౮. సల్లేఖసుత్తవణ్ణనా

౮౧. ‘‘చున్దో’’తి తస్స మహాథేరస్స నామం, పూజావసేన పన మహాచున్దోతి వుచ్చతి యథా ‘‘మహామోగ్గల్లానో’’తి. అత్తనో వా చున్దం నామ భాగినేయ్యత్థేరం ఉపాదాయ ఆయస్మతో సారిపుత్తత్థేరస్స భాతా అయం మహాథేరో ‘‘మహాచున్దో’’తి పఞ్ఞాయిత్థ యథా ‘‘మహాపన్థకో’’తి. సాయన్హసమయన్తి భుమ్మత్థే ఏకం ఉపయోగవచనన్తి ఆహ ‘‘సాయన్హకాలే’’తి. న హేత్థ అచ్చన్త సంయోగో సమ్భవతీతి. సత్తసఙ్ఖారేహీతి సద్ధివిహారికఅన్తేవాసికఉపాసకాదిసత్తేహి చేవ రూపారమ్మణాదిసఙ్ఖారేహి చ. పటినివత్తిత్వాతి అపసక్కిత్వా. నిలీయనన్తి వివేచనం కాయచిత్తేహి తతో వివిత్తతా. ఏకీభావోతి హి కాయవివేకమాహ, పవివేకోతి చిత్తవివేకం. తతో వుట్ఠితోతి తతో దువిధవివేకతో భవఙ్గుప్పత్తియా, సబ్రహ్మచారీహి సమాగమేన చ అపేతో. అభివాదాపేత్వాతి అభివాదం కారేత్వా. ఏవన్తి యథావుత్తఅభివాదవసేన. పగ్గయ్హాతి ఉన్నామేత్వా. అనుపచ్ఛిన్నభవమూలానం తావ ఏవం అభివాదో హోతు, ఉచ్ఛిన్నభవమూలానం కిమత్థియోతి ఆహ ‘‘ఏతం ఆచిణ్ణం తథాగతాన’’న్తి. తేన న తథాగతా సమ్పరాయికంయేవ సత్తానం సుఖం ఆసీసన్తి, అథ ఖో దిట్ఠధమ్మికమ్పీతి దట్ఠబ్బం. కస్మా ఏవం తథాగతా అభివదన్తీతి తత్థ కారణమాహ ‘‘సుఖకామా హీ’’తిఆది. పుథుకాయాతి బహూ సత్తకాయా. యక్ఖాతి దేవా. తే హి పూజనీయతాయ ‘‘యక్ఖా’’తి వుచ్చన్తి. అభివదన్తీతి ఆసీసితమేవత్థం ఞాణకరుణాహి అభిముఖం కత్వా వదన్తి.

యాతి అనియమతో గహితా నియమతో దస్సేన్తో ‘‘ఇమా’’తి ఆహ. ఇమాతి చ ఆసన్నపచ్చక్ఖవచనన్తి ఆహ ‘‘అభిముఖం కరోన్తోవియా’’తి, తం తం దిట్ఠిగతికం చిత్తగతం సమ్ముఖా వియ కరోన్తోతి అత్థో. దిట్ఠియోతి పురిమపదలోపేన పాళియం వుత్తన్తి దస్సేన్తో ‘‘మిచ్ఛాదిట్ఠియో’’తి ఆహ. సత్తేసు దిట్ఠిగతచిత్తుప్పాదేసు ఉప్పజ్జమానా, సత్తేసు వా విసయభూతేసు ఆరబ్భ ఉప్పజ్జమానా ‘‘సత్తేసు పాతుభవన్తీ’’తి వుత్తా. అత్తవాదేనాతి అత్తానం ఆరబ్భ పవత్తేన వచనేన. పటిసంయుత్తాతి ‘‘అత్థి అత్తా’’తి గాహే గాహణే చ విసయభావేన పటిసంయుత్తా. దిట్ఠిగతికేన దిట్ఠిం గాహన్తేహి గహణే గాహాపణే చ దిట్ఠి దిట్ఠివాదస్స విసయోతి తేన పటిసంయుత్తా నామ హోతి. ‘‘అత్థి అత్తా’’తి ఏవం పవత్తా దిట్ఠి ఇధ అత్తవాదపటిసంయుత్తా, న తస్సా విసయభూతో అత్తా. సా చ విసయభావతో తథాపవత్తేన వాదేన పటిసంయుత్తా. లోకవాదప్పటిసంయుత్తాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. వీసతి భవన్తి తతో పరం అత్తవాదవత్థునో అభావా. పఞ్చపి హి ఉపాదానక్ఖన్ధే పచ్చేకం ‘‘అత్తా’’తి తే చ అత్తనో నిస్సయభావేన గణ్హతో ఏతాసం దిట్ఠీనం సమ్భవో, తబ్బినిముత్తో పనాయం విసయో అత్తగ్గహణాకారో చ నత్థీతి. సస్సతో అత్తా చ లోకో చాతి రూపాదీసు అఞ్ఞతరం ‘‘అత్తా’’తి, ‘‘లోకో’’తి వా గహేత్వా తం సస్సతో సబ్బకాలభావీ నిచ్చో ధువోతి. యథాహ ‘‘రూపీ అత్తా చేవ లోకో చ సస్సతో చాతి అత్తానఞ్చ లోకఞ్చ పఞ్ఞపేతీ’’తిఆది. సస్సతోతిఆదీసు పఠమో సస్సతవాదవసేన అత్తగ్గాహో, దుతియో ఉచ్ఛేదవాదవసేన, తతియో ఏకచ్చసస్సతవాదవసేన, చతుత్థో తక్కీవాదవసేన పవత్తో, అమరావిక్ఖేపవసేన వా పవత్తో అత్తగ్గాహో. అన్తవాతి అత్తనో పరిచ్ఛేదతావసేన. అనన్తవాతి అపరిచ్ఛేదతావసేన. అన్తవా చ అనన్తవా చాతి తదుభయవసేన, ఇతరో తక్కీవాదవసేన పవత్తో అత్తగ్గాహో. ఏవం పవత్తత్తా అట్ఠ హోన్తీతి యోజనా.

