అనిచ్చతాగహణం అసారనిదస్సనం. తేన యథా సో సాలరుక్ఖో సాఖాపలాసాదిఅసారాపగమేన సుద్ధో సారే పతిట్ఠితో, ఏవమయం ధమ్మవినయో సాసవసఙ్ఖాతఅసారవిగమేన లోకుత్తరధమ్మసారే పతిట్ఠితోతి దస్సేతి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

అగ్గివచ్ఛసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.