౫. జీవకసుత్తవణ్ణనా

౫౧. కుమారేన భతో పోసాపితోతి కుమారభతో, కుమారభతో ఏవ కోమారభచ్చో యథా ‘‘భిసక్కమేవ భేసజ్జ’’న్తి.

ఆరభన్తీతి ఏత్థ ఆరభ-సద్దో కామం కామాయూహనయఞ్ఞుట్ఠాపనఆపత్తిఆపజ్జనవిఞ్ఞాపనాదీసుపి ఆగతో, ఇధ పన హింసనే ఇచ్ఛితబ్బోతి ఆహ – ‘‘ఆరభన్తీతి ఘాతేన్తీ’’తి. ఉద్దిసిత్వా కతన్తి (అ. ని. టీ. ౩.౮.౧౨; సారత్థ. టీ. మహావగ్గ ౩.౨౯౪) అత్తానం ఉద్దిసిత్వా మారణవసేన కతం నిబ్బత్తితం. పటిచ్చకమ్మన్తి ఏత్థ కమ్మ-సద్దో కమ్మసాధనో అతీతకాలికోతి ఆహ – ‘‘అత్తానం పటిచ్చ కత’’న్తి. నిమిత్తకమ్మస్సేతం అధివచనం ‘‘పటిచ్చ కమ్మం ఫుసతీ’’తిఆదీసు (జా. ౧.౪.౭౫) వియ. నిమిత్తకమ్మస్సాతి నిమిత్తభావేన లద్ధబ్బకమ్మస్స, న కరణకారాపనవసేన. పటిచ్చకమ్మం ఏత్థ అత్థీతి మంసం పటిచ్చకమ్మం యథా ‘‘బుద్ధం ఏతస్స అత్థీతి బుద్ధో’’తి. తేసన్తి నిగణ్ఠానం. అఞ్ఞేపి బ్రాహ్మణాదయో తంలద్ధికా అత్థేవ.

కారణన్తి ఏత్థ యుత్తి అధిప్పేతా, సా ఏవ చ ధమ్మతో అనపేతత్తా ‘‘ధమ్మో’’తి వుత్తాతి ఆహ – ‘‘కారణం నామ తికోటిపరిసుద్ధమచ్ఛమంసపరిభోగో’’తి. అనుకారణం నామ మహాజనస్స తథా బ్యాకరణం యుత్తియా ధమ్మస్స అనురూపభావతో మంసం పరిభుఞ్జితబ్బన్తి అనుఞ్ఞాతం తథేవ కథనన్తి కత్వా. తన్తి ‘‘జానం ఉద్దిస్సకతం మంసం పరిభుఞ్జతీ’’తి ఏవం వుత్తం పరిభుఞ్జనం నేవ కారణం హోతి సబ్బేన సబ్బం అభావతో సతి చ అయుత్తియం అధమ్మోతి కత్వా. తథా బ్యాకరణన్తి ‘‘జానం ఉద్దిస్సకతం మంసం పరిభుఞ్జతీ’’తి కథనం యుత్తియా ధమ్మస్స అననురూపభావతో న అనుకారణం హోతి. పరేహి వుత్తకారణేన సకారణో హుత్వాతి పరే తిత్థియా ‘జాన’న్తిఆదినా ధమ్మం కథేన్తి వదన్తి, తేన కారణభూతేన సకారణో హుత్వా. తేహి తథా వత్తబ్బో ఏవ హుత్వా తుమ్హాకం వాదో వా అనువాదో వా ‘‘మంసం పరిభుఞ్జితబ్బ’’న్తి పవత్తా తుమ్హాకం కథా వా పరతో పరేహి తథా పవత్తితా తస్సా అనుకథా వా. విఞ్ఞూహి గరహితబ్బకారణన్తి తిత్థియా తావ తిట్ఠన్తు, తతో అఞ్ఞేహి పణ్డితేహి గరహితబ్బకారణం. కోచి న ఆగచ్ఛతీతి గరహితబ్బతం న ఆపజ్జతీతి అత్థో. అభిభవిత్వా ఆచిక్ఖన్తీతి అభిభుయ్య మద్దిత్వా కథేన్తి, అభిభూతేన అక్కోసన్తీతి అత్థో.