ఆదిమేవాతి ఆదిమనసికారమేవ. తం పన సరూపతో దస్సేన్తో ‘‘విపస్సనామిస్సకపఠమమనసికారమేవా’’తి ఆహ. అప్పత్వాపి సోతాపత్తిమగ్గన్తి ఇమినా అవధారణేన నివత్తితం దస్సేతి. నామరూపపరిచ్ఛేదతో పభుతి యావ ఉదయబ్బయదస్సనం, అయం ఇధ ఆదిమనసికారోతి అధిప్పేతో పఞ్ఞాభావనాయ ఆరమ్భభావతో. ఉదయబ్బయానుపస్సనాసహితతాయ చస్స విపస్సనామిస్సకతా వచనం. ఏవన్తి ఇమస్స అత్థవచనం ‘‘ఏత్తకేనేవఉపాయేనా’’తి, యథావుత్తఆదిమనసికారేనాతి అత్థో. ఏతాసన్తి యథావుత్తానం అత్తవాదలోకవాదపటిసంయుత్తానం దిట్ఠీనం. కామఞ్చ తాసం తేన తదఙ్గవసేన పహానం హోతియేవ, తం పన నాధిప్పేతం, తస్మా సముచ్ఛేదవసేన పహానం పటినిస్సగ్గో చ హోతీతి పుచ్ఛతి. సబ్బసో సముచ్ఛిన్నసంయోజనతాయ అనధిమానికోపి సమానో. ‘‘అరియధమ్మో అధిగతో’’తి మానో అధిమానో, సో యేసం అత్థి తే అధిమానికా, తేసం ఉదయబ్బయఞాణాధిగమేన అధిమానుప్పత్తి తదవసానో చ మనసికారోతి అధిప్పేతో. తేన దిట్ఠీనం పహానం న హోతీతి కథాపనత్థం అయం పుచ్ఛాతి ఆహ ‘‘అధిమానప్పహానత్థం పుచ్ఛతీ’’తి. ‘‘ఆదిమేవ ను ఖో…పే… పటినిస్సగ్గో హోతీ’’తి అనభిసమేతావీ వియ వదన్తో అధిమానే ఠితో వియ హోతీతి ఆహ ‘‘అధిమానికో వియ హుత్వా’’తి. సోతి థేరో. తేసం అత్థాయాతి తేసం అత్తనో అన్తేవాసికానం భగవతా ఏతస్స మిచ్ఛాగాహస్స వివేచనత్థాయ. థేరో కిర ధమ్మసేనాపతి వియ సద్ధిం అత్తనో అన్తేవాసికేహి భగవన్తం ఉపసఙ్కమి.

౮౨. యత్థాతి విసయే భుమ్మం. దిట్ఠీనఞ్హి ఆరమ్మణనిదస్సనమేతన్తి. యస్మా దిట్ఠీనం అనుసయనభూమిపి సముదాచరణట్ఠానమ్పి ఖన్ధా ఏవ, తస్మా ఆహ ‘‘యత్థ చేతా దిట్ఠియో ఉప్పజ్జన్తీ తిఆది పఞ్చక్ఖన్ధే సన్ధాయ వుత్త’’న్తి. రూపం అభినివిస్సాతి ‘‘ఇదం రూపం మమ అత్తా’’తి దిట్ఠాభినివేసవసేన అభినివిసిత్వా ఆరబ్భ. అభినివిసమానా ఏవ హి దిట్ఠి నం ఆరమ్మణం కత్వా ఉప్పజ్జతి. ‘‘సో అత్తా’’తిఆదీసు యదిదం చక్ఖాదిసఙ్గహం రూపం, సహబుద్ధినిబన్ధనతాయ సో మే అత్తా, సుఖాసుఖం ఏత్థ లోకియతీతి సో లోకో. ‘‘సోఏవాహం పేచ్చ పరలోకే భవిస్సామీతి తథాభావేన నిచ్చో, థిరభావేన ధువో, సబ్బదాభావితాయ సస్సతో, నిబ్బికారతాయ అవిపరిణామధమ్మోతి అత్థో. యది పఞ్చక్ఖన్ధే సన్ధాయ వుత్తం, కథమేకవచనన్తి ఆహ ‘‘ఆరమ్మణవసేనా’’తిఆది. నానా కరీయతి ఏతేనాతి నానాకరణం, విసేసో. జాతివసేనాతి ఉప్పత్తివసేన. యే హి అనిబ్బత్తపుబ్బా సమానావత్థా, తే ఉప్పాదసఙ్ఖాతవికారసమఙ్గితాయ ఉప్పజ్జన్తీతి సమఞ్ఞం లభన్తి. తేనాహ ‘‘జాతివసేనా’’తిఆది. పునప్పునం ఆసేవితాతి అనాదిమతి సంసారే అపరాపరుప్పత్తియా లద్ధాసేవనా. ఏతేన కిలేసానం భావనట్ఠేన అనుసయత్థం విసేసేతి. థామగతాతి థామభావం ఉపగతా. ఏతేన అనుసయే సభావతో దస్సేతి. థామగమనన్తి చ కామరాగాదీనం అనఞ్ఞసాధారణో సభావో. తథా హి వుత్తం ‘‘థామగతో అనుసయే పజహతీ’’తి (పటి. మ. ౩.౨౧). అప్పటివినీతాతి సముచ్ఛేదవినయవసేన న పటివినీతా. అప్పహీనా హి థామగతా కిలేసా అనుసేన్తీతి వుచ్చన్తి. ఏతేన తేసం కారణలాభే సతి ఉప్పజ్జనారహతం దస్సేతి. సముదాచరన్తీతి అభిభవన్తి. ఏతేన తేసం వీతిక్కమప్పత్తతం దస్సేతి. ఉప్పజ్జన్తీతి పన ఇమినావ పరియుట్ఠానావత్థా దస్సితా.

తం పఞ్చక్ఖన్ధప్పభేదం ఆరమ్మణన్తి యం తం ‘‘యత్థ చేతా దిట్ఠియో ఉప్పజ్జన్తీ’’తిఆదినా వుత్తం రూపుపాదానక్ఖన్ధాదిపఞ్చక్ఖన్ధపభేదం దిట్ఠీనం ఆరమ్మణం. ఏతం మయ్హం న హోతీతి ఏతం ఖన్ధపఞ్చకం మయ్హం సన్తకం న హోతి మమ కిఞ్చనపలిబోధభావేన గహేతబ్బతాయ అభావతో. తేనస్స పరమత్థతో తణ్హావత్థుభావం పటిక్ఖిపతి తావకాలికాదిభావతో. అహమ్పి ఏసో న అస్మీతి ఏసో పఞ్చక్ఖన్ధపభేదో అహమ్పి న అస్మి, అహన్తి సో గహేతబ్బో న హోతీతి అత్థో. ఏతేనస్స మానవత్థుభావం పటిక్ఖిపతి అనిచ్చదుక్ఖజేగుచ్ఛాదిభావతో. ఏసో మే అత్తాపి న హోతి అత్తసభావస్స తత్థ అభావతో మమఞ్చస్స కిఞ్చనపలిబోధభావేన గహేతబ్బతాయ అభావతో.

