౭. వీమంసకసుత్తవణ్ణనా

౪౮౭. అత్థవీమంసకోతి అత్తత్థపరత్థాదిఅత్థవిజాననకో. సఙ్ఖారవీమంసకోతి సఙ్ఖతధమ్మే సలక్ఖణతో సామఞ్ఞలక్ఖణతో వా ఆయతనాదివిభాగతో చ వీమంసకో. సత్థువీమంసకోతి ‘‘సత్థా నామ గుణతో ఏదిసో ఏదిసో చా’’తి సత్థు ఉపపరిక్ఖకో. వీమంసకోతి విచారకో. యం చేతసో సరాగాదివిభాగతో పరిచ్ఛిన్దనం, తం చేతోపరియాయో. తేనాహ ‘‘చిత్తపరిచ్ఛేద’’న్తి. యస్మా చేతోపరియాయఞాణలాభీ – ‘‘ఇదం చిత్తం ఇతో పరం పవత్తం ఇదమితో పర’’న్తి పరస్స చిత్తుప్పత్తిం పజానాతి, తస్మా వుత్తం ‘‘చేతోపరియాయన్తి చిత్తవార’’న్తి. వారత్థేపి హి పరియాయ-సద్దో హోతి – ‘‘కస్స ను ఖో, ఆనన్ద, పరియాయో అజ్జ భిక్ఖునియో ఓవదితు’’న్తిఆదీసు (మ. ని. ౩.౩౯౮). చిత్తచారన్తిపి పాఠో, చిత్తపవత్తిన్తి అత్థో. ఏవం విజాననత్థాయాతి ఇదాని వుచ్చమానాకారేన వీమంసనత్థాయ.

౪౮౮. కల్యాణమిత్తూపనిస్సయన్తి కల్యాణమిత్తసఙ్ఖాతం బ్రహ్మచరియవాసస్స బలవసన్నిస్సయం. ఉపడ్ఢం అత్తనో ఆనుభావేనాతి ఇమినా పుగ్గలేన సమ్పాదియమానస్స బ్రహ్మచరియస్స ఉపడ్ఢభాగమత్తం అత్తనో విముత్తిపరిపాచకధమ్మానుభావేన సిజ్ఝతి. ఉపడ్ఢం కల్యాణమిత్తానుభావేనాతి ఇతరో పన ఉపడ్ఢభాగో యం నిస్సాయ బ్రహ్మచరియం వుస్సతి, తస్స కల్యాణమిత్తస్స ఉపదేసానుభావేన హోతి, సిజ్ఝతీతి అత్థో. లోకసిద్ధో ఏవ అయమత్థో. లోకియా హి –

‘‘పాదో సిద్ధో ఆచరియా, పాదో హిస్సానుభావతో;

తంవిజ్జాసేవకా పాదో, పాదో కాలేన పచ్చతీ’’తి. –

వదన్తి. అత్తనో ధమ్మతాయాతి అత్తనో సభావేన, ఞాణేనాతి అత్థో. కల్యాణమిత్తతాతి కల్యాణో భద్రో సున్దరో మిత్తో ఏతస్సాతి కల్యాణమిత్తో, తస్స భావో కల్యాణమిత్తతా, కల్యాణమిత్తవన్తతా. సీలాదిగుణసమ్పన్నేహి కల్యాణపుగ్గలేహేవ అయనం పవత్తి కల్యాణసహాయతా. తేసు ఏవ చిత్తేన చేవ కాయేన చ నిన్నపోణపబ్భారభావేన పవత్తి కల్యాణసమ్పవఙ్కతా. మాహేవన్తి ఏవం మా ఆహ, ‘‘ఉపడ్ఢం బ్రహ్మచరియస్సా’’తి మా కథేహీతి అత్థో. తదమినాతి ఏత్థ న్తి నిపాతమత్తం ద-కారో పదసన్ధికరో ఇ-కారస్స అ-కారం కత్వా నిద్దేసో. ఇమినాపీతి ఇదాని వుచ్చమానేనపీతి అత్థో. పరియాయేనాతి కారణేన. ఇదాని తం కారణం దస్సేతుం ‘‘మమం హీ’’తిఆది వుత్తం.

