౬. సురాపానవగ్గో

౧. సురాపానసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సురాపానవగ్గస్స పఠమే సురామేరయపానేతి ఏత్థ పిట్ఠాదీహి కతం మజ్జం సురా, పుప్ఫాదీహి కతో ఆసవో మేరయం, తదుభయమ్పి బీజతో పట్ఠాయ కుసగ్గేనాపి పివతో పయోగే పయోగే పాచిత్తియం.

కోసమ్బియం సాగతత్థేరం ఆరబ్భ మజ్జపివనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, అమజ్జే మజ్జసఞ్ఞిస్స, వేమతికస్స వా దుక్కటం. అమజ్జసఞ్ఞిస్స, అమజ్జం మజ్జవణ్ణగన్ధరసం లోణసోవీరకం వా సుత్తం వా పివతో, వాసగ్గాహాపనత్థం ఈసకం మజ్జం పక్ఖిపిత్వా సూపాదీని పచన్తి, తేసు సూపసమ్పాకాదీసు, ఆమలకరసాదీహి అమజ్జం మజ్జసదిసం అరిట్ఠం కరోన్తి, తం పివతో, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. మజ్జభావో, తస్స పానఞ్చాతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ఏళకలోమసదిసాని, ఇదం పన లోకవజ్జం, అకుసలచిత్తం, తివేదనన్తి.

సురాపానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. అఙ్గులిపతోదకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దుతియే అఙ్గులిపతోదకేతి అఙ్గులీహి ఉపకచ్ఛకాదిఘట్టనం వుచ్చతి, అపిచ యేన కేనచి సరీరావయవేన హసాధిప్పాయస్స ఉపసమ్పన్నం ఫుసతో పాచిత్తియం.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ అఙ్గులిపతోదకేన హసనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, అనుపసమ్పన్నే తికదుక్కటం, ఇధ పన భిక్ఖునీపి భిక్ఖుస్స, భిక్ఖు చ భిక్ఖునియా అనుపసమ్పన్నో ఏవ, కాయప్పటిబద్ధాదీసు సబ్బత్థ దుక్కటమేవ. న హసనాధిప్పాయస్స, సతి కరణీయే ఆమసతో, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. హసాధిప్పాయతా, ఉపసమ్పన్నస్స కాయేన కాయామసనన్తి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పఠమపారాజికసదిసానేవాతి.

అఙ్గులిపతోదకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. హసధమ్మసిక్ఖాపదవణ్ణనా

తతియే ఉదకే హసధమ్మేతి ఉదకకీళా వుచ్చతి. తస్మా యో భిక్ఖు ఉపరిగోప్ఫకే ఉదకేయేవ గచ్ఛన్తో హసాధిప్పాయో నిముజ్జతి వా ఉమ్ముజ్జతి వా, తస్స నిముజ్జనాదీనం అత్థాయ ఓతరన్తస్స హత్థవారే పదవారే దుక్కటం, నిముజ్జనుమ్ముజ్జనేసు పయోగే పయోగే పాచిత్తియం, నిముజ్జిత్వా అన్తోఉదకేయేవ గచ్ఛన్తస్స హత్థవారపదవారేసు, తరన్తస్స వా యేన యేన అఙ్గేన తరతి, తస్స తస్స పయోగే పయోగే పాచిత్తియం.

సావత్థియం సత్తరసవగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ ఉదకే కీళనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఉదకే అహసధమ్మే హసధమ్మసఞ్ఞినో, వేమతికస్స వా దుక్కటం, తథా నావాయ కీళతో హత్థేన వా పాదేన వా కట్ఠేన వా కథలాయ వా ఉదకం పహరతో, భాజనగతం ఉదకం వా కఞ్జికాదీని వా చిక్ఖల్లం వా ఖిపనకీళాయ కీళతో దుక్కటం. అత్థజోతకం పన అక్ఖరం ఛిన్దితుం వట్టతి. న హసాధిప్పాయస్స, సతి కరణీయే ఓతరిత్వా నిముజ్జనాదీని కరోన్తస్స, పారం గచ్ఛతో, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఉపరిగోప్ఫకతా, హసాధిప్పాయేన కీళనన్తి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పఠమపారాజికసదిసానీతి.