తణ్హావ మమన్తి గణ్హాతి ఏతేనాతి తణ్హాగాహో. తం గణ్హన్తోతి తం ఉప్పాదేన్తో. తేనాహ ‘‘తణ్హాపపఞ్చం గణ్హాతీ’’తి. పపఞ్చేతి సన్తానం విత్థారేన్తో సత్తే సంసారే చిరాయతీతి పపఞ్చో. యథా వుత్తపభేదన్తి అట్ఠసతతణ్హావిచరితపభేదం. తణ్హాపపఞ్చం పటిక్ఖిపతి ఖన్ధపఞ్చకస్స తణ్హావత్థుకాభావవిభావనేనాతి అధిప్పాయో. పరతో పదద్వయేపి ఏసేవ నయో. దిట్ఠేకట్ఠాతి దిట్ఠియా పహానేకట్ఠా. తేన తేసం పఠమమగ్గవజ్ఝతం దస్సేతి. సహజేకట్ఠా పన దిట్ఠియా తణ్హా ఏవ, న మానో, సా చ ఖో అపాయగమనీయా. యథా అత్థీతి యేన అనిచ్చదుక్ఖాసుభానత్తాకారేన అత్థి, తథా పస్సన్తో యథాభూతం పస్సతి నామ. తేనాహ ‘‘ఖన్ధపఞ్చకఞ్హీ’’తిఆది. ఏతేనేవ ఆకారేనాతి రుప్పనాదిఅనిచ్చాదిఆకారేనేవ. గయ్హమానమ్పి అప్పహీనవిపల్లాసేహి. తేనాకారేనాతి ‘‘ఏతం మమ’’న్తిఆదిఆకారేన. నేవత్థి యథాభూతదస్సనవిపల్లాసానం తదభావతో. సుట్ఠు పస్సన్తస్సాతి యథా పున తథా న పస్సితబ్బం, ఏవం సుట్ఠు సాతిసయం పస్సన్తస్స.

న ఆదిమనసికారేనేవ దిట్ఠిప్పహానం హోతి, అధిమానికానం పన అధిమానమత్తమేతం దస్సనం. మగ్గేనేవ తం హోతీతి ఇమమత్థం విభావేన్తో ‘‘సోతాపత్తిమగ్గేన దిట్ఠిప్పహానం దస్సేత్వా’’తి ఆహ. విభజన్తోతి అధిమానికానం ఝానాని అసల్లేఖభావేన విభజన్తో. బాలపుథుజ్జనానం నేవ ఉప్పజ్జతి అకారకభావతో. న అరియసావకానం పహీనాధిమానపచ్చయత్తా. న అట్ఠాననియోజకో సప్పాయకమ్మట్ఠానేయేవ నియోజనతో.

థేరో ‘‘యదత్థం సఙ్ఘో పక్కోసతి, సో అత్థో తత్థ వాసీనం ఆగతాగతానం ఇధ ఇజ్ఝతీ’’తి తం ఉదిక్ఖన్తో సఙ్ఘేన యావతతియం పహితోపి న గతో న అగారవేన. తేనాహ ‘‘కిమేత’’న్తిఆది. పణ్డితో హి తత్థ అత్తనో కిచ్చమేవ కరోతీతి అఞ్ఞతరం వుడ్ఢపబ్బజితం పాహేసి. కిమేతన్తి సఙ్ఘస్స ఆణాయ అకరణం నామ కిమేతన్తి కరణే ఆదరం దీపేన్తో ఏవమాహ. సట్ఠివస్సాతీతోతి అప్పత్తే పత్తసఞ్ఞీ ఏవ సట్ఠివస్సాతీతో. యస్మా పేసలా పేసలేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమానాధిముత్తితాయ, తస్మా థేరో ‘‘సాధావుసో’’తి వత్వా హత్థిమాపనాదిం సబ్బం అకాసి.

తాదిసోవాతి అనన్తరం వుత్తత్థేరసదిసోవ అప్పత్తే పత్తసఞ్ఞీ ఏవ సట్ఠివస్సాతీతోతి అత్థో. పదుమగుమ్బన్తి కమలసణ్డం. పాసాదం పావిసి విస్సట్ఠం ఓలోకనేనస్స పుథుజ్జనభావో అత్తనావ పఞ్ఞాయిస్సతీతి. తిస్సమహావిహారే కిర థేరా భిక్ఖూ తదా ‘‘సకచిత్తం పసీదతీ’’తి వచనం పూజేన్తా కాలస్సేవ చేతియఙ్గణం సమ్మజ్జిత్వా ఏత్తకారమ్మణమేవ బుద్ధారమ్మణపీతిం ఉప్పాదేత్వా దివసే దివసే తథా కరోన్తి. తేన వుత్తం ‘‘తస్మిఞ్చ సమయే’’తిఆది. ‘‘ధమ్మదిన్న, ఇధ పత్తచీవరం ఠపేతీ’’తి వత్తాపి పటిసన్థారవసేన కిఞ్చి పుచ్ఛితాపి నాహోసి. గుణం జానాతీతి నిముజ్జనాదీసు వివరదానాదినా గుణం జానాతి వియ. తుమ్హే పన న జానిత్థ ఆగన్తుకవత్తస్సపి అకరణతో. సత్థుఆణావిలఙ్ఘినీ కీదిసీ సా సఙ్ఘస్స కతికా? కతికా చ నామ సిక్ఖాపదావిరోధేన అనువత్తేతబ్బా, ఏత్తకమ్పి అజానన్తేహి మే సంవాసో నత్థీతి ఆకాసే అబ్భుక్కమి.

