౩. తతియపారాజికవణ్ణనా

యథా ఞాతపరిఞ్ఞా ధమ్మానం సభావజాననమేవ ‘‘ఇదం రూపం, అయం వేదనా’’తి, తీరణపరిఞ్ఞా పన ధమ్మసభావేన సద్ధిం అనిచ్చాదివసేన పవత్తమానం ‘‘రూపం అనిచ్చన్తి వా’’తిఆది, ఏవమిధ సద్ధిం చేతేత్వా ఏకత్తేనాపి పాణాతిపాతాభావా ‘‘జీవితా వోరోపేయ్యా’’తి వుత్తం. ‘‘మనుస్సవిగ్గహ’’న్తి వుత్తత్తా గబ్భసేయ్యకానం వసేన సబ్బసుఖుమఅత్తభావతో పట్ఠాయ దస్సేతుం ‘‘కలలతో పట్ఠాయా’’తి ఆహ. ఏత్థ జీవితా వోరోపేన్తో పచ్చుప్పన్నతో వియోజేతి. తత్థ ఖణపచ్చుప్పన్నం న సక్కా వోరోపేతుం, సన్తతిపచ్చుప్పన్నం వా అద్ధాపచ్చుప్పన్నం వా సక్కా. కథం? తస్మిఞ్హి ఉపక్కమే కతే లద్ధూపక్కమం జీవితదసకం నిరుజ్ఝమానం దుబ్బలస్స పరిహీనవేగస్స పచ్చయో హోతి. సన్తతిపచ్చుప్పన్నం యథా ద్వే తయో జవనవారే జవిత్వా నిరుజ్ఝతి, అద్ధాపచ్చుప్పన్నఞ్చ తదనురూపం కత్వా నిరుజ్ఝతి, తథా పచ్చయో హోతి. తతో సన్తతిపచ్చుప్పన్నం వా అద్ధాపచ్చుప్పన్నం వా యథాపరిచ్ఛిన్నకాలం అపత్వా అన్తరావ నిరుజ్ఝతి. ఏవం తదుభయమ్పి వోరోపేతుం సక్కా. తస్మా పచ్చుప్పన్నం వియోజేతి.

‘‘ఇమస్స పనత్థస్సా’’తి వోహారవసేన వుత్తమత్థం పరమత్థవసేన ఆవిభావత్థం ‘‘పాణో వేదితబ్బో’’తిఆది వుత్తం. కాయవిఞ్ఞత్తిసహితాయ చేతనాయ పయుజ్జతీతి పయోగో, కో సో? సరీరే సత్థాదీనం గమనం పహరణన్తి కాయవచీవిఞ్ఞత్తిసహితాయ చేతనాయ పరసరీరే సత్థపాతనం. దూరే ఠితన్తి దూరే వా తిట్ఠతు, సమీపే వా. హత్థతో ముత్తేన పహారో నిస్సగ్గియో. తత్థాతి నిస్సగ్గియప్పయోగే. యో కోచి మరతూతి ఏత్థ మహాజనసమూహే న సక్కా. యస్సూపరి సరో పతతి, తస్సేవ జీవితమరణం కాతుం, న యస్స కస్సచి జీవితమరణం. ఆణాపనన్తి వచీవిఞ్ఞత్తిసహితాయ చేతనాయ అధిప్పేతత్థసాధనం. తేనేవ ‘‘సావేతుకామో న సావేతీ’’తి (పారా. ౫౪) వుత్తం. ఆణత్తినియామకాతి ఆణత్తికప్పయోగసాధికా. ఏతేసు హి అవిరజ్ఝితేసు ఏవ ఆణత్తిపయోగో హోతి, న అఞ్ఞథా.

రూపూపహారోతి ఏత్థ –

‘‘మమాలాభేన ఏసిత్థీ, మరతూ’’తి సమీపగో;

దుట్ఠచిత్తో సచే యాతి, హోతి సో ఇత్థిమారకో.

భిక్ఖత్థాయ సచే యాతి, జానన్తోపి న మారకో;

అనత్థికో హి సో తస్సా, మరణేన ఉపేక్ఖకో.

వియోగేన చ మే జాయా, జననీ చ న జీవతి;

ఇతి జానం వియుఞ్జన్తో, తదత్థికో హోతి మారకో.

పబ్బజ్జాదినిమిత్తఞ్చే, యాతి జానం న మారకో;

అనత్థికో హి సో తస్సా, మరణేన ఉపేక్ఖకో.

హారకసద్దస్స భేదతో అత్థం విత్థారేత్వా ఉభయమ్పి ఏకమేవాతి దస్సేతుం ‘‘సత్థఞ్చ తం హారకఞ్చా’’తిఆది వుత్తం. ఏతేన థావరప్పయోగం దస్సేతి సాహత్థికాదీసు పయోగేసు. ‘‘ఇతి చిత్తమనో’’తి ఉద్ధరిత్వాపి ఇతిసద్దస్స అత్థో న తావ వుత్తో. కిఞ్చాపి న వుత్తో, అధికారవసేన పన ఆగతం ఇతిసద్దం యోజేత్వా ఇతి చిత్తసఙ్కప్పోతి ఏత్థ ‘‘మరణసఞ్ఞీ మరణచేతనో మరణాధిప్పాయో’’తి వుత్తత్తా మరణంయేవ వక్ఖతీతి వేదితబ్బో. వుత్తనయేనాతి ఛప్పయోగవసేన. సాహత్థికనిస్సగ్గియప్పయోగేసు సన్నిట్ఠాపకచేతనాయ సత్తమాయ సహ ఉప్పన్నకాయవిఞ్ఞత్తియా సాహత్థికతా వేదితబ్బా. ఆణత్తికే పన సత్తహిపి చేతనాహి సహ వచీవిఞ్ఞత్తిసమ్భవతో సత్త సత్త సద్దా ఏకతో హుత్వా ఏకేకక్ఖరభావం గన్త్వా యత్తకేహి అక్ఖరేహి అత్తనో అధిప్పాయం విఞ్ఞాపేన్తి, తదవసానక్ఖరసముట్ఠాపికాయ సత్తమచేతనాయ సహజాతవచీవిఞ్ఞత్తియా ఆణత్తికతా వేదితబ్బా.

తతియపారాజికవణ్ణనా నిట్ఠితా.