యథా చేత్థ, అఞ్ఞేసుపి సుత్తేసు కల్యాణమిత్తుపనిస్సయమేవ విసేసోతి దస్సేన్తో ‘‘భిక్ఖూనం బాహిరఙ్గసమ్పత్తిం కథేన్తోపీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ విముత్తిపరిపాచనియధమ్మేతి విముత్తియా అరహత్తస్స పరిపాచకధమ్మే. పచ్చయేతి గిలానపచ్చయభేసజ్జే. మహాజచ్చోతి మహాకులీనో.

కాయికో సమాచారోతి అభిక్కమపటిక్కమాదికో సతిసమ్పజఞ్ఞపరిక్ఖతో పాకతికో చ. వీమంసకస్స ఉపపరిక్ఖకస్స. చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యో నామ చక్ఖుద్వారానుసారేన విఞ్ఞాతబ్బత్తా. సోతవిఞ్ఞేయ్యోతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. సంకిలిట్ఠాతి రాగాదిసంకిలేసధమ్మేహి విబాధితా, ఉపతాపితా విదూసితా మలీనా చాతి అత్థో. తే పన తేహి సమన్నాగతా హోన్తీతి ఆహ ‘‘కిలేససమ్పయుత్తా’’తి. యది న చక్ఖుసోతవిఞ్ఞేయ్యా, పాళియం కథం తథా వుత్తాతి ఆహ ‘‘యథా పనా’’తిఆది. కాయవచీసమాచారాపిసంకిలిట్ఠాయేవ నామ సంకిలిట్ఠచిత్తసముట్ఠానతో. భవతి హి తంహేతుకేపి తదుపచారో యథా ‘‘సేమ్హో గుళో’’తి. ‘‘మా మే ఇదం అసారుప్పం పరో అఞ్ఞాసీ’’తి పన పటిచ్ఛన్నతాయ న న ఉపలబ్భన్తి. ‘‘న ఖో మయం, భన్తే, భగవతో కిఞ్చి గరహామా’’తి వత్వా గరహితబ్బాభావం దస్సేన్తో ‘‘భగవా హీ’’తిఆదిమాహ. అభావితమగ్గస్స హి గరహితబ్బతా నామ సియా, న భావితమగ్గస్స. ఏస ఉత్తరో మాణవో ‘‘బుద్ధమ్పి గరహిత్వా పక్కమిస్సామీ’’తి కత్వా అనుబన్ధి. ఏవం చిన్తేసి మహాభినిక్ఖమనదివసే అత్తనో వచనే అట్ఠితత్తా. కిఞ్చి వజ్జం అపస్సన్తో మారో ఏవమాహ –

‘‘సత్త వస్సాని భగవన్తం, అనుబన్ధిం పదాపదం;

ఓతారం నాధిగచ్ఛిస్సం, సమ్బుద్ధస్స సతీమతో’’తి. (సు. ని. ౪౪౮);

కాలే కణ్హా, కాలే సుక్కాతి యథాసమాదిన్నం సమ్మాపటిపత్తిం పరిసుద్ధం కత్వా పవత్తేతుం అసక్కోన్తస్స కదాచి కణ్హా అపరిసుద్ధా కాయసమాచారాదయో, కదాచి సుక్కా పరిసుద్ధాతి ఏవం అన్తరన్తరా బ్యామిస్సవసేన వోమిస్సకా. నిక్కిలేసాతి నిరుపక్కిలేసా అనుపక్కిలిట్ఠా.

అనవజ్జం వజ్జరహితత్తా. దీఘరత్తన్తి అచ్చన్తసంయోగే ఉపయోగవచనం. సమాపన్నోతి సమ్మా ఆపన్నో సమఙ్గీభూతో. తేనాహ ‘‘సమన్నాగతో’’తి. అత్తనా కతస్స అసారుప్పస్స పటిచ్ఛాదనత్థం ఆరఞ్ఞకో వియ హుత్వా. తస్స పరిహారన్తి ఉళారేహి పూజాసక్కారేహి మనుస్సేహి తస్స పరిహరియమానతం. అతిదప్పితోతి ఏవం మనుస్సానం సమ్భావనాయ అతివియ దత్తో గబ్బితో.

న ఇత్తరసమాపన్నోతి జానాతి. కస్మా? సీలం నామ దీఘేన అద్ధునా జానితబ్బం, న ఇత్తరేన. ఇదాని అనేకజాతిసముదాచారవసేన తథాగతో ఇమం కుసలం ధమ్మం దీఘరత్తం సమాపన్నో, తఞ్చస్స అతివియ అచ్ఛరియన్తి దస్సేతుం ‘‘అనచ్ఛరియం చేత’’న్తిఆది వుత్తం.