యం తస్స ఏవమస్స సల్లేఖేన విహరామీతి యో ‘‘పఠమజ్ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరేయ్యా’’తి వుత్తో, తస్స భిక్ఖునో యం ‘‘పఠమజ్ఝానసఙ్ఖాతం పటిపత్తివిధానం కిలేసే సల్లేఖతి, తేన సల్లేఖేన అహం విహరామీ’’తి అధిమానవసేన ఏవమస్స ఏవం భవేయ్య ఠానమేతం విజ్జతీతి ఏవమేత్థ సమ్బన్ధో వేదితబ్బో. తం న యుజ్జతీతి తం అధిమానికస్స ‘‘యథావిభఙ్గం పఠమజ్ఝానం సల్లేఖో’’తి పరివితక్కితం న యుజ్జతి యుత్తం న హోతి. తేనాహ ‘‘న హీ’’తిఆది. తత్థ సమ్మా సబ్బసో చ కిలేసే లిఖతీతి సల్లేఖో, అరియమగ్గో. తదుపాయవిపస్సనా సల్లేఖపటిపదా. యం పన ఝానం విపస్సనాపాదకం, తమ్పి ఝానం పరియాయేన మగ్గపాదకం హోతియేవ. తేనాహ ‘‘అవిపస్సనాపాదకత్తా’’తిఆది.

ఝానధమ్మవసేనాతి వితక్కాదిపఞ్చకజ్ఝానధమ్మవసేన. చిత్తుప్పాదవసేన అనేకవారం పవత్తమానమ్పి ఝానం ఏకావజ్జనతాయ ఏకవీథిపరియాపన్నత్తా ఏకా సమాపత్తి ఏవాతి ‘‘పునప్పునం సమాపత్తివసేనా’’తి వుత్తం. చత్తారి అరూపజ్ఝానాని యథాసకం ఏకేకస్మింయేవ ఆరమ్మణే పవత్తన్తీతి ఆహ ‘‘ఆరమ్మణభేదాభావతో’’తి. పురిమకారణద్వయవసేనేవాతి ‘‘ఝానధమ్మవసేన, పునప్పునం సమాపత్తివసేనా’’తి పుబ్బే వుత్తప్పకారకారణద్వయవసేనేవ.

తేసం అరూపజ్ఝానానం కిలేసపరిళాహాభావేన నిబ్బుతాని అఙ్గాని, భావనావిసేసవసేన సుఖుమాని ఆరమ్మణాని. తస్మా తానీతి తేసం వసేన తాని ఝానాని సన్తాని, తస్మా ‘‘సన్తా ఏతే విహారా’’తి వుత్తం. తేసం చతున్నమ్పీతి చతున్నమ్పి తేసం అరూపజ్ఝానానం.

౮౩. సోతి అధిమానికో భిక్ఖు, అఞ్ఞో వా ఇతో బాహిరకో తాపసపరిబ్బాజకాదికో న హి సమ్మసతి. తత్థ అధిమానికో అప్పత్తే పత్తసఞ్ఞితాయ న సమ్మసతి, ఇతరో అవిసయతాయ. యత్థాతి యస్మిం సల్లేఖవత్థుస్మిం, అవిహింసకతాదీహి చతుచత్తాలీసాయ ఆకారేహి.

అట్ఠ సమాపత్తియో నామ కిలేసానం విక్ఖమ్భనవసేన పవత్తా ఉత్తరుత్తరి సన్తపణీతా ధమ్మా, న తథా లోకియా అవిహింసాదయో. తత్థ కథం అవిహింసాదయో ఏవ సల్లేఖభావేన వుత్తా, న ఇతరాతి ఇమమత్థం విభావేన్తో చోదకో ‘‘కస్మా పనా’’తిఆదిమాహ. ఇతరో కామం సమాపత్తియో సన్తపణీతసభావా, వట్టపాదకతాయ పన కిలేసానం సల్లేఖపటిపదా న హోన్తి, అవిహింసాదయో పన వివట్టపాదకా సల్లేఖపటిపదాతి ఇమమత్థం విభావేన్తో ‘‘లోకుత్తరపాదకత్తా’’తిఆదిమాహ. ఇమినాయేవ అట్ఠసమాపత్తీహి అవిహింసాదీనం విసేసదీపకేన సుత్తేన యథా మహప్ఫలతరం హోతి, తం పకారజాతం వేదితబ్బం. ఇదఞ్హి దక్ఖిణేయ్యతరతాయ దక్ఖిణాయ మహప్ఫలతరతం సన్ధాయ వుత్తన్తి సమ్బన్ధో. నను తత్థ ‘‘సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో’’తి ఆగతం, న ‘‘సరణగతో’’తి చోదనం సన్ధాయాహ ‘‘సరణగమనతో పట్ఠాయా’’తిఆది. వుత్తఞ్హేతం అట్ఠకథాయం (మ. ని. అట్ఠ. ౩.౩౭౯) ‘‘హేట్ఠిమకోటియా తిసరణం గతో ఉపాసకోపి సోతాపత్తిఫలసచ్ఛికిరియాయ పటిపన్నో నామా’’తి. యో హి వట్టదుక్ఖం సమతిక్కమితుకామో పసన్నచిత్తో రతనత్తయం సరణం గచ్ఛతి, తస్స తం అధిసీలాదీనం ఉపనిస్సయో హుత్వా అనుక్కమేన దస్సనమగ్గాధిగమాయ సంవత్తేయ్యాతి.

విహింసాదివత్థున్తి యదేతం విహింసాదీనం వత్థుం వదామ, ఇమస్మిం విహింసాదివత్థుస్మిం. అన్తమిచ్ఛాదిట్ఠిఞ్చ మిచ్ఛత్తానం ఆదిమిచ్ఛాదిట్ఠిఞ్చాతి ఇదం దేసనాక్కమం సన్ధాయ వుత్తం. మిస్సేత్వాతి మిచ్ఛాదిట్ఠిభావసామఞ్ఞేన ఏకజ్ఝం కత్వా. తథాతి ఇమినా యథా కమ్మపథమిచ్ఛత్తానం అన్తే ఆదిమ్హి చ వుత్తమిచ్ఛాదిట్ఠిం మిస్సేత్వా ఏకజ్ఝం వుత్తం, తథా తేసం అన్తే వుత్తసమ్మాదిట్ఠీతి ఇమమత్థం ఉపసంహరతి.