హసధమ్మసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. అనాదరియసిక్ఖాపదవణ్ణనా

చతుత్థే అనాదరియేతి పుగ్గలస్స వా ధమ్మస్స వా అనాదరకరణే. తస్మా యో భిక్ఖు ఉపసమ్పన్నేన పఞ్ఞత్తేన వుచ్చమానో తస్స వా వచనం అకత్తుకామతాయ, తం వా ధమ్మం అసిక్ఖితుకామతాయ అనాదరియం కరోతి, తస్స తస్మిం అనాదరియే పాచిత్తియం.

కోసమ్బియం ఛన్నత్థేరం ఆరబ్భ అనాదరియకరణవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, అనుపసమ్పన్నే తికదుక్కటం, ఉపసమ్పన్నేన వా అనుపసమ్పన్నేన వా ‘‘ఇదం న సల్లేఖాయ సంవత్తతీ’’తిఆదినా నయేన అపఞ్ఞత్తేన వుచ్చమానస్స అనాదరియేపి దుక్కటమేవ. పవేణిఆగతం పన ఉగ్గహం గహేత్వా ‘‘ఏవం అమ్హాకం ఆచరియానం ఉగ్గహో పరిపుచ్ఛా’’తి (పాచి. ౩౪౪) భణన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఉపసమ్పన్నస్స పఞ్ఞత్తేన వచనం, అనాదరియకరణన్తి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసాని, ఇదం పన దుక్ఖవేదనన్తి.

అనాదరియసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. భింసాపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

పఞ్చమే భింసాపేయ్యాతి భింసాపనత్థం రూపాదీని ఉపసంహరేయ్య, భయానకకథం వా కథేయ్య. సో పన భాయతు వా, మా వా, ఇతరస్స పాచిత్తియం.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే భిక్ఖూ ఆరబ్భ భింసాపనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం. అనుపసమ్పన్నే తికదుక్కటం, న భింసాపేతుకామస్స తథా కరోతో, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఉపసమ్పన్నతా, తస్స దస్సనసవనవిసయే భింసాపేతుకామతాయ వాయామనన్తి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అనన్తరసిక్ఖాపదసదిసానేవాతి.

భింసాపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. జోతిసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఛట్ఠే విసిబ్బనాపేక్ఖోతి తప్పితుకామో. సమాదహేయ్యాతి జాలేయ్య, అఞ్ఞత్ర తథారూపప్పచ్చయాతి పదీపుజ్జాలనం వా పత్తపచనాదీసు జోతికరణం వాతి ఏవరూపం పచ్చయం వినా. తత్రాయం వినిచ్ఛయో – సయం సమాదహన్తస్స అరణిసణ్ఠాపనతో పట్ఠాయ యావ జాలా న ఉట్ఠహతి, తావ సబ్బప్పయోగేసు దుక్కటం, జాలుట్ఠానే పాచిత్తియం. సమాదహాపేన్తస్స ఆణత్తియా దుక్కటం, సకిం ఆణత్తేన బహుమ్పి సమాదహితే ఏకమేవ పాచిత్తియం.

భగ్గేసు సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ జోతిం సమాదహిత్వా విసిబ్బనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘అగిలానో, అఞ్ఞత్ర తథారూపప్పచ్చయా’’తి ఇమానేత్థ ద్వే అనుపఞ్ఞత్తియో, సాధారణపఞ్ఞత్తి, సాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, గిలానస్స అగిలానసఞ్ఞినో, వేమతికస్స వా దుక్కటం, తథా పటిలాతం ఉక్ఖిపన్తస్స, తఞ్చ అవిజ్ఝాతం ఉక్ఖిపిత్వా యథాఠానే ఠపేన్తస్స. విజ్ఝాతం పన జాలయతో పాచిత్తియమేవ. గిలానస్స గిలానసఞ్ఞిస్స, అఞ్ఞేన కతం వా వీతచ్చితఙ్గారం వా విసిబ్బేన్తస్స, పదీపజోతికజన్తాఘరాదికే తథారూపప్పచ్చయే, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. అగిలానతా, అనుఞ్ఞాతకారణాభావో, విసిబ్బేతుకామతా, సమాదహనన్తి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని సఞ్చరిత్తే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బానీతి.

జోతిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. నహానసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సత్తమే నహాయేయ్యాతి యో భిక్ఖు మజ్ఝిమదేసే నహానదివసతో పట్ఠాయ అద్ధమాసే అపుణ్ణే అఞ్ఞత్ర సమయా ‘‘నహాయిస్సామీ’’తి చుణ్ణం వా మత్తికం వా అభిసఙ్ఖరోతి, తస్స తతో పట్ఠాయ సబ్బప్పయోగేసు దుక్కటం, నహానపరియోసానే పాచిత్తియం. సమయేసు పరివేణసమ్మజ్జనమత్తమ్పి కమ్మసమయో, అద్ధయోజనం గన్తుకామస్స, గచ్ఛతో, గతస్స వా అద్ధానగమనసమయో, సరజేన వాతేన ఓకిణ్ణస్స ద్వీసు వా తీసు వా ఉదకఫుసితేసు కాయే పతితేసు వాతవుట్ఠిసమయోతి వేదితబ్బో. సేసం ఉత్తానమేవ.

రాజగహే సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ న మత్తం జానిత్వా నహాయనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, ‘‘అఞ్ఞత్ర సమయా’’తి అయమేత్థ ఛబ్బిధా అనుపఞ్ఞత్తి, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, అతిరేకద్ధమాసే ఊనకసఞ్ఞినో, వేమతికస్స వా దుక్కటం. అతిరేకసఞ్ఞిస్స, సమయే వా నహాయన్తస్స, యో వా నదీపారం గచ్ఛన్తో వాలుకం ఉక్కిరిత్వా కతఆవాటేసుపి నహాయతి, తస్స, పచ్చన్తిమే జనపదే సబ్బేసం, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. మజ్ఝిమదేసో, ఊనకద్ధమాసే నహానం, సమయానం వా నదీపారగమనస్స వా ఆపదానం వా అభావోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ఏళకలోమసదిసానేవాతి.

నహానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. దుబ్బణ్ణకరణసిక్ఖాపదవణ్ణనా

అట్ఠమే అలభీతి లభో, లభో ఏవ లాభో, కిం అలభి? చీవరం, కీదిసం? నవం, ఇతి ‘‘నవచీవరలాభేనా’’తి వత్తబ్బే అనునాసికలోపం అకత్వా నవంచీవరలాభేనాతి వుత్తం, పటిలద్ధనవచీవరేనాతి అత్థో. మజ్ఝే ఠితపదద్వయే పనాతి నిపాతమత్తం. భిక్ఖునాతి యేన లద్ధం, తస్స నిదస్సనం, సేసం పదత్థతో ఉత్తానమేవ. అయం పనేత్థ వినిచ్ఛయో – నివాసనపారుపనుపగం చీవరం లభిత్వా తస్స నిట్ఠితరజనస్స యస్మిం వా తస్మిం వా పదేసే కంసనీలేన వా పత్తనీలేన వా కద్దమేన వా యేన కేనచి కాళకేన వా మోరక్ఖిమణ్డలమఙ్గులపిట్ఠీనం అఞ్ఞతరప్పమాణం కప్పబిన్దుం ఆదియిత్వా తం చీవరం పరిభుఞ్జితబ్బం, అనాదియిత్వా పరిభుఞ్జన్తస్స పాచిత్తియం.