అరఞ్ఞగామకేతి అరఞ్ఞపదేసే ఏకస్మిం ఖుద్దకగామే. తత్థ నేసం దివసే దివసే పిణ్డాయ చరణస్స అవిచ్ఛిన్నతం దస్సేతుం ‘‘పిణ్డాయ చరన్తీ’’తి వుత్తం. పివన్తీతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. దుల్లభలోణో హోతి సముద్దస్స దూరతాయ.

తదా కిర విదేహరట్ఠే సోళస గామసహస్సాని మహన్తానేవ. తేనాహ – ‘‘హిత్వా గామసహస్సాని, పరిపుణ్ణాని సోళసా’’తి. ఇదాని కస్మా ‘‘సన్నిధిం దాని కుబ్బసీ’’తి మం ఘట్టేథాతి వత్థుకామో తం అనావికత్వా ‘‘లోణ…పే… న కరోథా’’తి ఆహ. గన్ధారో తస్సాధిప్పాయం విభావేతుకామో ‘‘కిం మయా కతం వేదేహీసీ’’తి ఆహ.

ఇతరో అత్తనో అధిప్పాయం విభావేన్తో ‘‘హిత్వా’’తి గాథమాహ. ఇతరో ‘‘ధమ్మం భణామీ’’తి గాథన్తి ఏవం సబ్బాపి నేసం వచనపటివచనగాథా. తత్థ పసాససీతి ఘట్టేన్తో వియ అనుసాససి. న పాపముపలిమ్పతి చిత్తప్పకోపాభావతో. మహత్థియన్తి మహాఅత్థసంహితం. నో చే అస్స సకా బుద్ధీతిఆది వేదేహఇసినో – ‘‘ఆచరియో మమ హితేసితాయ ఠత్వా ధమ్మం ఏవ భణతీ’’తి యోనిసో ఉమ్ముజ్జనాకారదస్సనం. తేనాహ ‘‘ఏవఞ్చ పన వత్వా’’తిఆది.

‘‘ఞత్తా’’తి లోకే ఞాయతి విస్సుతోతి ఞాతో, ఞాతస్స భావో ఞత్తం. అజ్ఝాపన్నోతి ఉపగతో. ఞత్త-గ్గహణేన పత్థటయసతా విభావితాతి ఆహ ‘‘యసఞ్చ పరివారసమ్పత్తి’’న్తి. కిన్తి కింపయోజనం, కో ఏత్థ దోసోతి అధిప్పాయో.

తత్థ తత్థ విజ్ఝన్తోతి యసమదేన పరివారమదేన చ మత్తో హుత్వా గామేపి విహారేపి జనవివిత్తేపి సఙ్ఘమజ్ఝేపి అఞ్ఞే భిక్ఖూ ఘట్టేన్తో ‘‘మయ్హం నామ పాదా ఇతరేసం పాదఫుసనట్ఠానం ఫుసన్తీ’’తి అఫుసితుకామతాయ అగ్గపాదేన భూమిం ఫుసన్తో వియ చరతి. ఓనమతీతి నివాతవుత్తితాయ అవనమతి అనుద్ధతో అత్థద్ధో హోతి. అకిఞ్చనభావన్తి ‘‘పబ్బజితేన నామ అకిఞ్చనఞాణేన సమపరిగ్గహేన భవితబ్బ’’న్తి అకిఞ్చనజ్ఝాసయం పటిఅవేక్ఖిత్వా. లాభేపి తాదీ, అలాభేపి తాదీతి యథా అలాభకాలే లాభస్స లద్ధకాలేపి తథేవాతి తాదీ ఏకసదిసో. యసే సతిపి మహాపరివారకాలేపి.

అభయో హుత్వా ఉపరతోతి నిబ్భయో హుత్వా భయస్స అభావేనేవ ఓరమితబ్బతో ఉపరతో భయహేతూనం పహీనత్తా. తఞ్చ ఖో న కతిపయకాలం, అథ ఖో అచ్చన్తమేవ ఉపరతోతి అచ్చన్తూపరతో. అథ ఖో భాయితబ్బవత్థుం అవేక్ఖిత్వా తతో భయేన ఉపరతో. కిలేసా ఏవ భాయితబ్బతో కిలేసభయం. ఏస నయో సేసేసుపి. సత్త సేక్ఖాతి సత్త సేక్ఖాపి భయూపరతా, పగేవ పుథుజ్జనోతి అధిప్పాయో.