పాణన్తి వోహారతో సత్తం, పరమత్థతో జీవితిన్ద్రియం. అతిపాతేన్తి సరసేనేవ పతనసభావం అతిచ్చ అన్తరా ఏవ పాతేన్తి, అతిక్కమ్మ వా సత్థాదీహి అభిభవిత్వా పాతేన్తి. అదిన్నన్తి పరసన్తకం. ఆదియన్తీతి గణ్హన్తి. సల్లేఖతీతి సమం లేఖతి, పజహతీతి అత్థో. కమ్మపథకథా ఏసాతి ‘‘అత్థభఞ్జనక’’న్తి వుత్తం. పియసుఞ్ఞకరణతో పిసుణా, పిసతి పరే సత్తే హింసతీతి వా పిసుణా. ఫరుసాతి లూఖా, నిట్ఠురాతి అత్థో. నిరత్థకన్తి అత్థరహితం అత్తనో పరేసఞ్చ హితవినిముత్తం. మిచ్ఛాతి విపరీతా నిచ్చాదివసేన పవత్తియా. పాపికాతి లామికా. ఏకన్తాకుసలతాయ విఞ్ఞూహి బుద్ధాదీహి గరహితా. నత్థి దిన్నన్తి ఆదివత్థుకాయాతి దసవత్థుకమిచ్ఛాదిట్ఠిమాహ. నత్థికభావాభినివేసనవసేన కమ్మపథప్పత్తియేవస్సా కమ్మపథపరియాపన్నతా. ‘‘రూపం అత్తా’’’తిఆదినయప్పవత్తా అత్తదిట్ఠి మగ్గన్తరాయకరత్తా అనియ్యానికదిట్ఠి. అనియ్యానికత్తా ఏవ హిస్సా మిచ్ఛత్తపరియాపన్నతా. సమ్మాతి అవిపరీతా, తతో ఏవ సోభనా సున్దరా, బుద్ధాదీహి పసత్థత్తా విఞ్ఞుప్పసత్థా. సేసమేత్థ మిచ్ఛాదిట్ఠియం వుత్తనయేన వేదితబ్బం.

అసుభాదీసు సుభాదిఆకారగ్గహణతో అయాథావఅనియ్యానికా అయోనిసో ఉప్పత్తియా. అకుసలాతి అయాథావాఅనియ్యానికా అకుసలా సఙ్కప్పా. ఏస నయోతి ఇమినా ‘‘అయాథావా అనియ్యానికా అకుసలా వాచా’’తిఆదినా తత్థ తత్థ అయాథావాదిఅత్థం అతిదిసతి. వాచాతి చేతనా అధిప్పేతా, తథా కమ్మన్తాజీవాసతి చ. యేభుయ్యేన అతీతానుస్సరణవసేన పవత్తితో ‘‘అతీతం చిన్తయతో’’తి వుత్తం. తథా హి లోకే ఏవం వదన్తి ‘‘యం మే పహూతం ధనం అహోసి, తం పమాదవసేన పన బహుం ఖీణ’’న్తి. సతిపతిరూపకేనాతి ‘‘చిరకతమ్పి చిరభాసితమ్పి సరితా’’తి ఏవం వుత్తసతుప్పత్తిపతిరూపకేన. ఉప్పత్తిన్తి చిత్తుప్పత్తిం. తథాపవత్తచిత్తుప్పాదో హి మిచ్ఛాసతి. సా పన కోధవసేన వా ‘‘అక్కోచ్ఛి మం అవధి మ’’న్తిఆదినా (ధ. ప. ౩) ఉపనయ్హన్తస్స, రాగవసేన వా ‘‘యానిస్స తాని పుబ్బే మాతుగామేన సద్ధిం హసితలపితకీళితాని అనుస్సరతీ’’తి (అ. ని. ౭.౫౦) వుత్తనయేన సుభతో అనుస్సరన్తస్స, దిట్ఠివసేన వా ‘‘సో ఖో పన మే అత్తో నిచ్చో ధువో’’తిఆదినా మిచ్ఛాఅభినివిసన్తస్సాతి ఏవమాదినా నయేన పవత్తతీతి వేదితబ్బా.

ఉపాయచిన్తావసేనాతి ఖిప్పజాలకుమినాదుహలాదిఉపకరణసంవిధానాదీసు యుత్తిచిన్తనాదివసేన పాపం కత్వా విప్పటిసారనిమిత్తం, ‘‘సుకతం మయా’’తి పామోజ్జనిమిత్తం కత్వా పచ్చవేక్ఖణాకారేన మోహో అఞ్ఞాణం. తత్థ పన ‘‘అసివే సివా’’తి వోహారో వియ ఞాణవోహారో. మిచ్ఛాసభావత్తా పన మిచ్ఛాఞాణంత్వేవ వుచ్చతి. ఏకూనవీసతిభేదం పచ్చవేక్ఖణఞాణం సమ్మా పేక్ఖితత్తా సమ్మాఞాణం వుచ్చతి, ఇతరం పన ఝానాదిపచ్చవేక్ఖణఞాణం సమ్మాదిట్ఠియావ సఙ్గయ్హతి. రూపారూపసమాపత్తిలాభితామత్తేన వట్టతో అవిముత్తాయేవ సమానా ‘‘విముత్తా మయ’’న్తి ఏవంసఞ్ఞినో. పకతిపురిసన్తరఞాణసఙ్ఖాతాయం, గుణవియుత్తస్స అత్తనో సకత్తని అవట్ఠానసఙ్ఖాతాయం, అత్తనో మహాబ్రహ్మునా సలోకతా తస్స సమీపతాసంయుజ్జనసఙ్ఖాతాయం వా అవిముత్తియం విముత్తిసఞ్ఞినో. ఏకన్తాకుసలతాయ హీనత్తా పాపికా. అయాథావతాయ విపరీతా. యథావుత్తేనాతి ‘‘అవిముత్తాయేవ సమానా’’తి వుత్తప్పకారేన. ‘‘మయమేత్థ సమ్మాదిట్ఠి భవిస్సామా’’తిఆదీసు ఫలసమ్మాదిట్ఠిఆదీనిపి మగ్గసమ్మాదిట్ఠిఆదిపక్ఖికానేవాతి అధిప్పాయేన ‘‘ఫలసమ్పయుత్తాని…పే… వేదితబ్బా’’తి వుత్తం. సబ్బేపి పన ఫలధమ్మే విముత్తిక్ఖన్ధసఙ్గహతో ‘‘విముత్తీ’’తి వుచ్చమానే న కోచి విరోధో. ఏత్థ సమ్మావిముత్తిసఙ్ఖాతే సల్లేఖవత్థుమ్హి.