సావత్థియం సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ అత్తనో చీవరఅజాననవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, ఆదిన్నే అనాదిన్నసఞ్ఞినో, వేమతికస్స వా దుక్కటం. ఆదిన్నసఞ్ఞిస్స, కప్పే నట్ఠే, కప్పకతోకాసే జిణ్ణే, కప్పకతేన అకప్పకతే సంసిబ్బితే, పచ్ఛా ఆరోపితేసు అగ్గళఅనువాతపరిభణ్డేసు తం పరిభుఞ్జన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. వుత్తప్పకారస్స చీవరస్స అకతకప్పకతా, న నట్ఠచీవరాదితా, నివాసనం వా పారుపనం వాతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని ఏళకలోమసదిసాని, ఇదం పన కిరియాకిరియన్తి.

దుబ్బణ్ణకరణసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. వికప్పనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

నవమే వికప్పేత్వాతి ఏత్థ ద్వే వికప్పనా సమ్ముఖావికప్పనా పరమ్ముఖావికప్పనా చ. కథం సమ్ముఖావికప్పనా హోతి? చీవరానం ఏకబహుభావం సన్నిహితాసన్నిహితభావఞ్చ ఞత్వా ‘ఇమం చీవర’న్తి వా ‘ఇమాని చీవరానీ’తి వా ‘ఏతం చీవర’న్తి వా ‘ఏతాని చీవరానీ’తి వా వత్వా ‘తుయ్హం వికప్పేమీ’తి వత్తబ్బం, అయమేకా సమ్ముఖావికప్పనా. ఏత్తావతా నిధేతుం వట్టతి, పరిభుఞ్జితుం పన విస్సజ్జేతుం వా అధిట్ఠాతుం వా న వట్టతి. ‘‘మయ్హం సన్తకం, మయ్హం సన్తకాని పరిభుఞ్జ వా విస్సజ్జేహి వా యథాపచ్చయం కరోహీ’’తి (పాచి. ౩౭౪) ఏవం పన వుత్తే పచ్చుద్ధారో నామ హోతి, తతో పభుతి పరిభోగాదయోపి వట్టన్తి. అపరో నయో, తథేవ చీవరానం ఏకబహుభావం సన్నిహితాసన్నిహితభావఞ్చ ఞత్వా తస్సేవ భిక్ఖునో సన్తికే ‘ఇమం చీవర’న్తి వా ‘ఇమాని చీవరానీ’తి వా ‘ఏతం చీవర’న్తి వా ‘ఏతాని చీవరానీ’తి వా వత్వా పఞ్చసు సహధమ్మికేసు అఞ్ఞతరస్స అత్తనా అభిరుచితస్స యస్స కస్సచి నామం గహేత్వా ‘‘తిస్సస్స భిక్ఖునో వికప్పేమీ’’తి వా ‘‘తిస్సాయ భిక్ఖునియా, సిక్ఖమానాయ, సామణేరస్స, తిస్సాయ సామణేరియా వికప్పేమీ’’తి వా వత్తబ్బం, అయం అపరాపి సమ్ముఖావికప్పనా. ఏత్తావతా నిధేతుం వట్టతి, పరిభోగాదీసు ఏకమ్పి న వట్టతి. తేన పన భిక్ఖునా ‘‘తిస్సస్స భిక్ఖునో సన్తకం…పే… తిస్సాయ సామణేరియా సన్తకం పరిభుఞ్జ వా విస్సజ్జేహి వా యథాపచ్చయం కరోహీ’’తి వుత్తే పచ్చుద్ధారో నామ హోతి, తతో పభుతి పరిభోగాదయోపి వట్టన్తి.

