౮. విభత్తిహారవణ్ణనా

‘‘సబ్బధమ్మమూలపరియాయ’’న్తి ఏత్థ సబ్బధమ్మా నామ తేభూమకా ధమ్మా సక్కాయస్స అధిప్పేతత్తా. తేసం మఞ్ఞనా పదట్ఠానం పపఞ్చసఙ్ఖానిమిత్తత్తా లోకవిచిత్తస్స. తయిమే కుసలా అకుసలా అబ్యాకతాతి తివిధా. తేసు కుసలానం యోనిసోమనసికారాది పదట్ఠానం, అకుసలానం అయోనిసోమనసికారాది, అబ్యాకతానం కమ్మభవఆవజ్జనభూతరూపాది పదట్ఠానం. తత్థ కుసలా కామావచరాదివసేన భూమితో తివిధా, తథా అబ్యాకతా చిత్తుప్పాదసభావా, అచిత్తుప్పాదసభావా పన కామావచరావ తథా అకుసలా. పరియత్తిపటిపత్తిపటివేధసుతకిచ్చాభావేన తివిధో అస్సుతవా. అన్ధకల్యాణవిభాగేన దువిధో పుథుజ్జనో. సమ్మాసమ్బుద్ధపచ్చేకబుద్ధసావకభేదేన తివిధా అరియా. మంసచక్ఖుదిబ్బచక్ఖుపఞ్ఞాచక్ఖూహి దస్సనాభావేన తివిధో అదస్సావీ. మగ్గఫలనిబ్బానభేదేన తివిధో, నవవిధో వా అరియధమ్మో. సవనధారణపరిచయమనసికారపటివేధవసేన పఞ్చవిధా అరియధమ్మస్స కోవిదతా. తదభావతో అకోవిదో. సంవరపహానభేదేన దువిధో, దసవిధో వా అరియధమ్మవినయో, తదభావతో అరియధమ్మే అవినీతో. ఏత్థ పదట్ఠానవిభాగో హేట్ఠా దస్సితోయేవ. ‘‘సప్పురిసానం అదస్సావీ’’తిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. ‘‘పథవిం మఞ్ఞతీ’’తిఆదీసు మఞ్ఞనావత్థువిభాగో పాళియం ఆగతోవ, తథా అజ్ఝత్తికబాహిరాదికో చ అన్తరవిభాగో.

మఞ్ఞనా పన తణ్హామానదిట్ఠివసేన సఙ్ఖేపతో తివిధా, విత్థారతో పన తణ్హామఞ్ఞనా తావ కామతణ్హాదివసేన అట్ఠసతవిధా, తథా ‘‘అస్మీతి సతి ఇత్థంస్మీతి హోతీ’’తిఆదినా. ఏవం మానమఞ్ఞనాపి. ‘‘అస్మీతి సతి ఇత్థంస్మీతి హోతీ’’తిఆదినా పపఞ్చత్తయం ఉద్దిట్ఠం నిద్దిట్ఠఞ్చాతి. ఏతేన దిట్ఠిమఞ్ఞనాయపి అట్ఠసతవిధతా వుత్తాతి వేదితబ్బా. అపిచ సేయ్యస్స ‘‘సేయ్యోహమస్మీ’’తిఆదినా మానమఞ్ఞనాయ నవవిధతా తదన్తరభేదేన అనేకవిధతా చ వేదితబ్బా. అయఞ్చ అత్థో హీనత్తికత్థవణ్ణనాయ విభావేతబ్బో. దిట్ఠిమఞ్ఞనాయ పన బ్రహ్మజాలే ఆగతనయేన ద్వాసట్ఠివిధతా తదన్తరభేదేన అనేకవిధతా చ వేదితబ్బా. ‘‘అపరిఞ్ఞాత’’న్తి ఏత్థ ఞాతపరిఞ్ఞాదివసేన చేవ రూపముఖాదిఅభినివేసభేదాదివసేన చ పరిఞ్ఞానం అనేకవిధతా వేదితబ్బా. తథా అట్ఠమకాదివసేన సేక్ఖవిభాగో పఞ్ఞావిముత్తాదివసేన అసేక్ఖవిభాగో చ. అయమేత్థ ధమ్మవిభాగో. పదట్ఠానవిభాగో చ భూమివిభాగో చ వుత్తనయానుసారేన వేదితబ్బాతి. అయం విభత్తిహారో.