యది నీవరణవసేన వుత్తాని, తస్మా తీణేవ వుత్తానీతి ఆహ ‘‘అభిజ్ఝాలూ’’తిఆది. పరియుట్ఠానప్పత్తా థినమిద్ధపరియుట్ఠితా. యస్స ధమ్మస్స అత్థితాయ ఉద్ధతా నామ హోన్తి, సో ధమ్మో ఉద్ధచ్చన్తి ఆహ ‘‘ఉద్దచ్చేన సమన్నాగతాతి ఉద్ధతా’’తి. విచినన్తాతి ధమ్మోతి వా అధమ్మోతి వా ఆదినా యం కిఞ్చి సభావం వినిచ్ఛినన్తా. ఉపనాహనసీలాతి పరస్స అత్తనో చిత్తే అనుబన్ధనసీలా. ఇస్సన్తీతి ఉసూయన్తి. సఠయన్తీతి సఠా అఞ్ఞథా అత్తానం అఞ్ఞథా పవేదనకా. తే పన యస్మా న యథాభూతవాదినో, తస్మా ఆహ ‘‘న సమ్మా భాసన్తీతి వుత్తం హోతీ’’తి. వుత్తపచ్చనీకనయేనాతి ‘‘న కోధనా అక్కోధనా’’తిఆదినా వుత్తఅత్థపటిపక్ఖనయేన.

దుక్ఖం వచో ఏతేసు విప్పటికూలగ్గాహితాయ విపచ్చనీకగాహేసూతి దుబ్బచా. తే పన వచనక్ఖమా న హోన్తీతి ఆహ ‘‘వత్తుం దుక్ఖా’’తిఆది. హీనాచారతాయ దుక్ఖస్స వా సమ్పాపకతాయ పాపకా. అసద్ధమ్మవసేనాతి అసప్పురిసధమ్మవసేన. అత్తనా విసేసితబ్బవసేన కాయవిఞ్ఞత్తిఆదీనం కాయకమ్మద్వారాదిభావో వియ అస్సద్ధియాదిఅసద్ధమ్మసమన్నాగమేనఅసతం అసప్పురిసానం ధమ్మానన్తి తానియేవ అస్సద్ధియాదీని అసద్ధమ్మా నామ, తేసం వసేనాహ ‘‘సద్ధా ఏతేసం నత్థీ’’తి యథా తం ‘‘దుప్పఞ్ఞా’’తి. సుత్తగేయ్యాది అప్పం సుతం ఏతేసన్తి అప్పస్సుతా, సుతేన అనుపపన్నా. నత్థీతి గహేతబ్బన్తి ఇమినా అభావత్థో అయం అప్ప-సద్దో ‘‘అప్పడంసమకసవాతాతపసరీసపసమ్ఫస్సాన’’న్తిఆదీసు (అ. ని. ౧౦.౧౧) వియాతి దస్సేతి. సమ్మాపటిపత్తియా అనారమ్భనతో కుచ్ఛితా గారయ్హా సీదన్తి ఓసీదన్తి సంకిలేసపక్ఖేతి కుసీతా ద-కారస్స త-కారం కత్వా. అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ కుసలానం ధమ్మానం ఉపసమ్పదాయ ఆరద్ధం పగ్గహితం వీరియం ఏతేసన్తి ఆరద్ధవీరియా. అనుప్పాదనేన ముట్ఠా నట్ఠా సతి ఏతేసన్తి ముట్ఠస్సతీ. దుట్ఠాతి దూసితా. దుప్పఞ్ఞా నామ దూసితభావో పటిపక్ఖేన వినాసితభావోతి ఆహ ‘‘నట్ఠపఞ్ఞాతి వుత్తం హోతీ’’తి. హేట్ఠా సమ్మాదిట్ఠిగ్గహణేన కమ్మస్సకతాపఞ్ఞాయ మగ్గసమ్మాదిట్ఠియా చ గహితత్తా సుబ్బచకల్యాణమిత్తతాపరివారాహి ఇధ సద్ధాదీహి విపస్సనాసమ్భారస్స ఉద్ధటత్తా చ వుత్తం ‘‘ఇధ విపస్సనాపఞ్ఞా వేదితబ్బా’’తి. తేనాహ ‘‘విపస్సనాసమ్భారో హీ’’తిఆది. యుత్తిం అనపేక్ఖిత్వాపి అయమత్థో గహేతబ్బోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పోరాణానం ఆణా’’తి.

లోకుత్తరగుణానం అన్తరాయకరన్తి లోకుత్తరగుణానం అధిగమస్స అన్తరాయకరం. సన్దిట్ఠిన్తి సం అత్తనో దిట్ఠిం, యం వా తం వా అత్తనా యథాగహితదిట్ఠిన్తి అత్థో. సభావం అతిక్కమిత్వా పరతో ఆమసనతో పరామాసీ. దళ్హగ్గాహీతి ‘‘ఇదమేవ సచ్చ’’న్తి థిరగ్గాహగ్గాహీ. పటినిస్సగ్గీతి పటినిస్సజ్జనకో. కుమ్మోవాతి యథా కచ్ఛపో అత్తనో పాదాదికే అఙ్గే కేనచి ఘట్టితో సబ్బాని అఙ్గాని అత్తనో కపాలేయేవ సమోదహతి, న బహి నీహరతి, ఏవమయమ్పి ‘‘న సున్దరో తవ గాహో, ఛడ్డేహి న’’న్తి వుత్తో తం న విస్సజ్జేతి. అన్తోయేవ అత్తనో హదయే ఏవ ఠపేత్వా తం వదతి. కుమ్భీలగ్గాహన్తి సంసుమారగ్గాహం. గణ్హన్తీతి యథా సంసుమారా గహితం న విస్సజ్జేన్తి, ఏవం గణ్హన్తి.

౮౪. ఏవం చతుచత్తాలీసాయ ఆకారేహీతి అవిహింసనాదీహి చతుఅధికచత్తాలీసప్పకారేహి. కస్మా పనేత్థ అవిహింసా ఆదితో వుత్తా? సబ్బగుణానం మూలభావతో. అవిహింసాతి హి కరుణాయేతం అధివచనం, సా చ విసేసతో సీలస్స మూలకారణం పరూపఘాతలక్ఖణా దుస్సీల్యా ఓరమాపనతో. యథా హి పాణాతిపాతో పరూపఘాతలక్ఖణో, తథా పరేసం సాపతేయ్యావహరణం, సత్తిప్పహారతోపి ధనస్సావహారో గరుతరోతి. తథా అబ్రహ్మచరియం గబ్భధారణాదిదుక్ఖావహనతో, పరదారాతిక్కమే పన వత్తబ్బమేవ నత్థి. పరేసం విసంవాదనభేదనమమ్మఘట్టనానం పరూపఘాతభావో పాకటో ఏవ, సమ్ఫప్పలాపో అత్థగ్గాహాపనతో అనత్థుప్పాదనతో, అభిజ్ఝా అదిన్నాదానాదిహేతుతో, బ్యాపాదో పాణాతిపాతాదిహేతుతో, మిచ్ఛాదిట్ఠి సబ్బానత్థహేతుతో పరూపఘాతలక్ఖణా, మిచ్ఛాదిట్ఠి ధమ్మికపటిఞ్ఞోపి పాణాతిపాతాదీని కరోతి, పరే చ తత్థ నియోజేతి, కిమఙ్గం పన ఇతరే. విహింసలక్ఖణా దుస్సీల్యా ఓరమా అవిహింసలక్ఖణా విసేసతో సీలస్స బలవకారణం. సీలపదట్ఠానో చ సమాధి, సమాధిపదట్ఠానా చ పఞ్ఞాతి సబ్బగుణానం మూలభూతా అవిహింసా. అపిచ ఉళారజ్ఝాసయానం నిసమ్మకారీనం ధీరానం ఉత్తమపురిసానం సీలం వియ సమాధిపఞ్ఞాపి పరేసం హితసుఖావహావ సమ్పజ్జన్తీతి ఏవమ్పి కరుణా సబ్బగుణానం మూలన్తి సా ఆదితో వుత్తా.