థణ్డిలపీఠకన్తి థణ్డిలమఞ్చసదిసం పీఠకన్తి అత్థో. నిస్సాయాతి అపస్సాయ తం అపస్సాయం కత్వా. ద్విన్నం మజ్ఝే థణ్డిలపీఠకా ద్వారే ఠత్వా ఓలోకేన్తస్స నేవాసికభిక్ఖుస్స న పఞ్ఞాయి. అసఞ్ఞతనీహారేనాతి న సఞ్ఞతాకారేన. ‘‘మం భాయన్తో హేట్ఠామఞ్చం పవిట్ఠో భవిస్సతీ’’తి హేట్ఠామఞ్చం ఓలోకేత్వా. ఉక్కాసి ‘‘బహి గచ్ఛన్తో అక్కోసిత్వా మా అపుఞ్ఞం పసవీ’’తి. అధివాసేతున్తి తాదిసం ఇద్ధానభావం దిస్వాపి పటపటాయన్తో అత్తనో కోధం అధివాసేతుం అసక్కోన్తో.

ఖయేనేవాతి రాగస్స అచ్చన్తక్ఖయేనేవ వీతరాగత్తా. న పటిసఙ్ఖాయ వారేత్వాతి న పటిసఙ్ఖానబలేన రాగపరియుట్ఠానం నివారేత్వా వీతరాగత్తా. ఏవం వుత్తప్పకారేన. కాయసమాచారాదీనం సంకిలిట్ఠానం వీతిక్కమియానఞ్చ అభావం ఆచారస్స వోదానం చిరకాలసమాచిణ్ణతాయ ఞాతస్స సహితభావేపి అనుపక్కిలిట్ఠతాయ అభయూపరతభావసమన్నేసనాయ ఆకరీయతి ఞాపేతుం ఇచ్ఛితో అత్థో పకారతో ఞాపీయతి ఏతేహీతి ఆకారా, ఉపపత్తిసాధనకారణాని. తాని పన యస్మా అత్తనో యథానుమతస్స అత్థస్స ఞాపకభావేన వవత్థీయన్తి, తస్మా తాని తేసం మూలకారణభూతాని అనుమానఞాణాని చ దస్సేన్తో భగవా – ‘‘కే పనాయస్మతో ఆకారా కే అన్వయా’’తి అవోచాతి ఇమమత్థం విభావేన్తో ‘‘ఆకారాతి కారణాని, అన్వయాతి అనుబుద్ధియో’’తి ఆహ. యథా హి లోకే దిట్ఠేన ధూమేన అదిట్ఠం అగ్గిం అన్వేతి అనుమానతో జానాతి, ఏవం వీమంసకో భిక్ఖు – ‘‘భగవా ఏకేకవిహారేసు సుప్పటిపన్నేసు దుప్పటిపన్నేసు చ యథా ఏకసదిసతాదస్సనేన అభయూపరతతం అన్వేతి అనుమానతో జానాతి, సుప్పటిపన్నదుప్పటిపన్నపుగ్గలేసు అనుస్సాదనానపసాదనప్పత్తాయ సత్థు అవిపరీతధమ్మదేసనతాయ సమ్మాసమ్బుద్ధతం సఙ్ఘసుప్పటిపత్తిఞ్చ అన్వేతి అనుమానతో జానాతి, ఏవం జానన్తో చ అభయూపరతో తథాగతో సబ్బధి వీతరాగత్తా, యో యత్థ వీతరాగో, న సో తన్నిమిత్తం కిఞ్చి భయం పస్సతి సేయ్యథాపి బ్రహ్మా కామభవనిమిత్తం, తథా సమ్మాసమ్బుద్ధో భగవా అవిపరీతధమ్మదేసనత్తా, స్వాఖాతో ధమ్మో ఏకన్తనియ్యానికత్తా, సుప్పటిపన్నో సఙ్ఘో అవేచ్చప్పసన్నత్తా’’తి వత్థుత్తయం గుణతో యాథావతో జానాతి.