కథం పరమ్ముఖావికప్పనా హోతి? చీవరానం తథేవ ఏకబహుభావం సన్నిహితాసన్నిహితభావఞ్చ ఞత్వా ‘ఇమం చీవర’న్తి వా ‘ఇమాని చీవరానీ’తి వా ‘ఏతం చీవర’న్తి వా ‘ఏతాని చీవరానీ’తి వా వత్వా ‘‘తుయ్హం వికప్పనత్థాయ దమ్మీ’’తి వత్తబ్బం. తేన వత్తబ్బో ‘‘కో తే మిత్తో వా సన్దిట్ఠో వా’’తి. తతో ఇతరేన పురిమనయేనేవ ‘తిస్సో భిక్ఖూ’తి వా…పే… ‘తిస్సా సామణేరీ’తి వా వత్తబ్బం. పున తేన భిక్ఖునా ‘‘అహం తిస్సస్స భిక్ఖునో దమ్మీ’’తి వా…పే… ‘‘తిస్సాయ సామణేరియా దమ్మీ’’తి వా వత్తబ్బం, అయం పరమ్ముఖావికప్పనా. ఏత్తావతా నిధేతుం వట్టతి, పరిభోగాదీసు ఏకమ్పి న వట్టతి. తేన పన భిక్ఖునా దుతియసమ్ముఖావికప్పనాయం వుత్తనయేనేవ ‘‘ఇత్థన్నామస్స సన్తకం పరిభుఞ్జ వా విస్సజ్జేహి వా యథాపచ్చయం కరోహీ’’తి వుత్తే పచ్చుద్ధారో నామ హోతి, తతో పభుతి పరిభోగాదయోపి వట్టన్తీతి. పత్తవికప్పనాయమ్పి ఏసేవ నయో. ఇతి ఇమాసు ద్వీసు వికప్పనాసు యాయ కాయచి వికప్పనాయ పఞ్చసు సహధమ్మికేసు యస్స కస్సచి చీవరం వికప్పేత్వా వుత్తనయేన అకతప్పచ్చుద్ధారం వా యేన వినయకమ్మం కతం, తస్స వా విస్సాసేన అగ్గహేత్వా పరిభుఞ్జన్తస్స పాచిత్తియం.

సావత్థియం ఉపనన్దం ఆరబ్భ అప్పచ్చుద్ధారణం పరిభుఞ్జనవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, అనాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, తం పన అధిట్ఠహన్తస్స వా విస్సజ్జేన్తస్స వా దుక్కటం, తథా పచ్చుద్ధారణే అప్పచ్చుద్ధారణసఞ్ఞిస్స వేమతికస్స వా. పచ్చుద్ధారణసఞ్ఞిస్స పన విస్సాసేన పరిభుఞ్జన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. సామం వికప్పితస్స అప్పచ్చుద్ధారో, వికప్పనుపగచీవరతా, పరిభోగోతి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని పఠమకథినసదిసానేవ, ఇదం పన కిరియాకిరియన్తి.

వికప్పనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. అపనిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా

దసమే పత్తన్తి అధిట్ఠానుపగం. చీవరన్తి వికప్పనుపగం. నిసీదనం నామ సదసం వుచ్చతి. సూచిఘరం నామ ససూచికం వా అసూచికం వా. కాయబన్ధనం నామ పట్టికా వా సూకరన్తకం వా. అపనిధేయ్యాతి అపనేత్వా నిదహేయ్య. హసాపేక్ఖోతి హసాధిప్పాయో. పాచిత్తియన్తి సయం అపనిధేన్తస్స పాచిత్తియం, అఞ్ఞం ఆణాపేన్తస్స ఆణత్తియా దుక్కటం, తేన అపనిహితే ఇతరస్స పాచిత్తియం.

సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ అపనిధానవత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తం, సాధారణపఞ్ఞత్తి, సాణత్తికం, తికపాచిత్తియం, అనుపసమ్పన్నే తికదుక్కటం, వుత్తప్పకారాని పన పత్తాదీని ఠపేత్వా అఞ్ఞం పరిక్ఖారం ఉపసమ్పన్నస్స వా అనుపసమ్పన్నస్స వా సన్తకం అపనిధేన్తస్స దుక్కటమేవ. దున్నిక్ఖిత్తం పటిసామేన్తస్స, ‘‘ధమ్మకథం కత్వా దస్సామీ’’తి పటిసామేన్తస్స, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి. ఉపసమ్పన్నస్స సన్తకానం పత్తాదీనం అపనిధానం, విహేసేతుకామతా వా హసాధిప్పాయతా వాతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. సముట్ఠానాదీని అదిన్నాదానసదిసానీతి.

అపనిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సురాపానవగ్గో ఛట్ఠో.