తతో పరం విసేసతో ‘‘అవిహింసాసముట్ఠానా ఇమే ధమ్మా’’తి దస్సనత్థం కుసలకమ్మపథధమ్మా గహితా. తతో ఇదం గుణానం మూలభూతం సీలం, ఏత్థ పతిట్ఠితేన ఇమే ధమ్మా ఉప్పాదేతబ్బాతి దస్సనత్థం అట్ఠ సమ్మత్తా గహితా. తేసం విసోధనాయ పటిపన్నస్స ఆదితో ఏవం హోతీతి దస్సనత్థం నీవరణవివేకో గహితో, ఆదితో నీవరణద్వయస్స అగ్గహణే గహితాగహితకారణం అట్ఠకథాయ వుత్తమేవ. కోధస్స పన బ్యాపాదతో భేదో వత్థసుత్తవణ్ణనాయం (మ. ని. అట్ఠ. ౧.౭౧) వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో. కోధాదిప్పహానేన చేత్థ సల్లేఖసిద్ధీతి దస్సనత్థం తతో ఉపక్కిలేసవిసుద్ధి గహితా. సా చ సుబ్బచకల్యాణమిత్తఅప్పమత్తతాహి సిజ్ఝతీతి దస్సనత్థం పకిణ్ణకా గహితా. సమ్పన్నసోవచస్సతాదిగుణస్స ఇమే ధమ్మా పారిపూరిం గచ్ఛన్తి, విపస్సనం పరిబ్రూహేత్వా అరియమగ్గాధిగమాయ సంవత్తన్తీతి దస్సనత్థం సద్ధమ్మా గహితా. ఏవంభూతస్స అయం మిచ్ఛాగాహో లోకుత్తరగుణాధిగమస్స అన్తరాయకరో, తస్మా సో దూరతో వజ్జేతబ్బో, ఏవం యథావుత్తాయ సమ్మాపటిపత్తియా అరియమగ్గం అధిగచ్ఛన్తో సల్లేఖం మత్థకం పాపేతీతి దస్సనత్థం ‘‘సన్దిట్ఠిపరామాసీ’’తిఆది వుత్తన్తి ఏవమేతేసం చతుచత్తాలీసాయ సల్లేఖాకారానం గహణపయోజనం అనుపుబ్బీ చ వేదితబ్బా. పయోగతో సల్లేఖపటిపదం పటిపజ్జితుం అసక్కోన్తానం చిత్తుప్పాదోపి బహూపకారోతి ఆహ ‘‘చిత్తుప్పాదస్సపి బహూపకారతం దస్సేతు’’న్తి.

కుసలేసు ధమ్మేసూతి అవిహింసాదీసు యథావుత్తఅనవజ్జధమ్మేసు. అనువిధియనాతి చిత్తుప్పాదస్స కాయవాచాహి అనువిధానా. తేసం ధమ్మానన్తి అవిహింసాదిధమ్మానం, తేసం వా చిత్తుప్పాదవసేన పవత్తధమ్మానం. ఇదాని యథావుత్తధమ్మం విత్థారతో దస్సేతుం ‘‘కస్మా పనా’’తిఆది ఆరద్ధం. సరణగమనం వాచాయ విఞ్ఞాపేతుం అసక్కోన్తస్స వసేన వుత్తం ‘‘కాయేన వా’’తి. ‘‘సీలం కాయేన సమాదియతీ’’తి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. ఏత్థ చ తథా తథా పవత్తసల్లహుకకామావచరకుసలచిత్తుప్పత్తిం ఉపాదాయ తథారూపకుసలకాయవచీకమ్మానం బహూపకారతా వుత్తాతి న సభావతో చిత్తుప్పాదస్స బహూపకారతం ఞాయతీతి దట్ఠబ్బం.

౮౫. హితాధిగమాయాతి దిట్ఠధమ్మికాదిహితసమ్పత్తియా, అరియమగ్గాధిగమాయ ఏవ వా. అరియమగ్గో హి ఏకన్తహితత్తా హితో నామ. పరివజ్జనవసేన కమనం పవత్తి పరిక్కమనన్తి ఆహ ‘‘పరిక్కమనాయ పరివజ్జనత్థాయా’’తి. సమ్మాదస్సనుపాయసంవిధానేన అవిహింసా పటియత్తా సమ్మాసమ్బుద్ధేన. సుఖేనేవాతి అకిచ్ఛేనేవ. ఏతేనేవ ఉపాయేనాతి ఏతేనేవ అవిహింసాపదే వుత్తేన విధినా. సబ్బపదానీతి సేసాని తేచత్తాలీస పదాని.

౮౬. అకుసలా పటిసన్ధిఅజనకా నామ ఉద్ధచ్చసహగతచిత్తుప్పాదధమ్మా అఞ్ఞేపి పవత్తివిపాకమత్తదాయినో, దిన్నాయ పటిసన్ధియా విపాకజనకా, పచ్చయవేకల్లేన విపచ్చితుం అలద్ధోకాసా అహోసికమ్మాదయో వా అజనకా. జాతివసేనాతి అకుసలజాతివసేన. అధోభాగఙ్గమనీయాతి అపాయగమనీయా. ఏవంనామాతి నామగ్గహణేన సభావం ఉపలక్ఖేతి సతి పచ్చయసమవాయే తంసభావానతివత్తనతో. తేనాహ ‘‘విపాకకాలే అనిట్ఠాకన్తవిపాకత్తా’’తి. వుత్తనయేనేవ కుసలపక్ఖో వేదితబ్బో. అయం పన విసేసో, ఇధ పటిసన్ధిఅజనకా అభిఞ్ఞాసహగతధమ్మా, సేసం వుత్తసదిసమేవ. సబ్బే అకుసలాతి ఏత్థ విహింసమేకం ఠపేత్వా ఇతరే సబ్బే అకుసలా ఉపమాభూతా. విహింసా హి ఉపమేయ్యం. సబ్బే కుసలాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. ఏతేనేవ ఉపాయేనాతి యథా విహింసానం ఉపమేయ్యతా, తదవసేసానం కుసలాకుసలానం ఉపమాభావో వుత్తో, ఇమినా నయేన అకుసలం పాణాతిపాతాదిఅకుసలేన ఇతరేన, కుసలఞ్చ పాణాతిపాతాపటివిరతిఆదికుసలేన ఇతరేన ఉపమేతబ్బం.