౫౨. కారణేహీతి పరిభోగచిత్తస్స అవిసుద్ధతాహేతూహి. భిక్ఖూ ఉద్దిస్సకతం దిట్ఠం. తాదిసమంసఞ్హి పరిభోగానారహత్తా చిత్తఅవిసుద్ధియా కారణం చిత్తసంకిలేసావహతో. ఇదాని దిట్ఠసుతపరిసఙ్కితాని సరూపతో దస్సేతుం ‘‘దిట్ఠాదీసూ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ తదుభయవిముత్తపరిసఙ్కితన్తి ‘‘దిట్ఠం సుత’’న్తి ఇమం ఉభయం అనిస్సాయ – ‘‘కిం ను ఖో ఇమం భిక్ఖుం ఉద్దిస్స వధిత్వా సమ్పాదిత’’న్తి కేవలమేవ పరిసఙ్కితం. సబ్బసఙ్గాహకోతి సబ్బేసం తిణ్ణం పరిసఙ్కితానం సఙ్గణ్హనకో.

మఙ్గలాదీనన్తి ఆది-సద్దేన ఆహునపాహునాదికం సఙ్గణ్హాతి. నిబ్బేమతికా హోన్తీతి సబ్బేన సబ్బం పరిసఙ్కితాభావమాహ. ఇతరేసన్తి అజానన్తానం వట్టతి, జానతో ఏవేత్థ ఆపత్తి హోతి. తేయేవాతి యే ఉద్దిస్స కతం, తేయేవ.

ఉద్దిస్సకతమంసపరిభోగతో అకప్పియమంసపరిభోగస్స విసేసం దస్సేతుం ‘‘అకప్పియమంసం పనా’’తిఆది వుత్తం. పురిమస్మిం సచిత్తకా ఆపత్తి, ఇతరస్మిం అచిత్తకా. తేనాహ – ‘‘అకప్పియమంసం అజానిత్వా భుత్తస్సపి ఆపత్తియేవా’’తి. పరిభోగన్తి పరిభుఞ్జితబ్బన్తి వదామీతి అత్థో.

౫౩. తాదిసస్సాతి తికోటిపరిసుద్ధస్స మచ్ఛమంసస్స పరిభోగే. మేత్తావిహారినోపీతి అపి-సద్దేన అమేత్తావిహారినోపి. మేత్తావిహారినో పరిభోగే సిఖాప్పత్తా అనవజ్జతాతి దస్సేతుం ‘‘ఇధ, జీవక, భిక్ఖూ’’తిఆది వుత్తం. అనియమేత్వాతి అవిసేసేత్వా సామఞ్ఞతో. యస్మా భగవతా – ‘‘యతో ఖో, వచ్ఛ, భిక్ఖునో తణ్హా పహీనా హోతీ’’తిఆదినా మహావచ్ఛగోత్తసుత్తే (మ. ని. ౨.౧౯౪) అత్తా అనియమేత్వా వుత్తో. తథా హి వచ్ఛగోత్తో – ‘‘తిట్ఠతు భవం గోతమో, అత్థి పన భోతో గోతమస్స ఏకభిక్ఖుపి సావకో ఆసవానం ఖయా…పే… ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి ఆహ, ‘‘ఇధ, భారద్వాజ, భిక్ఖు అఞ్ఞతరం గామం వా నిగమం వా ఉపనిస్సాయ విహరతీ’’తిఆదినా చఙ్కీసుత్తే (మ. ని. ౨.౪౩౦) అత్తా అనియమేత్వా వుత్తో. తథా హి తత్థ పరతో – ‘‘యం ఖో పన అయమాయస్మా ధమ్మం దేసేతి, గమ్భీరో సో ధమ్మో దుద్దసో దురనుబోధో సన్తో పణీతో అతక్కావచరో నిపుణో పణ్డితవేదనీయో, న సో ధమ్మో సుదేసనీయో లుద్దేనా’’తిఆదినా దేసనా ఆగతా, తస్మా వుత్తం ‘‘భగవతా హి మహావచ్ఛగోత్తసుత్తే, చఙ్కీసుత్తే ఇమస్మిం సుత్తేతి తీసు ఠానేసు అత్తానంయేవ సన్ధాయ దేసనా కతా’’తి. మంసూపసేచనోవ అధిప్పేతో మచ్ఛమంససహితస్స ఆహారస్స పరిభోగభావతో మచ్ఛమంసస్స చ ఇధ అధిప్పేతత్తా.