గణబన్ధనేనాతి ‘‘మమ సద్ధివిహారికా మమ అన్తేవాసికా’’తి ఏవం గణే అపేక్ఖాసఙ్ఖాతేన బన్ధనేన బద్ధా పయుత్తా. తాయ తాయ పటిపత్తియాతి ‘‘సుగతా దుగ్గతా’’తి వుత్తాయ సుప్పటిపత్తియా దుప్పటిపత్తియా చ. ఉస్సాదనాతి గుణవసేన ఉక్కంసనా. అపసాదనాతి హీళనా. ఉభయత్థ గేహస్సితవసేనాతి ఇమినా సమ్మాపటిపత్తియా పరేసం ఉయ్యోజనత్థం – ‘‘పణ్డితో, భిక్ఖవే, మహాకచ్చానో’’తిఆదినా (మ. ని. ౧.౨౦౫; ౩.౨౮౫, ౩౨౨) గుణతో ఉక్కంసనమ్పి ఆయతిం సంవరాయ యథాపరాధం గరహణమ్పి న నివారేతి.

౪౮౯. వీమంసకస్సపి అధిప్పాయో వీమంసనవసేన పవత్తో. మూలవీమంసకో హేతువాదితాయ. గణ్ఠివీమంసకస్స అనుస్సుతిభావతో వుత్తం ‘‘పరస్సేవ కథాయ నిట్ఠఙ్గతో’’తి. తేనాహ భగవా – ‘‘పరస్స చేతోపరియాయం అజానన్తేనా’’తి. తథాగతోవ పటిపుచ్ఛితబ్బోతి ఇమినా పుబ్బే సాధారణతో వుత్తం అనుమానం ఉక్కంసం పాపేత్వా వదతి. ఉక్కంసగతఞ్హేతం అనుమానం, యదిదం సబ్బఞ్ఞువచనం అవిసంవాదం సామఞ్ఞతో అపుథుజ్జనగోచరస్స అత్థస్స అనుమానతో. తివిధో హి అత్థో, కోచి పచ్చక్ఖసిద్ధో, యో రూపాదిధమ్మానం పచ్చత్తవేదనియో అనిద్దిసితబ్బాకారో. కోచి అనుమానసిద్ధో, యో ఘటాదీసు పసిద్ధేన పచ్చయాయత్తభావేన సాధియమానో సద్దాదీనం అనిచ్చతాదిఆకారో. కోచి ఓకప్పనసిద్ధో, యో పచురజనస్స అచ్చన్తమదిట్ఠో సద్ధావిసయో పరలోకనిబ్బానాది. తత్థ యస్స సత్థునో వచనం పచ్చక్ఖసిద్ధే అనుమానసిద్ధే చ అత్థే న విసంవాదేతి అవిపరీతప్పవత్తియా, తస్స వచనేన సద్ధేయ్యత్థసిద్ధి, సద్ధేయ్యరూపా ఏవ చ యేభుయ్యేన సత్థుగుణా అచ్చన్తసమ్భవతో.

ఏస మయ్హం పథోతి య్వాయం ఆజీవట్ఠమకసీలసఙ్ఖాతో మయ్హం ఓరమత్తకో గుణో, ఏస అపరచిత్తవిదునో వీమంసకస్స భిక్ఖునో మమ జాననపథో జాననమగ్గో. ఏస గోచరోతి ఏసో ఏత్తకో ఏవ తస్స మయి గోచరో, న ఇతో పరం. తథా హి బ్రహ్మజాలేపి (దీ. ని. ౧.౭) భగవతా ఆజీవట్ఠమకసీలమేవ నిద్దిట్ఠం. ఏతాపాథోతి ఏత్తకాపాథో. యో సీలే పతిట్ఠితో ‘‘ఏతం మమా’’తి, ‘‘ఇమినాహం సీలేన దేవో వా భవిస్సామి దేవఞ్ఞతరో వా’’తి తణ్హాయ పరామసన్తో, తస్స విసేసభాగియతాయ, నిబ్బేధభాగియతాయ వా అకారణేన తణ్హం అనతివత్తనతో సో తమ్మయో నామ. తేనాహ ‘‘న తమ్మయో న సతణ్హో’’తిఆది.