౮౭. పరినిబ్బాపనేతి కిలేసపరిళాహవూపసమనే. పరితో లిమ్పనట్ఠేన పలిపం వుచ్చతి మహాకద్దమం, తం పన ఏకన్తతో గమ్భీరమ్పి హోతీతి ‘‘గమ్భీరకద్దమే నిముగ్గో’’తి వుత్తం. పలిపం వియ పలిపన్తి పఞ్చ కామగుణా వుచ్చన్తి, తస్మా ఏవం ఇదాని వుచ్చమానేన ఉపమోపమేయ్యసంసన్దననయేన ఏత్థ ఇమస్మిం ఠానే అత్థయోజనా వేదితబ్బా. న హి తం కారణన్తి ఏత్థ కారణం నామ హత్థస్స వా పాదస్స వా అపలిపన్నభావో, సో పన నత్థి. ఏస నయో ఉపమేయ్యేపి.

తత్థ సియా కస్సచి పరివితక్కో ‘‘భగవతో దేసనానుభావేన భిక్ఖుఆదయో కథేన్తీ’’తి. ‘‘భగవాయేవ హి తత్థ ఉద్ధరతీ’’తి వత్వా ఉపమాయ తదత్థం విభావేతుం ‘‘రఞ్ఞో’’తిఆది వుత్తం. పుథుజ్జనా తావతిట్ఠన్తు, సావకసిఖాప్పత్తవిసేసానమ్పి అరియానం దేసనా సత్థుయేవ దేసనాతి దస్సేతుం ‘‘కిఞ్చాపీ’’తిఆదిమాహ. తథా హి తేహి దేసితసుత్తాని బుద్ధవచనమేవ, తేసం దేసనాయ లద్ధవిసేసాపి అరియా బుద్ధపుత్తాయేవాతి.

అనిబ్బిసతాయాతి అనిబ్బిసేవనతాయ. అసిక్ఖితవినయతాయాతి పఞ్చన్నం వినయానం సాదరం అసిక్ఖితభావేన. తే పన వినయా తిస్సన్నం సిక్ఖానం సిక్ఖాపనేన హోతీతి ఆహ ‘‘తిస్సో సిక్ఖా సిక్ఖాపేస్సతీ’’తి. కిం పన తన్తి? ‘‘ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి ఏత్థ వుత్తం కిం పన ఠానన్తి ఆహ ‘‘అపలిపపలిపన్నత్త’’న్తిఆది. యస్మా పాళియం ‘‘సో వత చున్దా’’తిఆదినా సామఞ్ఞత్థం ఉపమాభావేన గహేత్వా విసేసత్థో ఉపమేయ్యభావేన వుత్తో, తస్మా తమత్థం ‘‘ఏవమత్థో వేదితబ్బో’’తిఆదినా సాధారణతో వత్వా పున అసాధారణతో వివరన్తో ‘‘కిం వుత్తం హోతీ’’తిఆదిమాహ. పరస్స విహింసాచేతనం నిబ్బాపేస్సతీతి ఇదం యో అవిహింసాసఙ్ఖాతం సమ్మాపటిపత్తిం దిస్వా దిట్ఠానుగతిం ఆపజ్జన్తో ధమ్మదేసనాయ పరో అవిహింసకో హోతి, తాదిసం సన్ధాయ వుత్తం. ఆదేసనఞ్హి తస్స వచనన్తి. తేనాహ ‘‘అయం యా ఏసా విహింసకస్సా’’తి. పుబ్బే విహింసకస్స మిచ్ఛాపటిపజ్జన్తస్స. విహింసాపహానాయ మగ్గం భావయతోతిఆదినా అత్తనో ఏవ అవిహింసాయ విహింసాపరినిబ్బానాయ సంవత్తనమాహ. తేనాహ ‘‘పరినిబ్బుతో వియా’’తిఆది. సబ్బపదేసూతి ‘‘పాణాతిపాతిస్సా’’తిఆదినా ఆగతేసు తేచత్తాలీసాయ పదేసు.

౮౮. ఏవన్తి దేసితాకారపరామసనం. తస్సాతి సల్లేఖస్స. ‘‘అత్థి ఖ్వేస బ్రాహ్మణ, పరియాయో’’తిఆదీసు (అ. ని. ౮.౧౧; పారా. ౩-౧౦) వియ పరియాయ-సద్దో కారణత్థోతి ఆహ ‘‘సల్లేఖకారణ’’న్తి. తేసం వసేనాతి సల్లేఖానం వసేన. మేత్తాయ ఉపసంహరణవసేన హితం ఏసన్తేన. కరుణాయ వసేన అనుకమ్పమానేన. పరిగ్గహేత్వాతి పరితో గహేత్వా, పరిత్వాతి అత్థో. పరిచ్చాతి పరితో ఇత్వా, సమన్తతో ఫరిత్వా ఇచ్చేవ అత్థో. మా పమజ్జిత్థాతి ‘‘ఝాయథా’’తి వుత్తసమథవిపస్సనానం అఞ్ఞాణేన, అఞ్ఞేన వా కేనచి పమాదకారణేన మా పమాదం ఆపజ్జిత్థ. నియ్యానికసాసనే హి అకత్తబ్బకరణమ్పి పమాదోతి. విపత్తికాలేతి సత్తఅసప్పాయాదివిపత్తియుత్తకాలే. యథావుత్తా పఞ్చ పరియాయా అఞ్ఞేపి సబ్బే సాసనగుణా ఇధేవ సఙ్గహం గచ్ఛన్తీతి ఆహ ‘‘ఝాయథ, మా పమాదత్థాతి తుమ్హాకం అనుసాసనీ’’తి.

సల్లేఖసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.