అగథితో అప్పటిబద్ధో. తణ్హాముచ్ఛనాయాతి తణ్హాయనవసేన ముచ్ఛాపత్తియా. అనజ్ఝోపన్నో తణ్హాయ అభిభవిత్వా న అజ్ఝోత్థటో, గిలిత్వా పరినిట్ఠపేత్వా న సణ్ఠితోతి అత్థో. తేనాహ – ‘‘సబ్బం ఆలుమ్పిత్వా’’తిఆది. ఇధ ఆదీనవో ఆహారస్స పటికూలభావోతి ఆహ ‘‘ఏకరత్తివాసేనా’’తిఆది. అయమత్థో ఆహారపరిభోగోతి అత్థసంయోజనపరిచ్ఛేదికా ‘‘యావదేవ ఇమస్స కాయస్స ఠితియా’’తిఆదినా (దీ. ని. ౩.౧౮౨; మ. ని. ౧.౨౩; ౨.౨౪; ౩.౭౫; సం. ని. ౪.౧౨౦) పవత్తా ఆహారపటిబద్ధఛన్దరాగనిస్సరణభూతా పఞ్ఞా అస్స అత్థీతి నిస్సరణపఞ్ఞో. ఇదమత్థన్తి ఏతమత్థాయ. ఏవం సన్తేతి ‘‘బ్రహ్మాతి చ మేత్తావిహారినో సమఞ్ఞా’’తి అవత్వా యే ధమ్మా మేత్తావిహారస్స పటిపక్ఖభూతా, తత్థ సావసేసం పహాసి బ్రహ్మా, అనవసేసం పహాసి భగవాతి సచే తే ఇదం సన్ధాయ భాసితం, ఏవం సన్తే తవ ఇదం యథావుత్తవచనం అనుజానామి, న మేత్తావిహారితాసామఞ్ఞమత్తతోతి అత్థో.

౫౫. ‘‘పాటియేక్కో అనుసన్ధీ’’తి వత్వా విసుం అనుసన్ధిభావం దస్సేతుం ‘‘ఇమస్మిం హీ’’తిఆది వుత్తం. ద్వారం థకేతీతి మచ్ఛమంసపరిభోగానుఞ్ఞాయ అఞ్ఞేసం వచనద్వారం పిదహతి, చోదనాపథం నిరున్ధతి. కథం సత్తానుద్దయం దస్సేతి? సత్తానుద్దయముఖేన బాహిరకానం మచ్ఛమంసపరిభోగపటిక్ఖేపో తయిదం మిచ్ఛా, తికోటిపరిసుద్ధస్సేవ మచ్ఛమంసస్స పరిభోగో భగవతా అనుఞ్ఞాతో. తథా హి వుత్తం – ‘తీహి ఖో అహం, జీవక, ఠానేహి మంసం పరిభోగన్తి వదామీ’తిఆది (మ. ని. ౨.౫౨). వినయేపి (పారా. ౪౦౯; చూళవ. ౩౪౩) వుత్తం – ‘‘తికోటిపరిసుద్ధం, దేవదత్త, మచ్ఛమంసం మయా అనుఞ్ఞాత’’న్తి. తికోటిపరిసుద్ధఞ్చ భుఞ్జన్తానం సత్తేసు అనుద్దయా నిచ్చలా. ‘‘సత్తానుద్దయం దస్సేతీ’’తి సఙ్ఖేపతో వుత్తమత్థం వివరన్తో ‘‘సచే హీ’’తిఆదిమాహ.

పఠమేన కారణేనాతి దేసనావసేనపి పయోగవసేనపి పఠమేన పరూపఘాతహేతునా. కడ్ఢితో సో పాణో. గలేన పవేధేన్తేనాతి యోత్తగలేన కరణేన అసయ్హమానేన. బహుపుఞ్ఞమేవ హోతి ఆసాదనాపేక్ఖాయ అభావతో, హితజ్ఝాసయత్తా వాతి అధిప్పాయో. ఏసాహం, భన్తేతిఆది కస్మా వుత్తం, సరణగమనవసేనేవ గహితసరణోతి చోదనం సన్ధాయాహ ‘‘అయ’’న్తిఆది. ఓగాహన్తోతిఆదితో పట్ఠాయ యావ పరియోసానా సుత్తం అనుస్సరన్తో అత్థం ఉపధారేన్తో. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

జీవకసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.