సుతస్స ఉపరూపరి విసేసావహభావేన ఉత్తరుత్తరఞ్చేవ తస్స చ విసేసస్స అనుక్కమేన పణీతతరభావతో పణీతతరఞ్చ కత్వా దేసేతి. సవిపక్ఖన్తి పహాతబ్బపహాయకభావేన సప్పటిపక్ఖం. కణ్హం పటిబాహిత్వా సుక్కన్తి ఇదం ధమ్మజాతం కణ్హం నామ, ఇమస్స పహాయకం ఇదం సుక్కం నామాతి ఏవం కణ్హం పటిబాహిత్వా సుక్కం. సుక్కం పటిబాహిత్వా కణ్హన్తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. ఇధ పన ‘‘ఇమినా పహాతబ్బ’’న్తి వత్తబ్బం. సఉస్సాహన్తి సబ్యాపారం. కిరియమయచిత్తానఞ్హి అనుపచ్ఛిన్నావిజ్జాతణ్హామానాదికే సన్తానే సబ్యాపారతా సఉస్సాహతా, సవిపాకధమ్మతాతి అత్థో. తస్మిం దేసితే ధమ్మేతి తస్మిం సత్థారా దేసితే లోకియలోకుత్తరధమ్మే. ఏకచ్చం ఏకదేసభూతం మగ్గఫలనిబ్బానసఙ్ఖాతం పటివేధధమ్మం అభిఞ్ఞాయ అభివిసిట్ఠాయ మగ్గపఞ్ఞాయ జానిత్వా. పటివేధధమ్మేన మగ్గేన. దేసనాధమ్మేతి దేసనారుళ్హే పుబ్బభాగియే బోధిపక్ఖియధమ్మే నిట్ఠం గచ్ఛతి – ‘‘అద్ధా ఇమాయ పటిపదాయ జరామరణతో ముచ్చిస్సామీ’’తి. పుబ్బే పోథుజ్జనికసద్ధాయపి పసన్నో, తతో భియ్యోసోమత్తాయ అవిపరీతధమ్మదేసనో సమ్మాసమ్బుద్ధో సో భగవాతి సత్థరి పసీదతి. నియ్యానికత్తాతి వట్టదుక్ఖతో ఏవ తతో నియ్యానావహత్తా. వఙ్కాదీతి ఆది-సద్దేన అఞ్ఞం అసామీచిపరియాయం సబ్బం దోసం సఙ్గణ్హాతి.

౪౯౦. ఇమేహి సత్థువీమంసనకారణేహీతి ‘‘పరిసుద్ధకాయసమాచారతాదీహి చేవ ఉత్తరుత్తరిపణీతపణీతఅవిపరీతధమ్మదేసనాహి చా’’తి ఇమేహి యథావుత్తేహి సత్థుఉపపరిక్ఖనకారణేహి. అక్ఖరసమ్పిణ్డనపదేహీతి తేసంయేవ కారణానం సమ్బోధనేహి అక్ఖరసముదాయలక్ఖణేహి పదేహి. ఇధ వుత్తేహి అక్ఖరేహీతి ఇమస్మిం సుత్తే వుత్తేహి యథావుత్తస్స అత్థస్స అభిబ్యఞ్జనతో బ్యఞ్జనసఞ్ఞితేహి అక్ఖరేహి. ఓకప్పనాతి సద్ధేయ్యవత్థుం ఓక్కన్తిత్వా పసీదనతో ఓకప్పనలక్ఖణా. సద్ధాయ మూలం నామాతి అవేచ్చప్పసాదభూతాయ సద్ధాయ మూలం నామ కారణన్తి సద్దహనస్స కారణం పరిసుద్ధకాయసమాచారాదికం. థిరా పటిపక్ఖసముచ్ఛేదేన సుప్పతిట్ఠితత్తా. హరితుం న సక్కాతి అపనేతుం అసక్కుణేయ్యా. ఇతరేసు సమణబ్రాహ్మణదేవేసు వత్తబ్బమేవ నత్థీతి ఆహ ‘‘సమితపాపసమణేన వా’’తిఆది.

‘‘బుద్ధానం కేసఞ్చి సావకానఞ్చ విబాధనత్థం మారో ఉపగచ్ఛతీ’’తి సుతపుబ్బత్తా ‘‘అయం మారో ఆగతో’’తి చిన్తేసి. ఆనుభావసమ్పన్నేన అరియసావకేన పుచ్ఛితత్తా ముసావాదం కాతుం నాసక్ఖి. ఏతేతి యథావుత్తే సమితపాపసమణాదయో ఠపేత్వా. సభావసమన్నేసనాతి యాథావసమన్నేసనా అవిపరీతవీమంసా. సభావేనేవాతి సబ్భావేనేవ యథాభూతగుణతో ఏవ. సుట్ఠు సమ్మదేవ. సమన్నేసితోతి ఉపపరిక్ఖితో. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవాతి.

వీమంసకసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.