౭౫. ఉదకేఉచ్చారసిక్ఖాపదవణ్ణనా

ఏకూనవీసతిమే న ఉదకేతి ఏతం పరిభోగఉదకమేవ సన్ధాయ వుత్తం, వచ్చకుటిసముద్దాదిఉదకేసు పన అపరిభోగేసు అనాపత్తి. దేవే వస్సన్తే సమన్తతో ఉదకోఘే జాతే అనుదకట్ఠానం అలభన్తేన ఉదకే కాతుం వట్టతి, ఇధాపి ‘‘థలే కతో ఉదకం ఓత్థరతీ’’తి (పాచి. ౬౫౪) ఇదం అనాపత్తియం అధికం, సేసం సబ్బసిక్ఖాపదేసు ఉత్తానమేవ.

సముట్ఠానాదిదీపనత్థాయ పనేత్థ ఇదం పకిణ్ణకం – ఉజ్జగ్ఘికఉచ్చాసద్దప్పటిసంయుత్తాని చత్తారి, సకబళేన ముఖేన బ్యాహరణం ఏకం, ఛమానీచాసననిసిన్నఠితపచ్ఛతోగమనఉప్పథగమనప్పటిసంయుత్తాని పఞ్చాతి ఇమాని దస సిక్ఖాపదాని సమనుభాసనసముట్ఠానాని, ఏకేకమేత్థ కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనం. సూపోదనవిఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపదం థేయ్యసత్థసముట్ఠానం, కిరియం, సఞ్ఞావిమోక్ఖం, సచిత్తకం, లోకవజ్జం, కాయకమ్మం, వచీకమ్మం, అకుసలచిత్తం, దుక్ఖవేదనం. ఛత్తపాణిదణ్డపాణిసత్థపాణిఆవుధపాణిపాదుకాఉపాహనయానసయనపల్లత్థికవేఠితఓగుణ్ఠితనామకాని ఏకాదస ధమ్మదేసనాసముట్ఠానాని, కిరియాకిరియాని, సఞ్ఞావిమోక్ఖాని, సచిత్తకాని, లోకవజ్జాని, వచీకమ్మాని, అకుసలచిత్తాని, దుక్ఖవేదనాని. సేసాని తేపణ్ణాస పఠమపారాజికసమఉట్ఠానాదిభేదానీతి.

ఏకూనవీసతిధమ్మదేసనాపటిసంయుత్తసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

కఙ్ఖావితరణియా పాతిమోక్ఖవణ్ణనాయ

సేఖియవణ్ణనా నిట్ఠితా.

అధికరణసమథవణ్ణనా

అధికరణసమథేసు సత్తాతి తేసం గణనపరిచ్ఛేదో. అధికరణాని సమేన్తి వూపసమేన్తీతి అధికరణసమథా. ఉద్దేసం ఆగచ్ఛన్తీతి ఆపత్తాధికరణసఙ్ఖాతాసు చ అవసేసాధికరణత్తయపచ్చయాసు చ ఆపత్తీసు పరిసుద్ధభావం పుచ్ఛనత్థం ఉద్దిసితబ్బతం ఆగచ్ఛన్తి. ఉప్పన్నుప్పన్నానన్తి ఉప్పన్నానం ఉప్పన్నానం. అధికరణానన్తి వివాదాధికరణం అనువాదాధికరణం ఆపత్తాధికరణం కిచ్చాధికరణన్తి ఇమేసం చతున్నం. సమథాయ వూపసమాయాతి సమనత్థఞ్చేవ వూపసమనత్థఞ్చ సమ్ముఖావినయో దాతబ్బో…పే… తిణవత్థారకోతి ఇమే సత్త సమథా దాతబ్బా. తత్రాయం వినిచ్ఛయో – అధికరణేసు తావ ‘‘ధమ్మో’’తి వా, ‘‘అధమ్మో’’తి వా అట్ఠారసహి వత్థూహి వివదన్తానం భిక్ఖూనం యో వివాదో, ఇదం వివాదాధికరణం నామ. సీలవిపత్తియా వా ఆచారదిట్ఠిఆజీవవిపత్తియా వా అనువదన్తానం యో అనువాదో ఉపవదనా చేవ చోదనా చ, ఇదం అనువాదాధికరణం నామ. మాతికాయ ఆగతా పఞ్చ, విభఙ్గే ద్వేతి సత్తపి ఆపత్తిక్ఖన్ధా ఆపత్తాధికరణం, నామ. యం సఙ్ఘస్స అపలోకనాదీనం చతున్నం కమ్మానం కరణం, ఇదం కిచ్చాధికరణం నామ.

తత్థ వివాదాధికరణం (చూళవ. ౨౨౮) ద్వీహి సమథేహి సమ్మతి సమ్ముఖావినయేన చ యేభుయ్యసికాయ చ, సమ్ముఖావినయేనేవ సమ్మమానం యస్మిం విహారే ఉప్పన్నం, తస్మింయేవ వా, అఞ్ఞత్థ వూపసమేతుం గచ్ఛన్తానం అన్తరామగ్గే వా, యత్థ గన్త్వా సఙ్ఘస్స నియ్యాతితం, తత్థ సఙ్ఘేన వా వూపసమేతుం అసక్కోన్తే తత్థేవ ఉబ్బాహికాయ సమ్మతపుగ్గలేహి వా వినిచ్ఛితం సమ్మతి, ఏవం సమ్మమానే చ పన తస్మిం యా సఙ్ఘసమ్ముఖతా ధమ్మసమ్ముఖతా వినయసమ్ముఖతా పుగ్గలసమ్ముఖతా అయం సమ్ముఖావినయో నామ. తత్థ చ కారకసఙ్ఘస్స సఙ్ఘసామగ్గివసేన సమ్ముఖీభావో సఙ్ఘసమ్ముఖతా, సమేతబ్బస్స వత్థునో భూతతా ధమ్మసమ్ముఖతా, యథా తం సమేతబ్బం, తథేవస్స సమనం వినయసమ్ముఖతా, యో చ వివదతి, యేన చ వివదతి, తేసం ఉభిన్నం అత్థపచ్చత్థికానం సమ్ముఖీభావో పుగ్గలసమ్ముఖతా. ఉబ్బాహికాయ వూపసమనే పనేత్థ సఙ్ఘసమ్ముఖతా పరిహాయతి, ఏవం తావ సమ్ముఖావినయేనేవ సమ్మతి.

సచే పనేవమ్పి న సమ్మతి, అథ నం ఉబ్బాహికాయ సమ్మతా భిక్ఖూ ‘‘న మయం సక్కోమ వూపసమేతు’’న్తి సఙ్ఘస్సేవ నియ్యాతేన్తి, తతో సఙ్ఘో పఞ్చఙ్గసమన్నాగతం భిక్ఖుం సలాకగ్గాహాపకం సమ్మన్నిత్వా తేన గుళ్హకవివట్టకసకణ్ణజప్పకేసు తీసు సలాకగ్గాహేసు అఞ్ఞతరవసేన సలాకం గాహేత్వా సన్నిపతితపరిసాయ ధమ్మవాదీనం యేభుయ్యతాయ యథా తే ధమ్మవాదినో వదన్తి, ఏవం వూపసన్తం అధికరణం సమ్ముఖావినయేన చ యేభుయ్యసికాయ చ వూపసన్తం హోతి. తత్థ సమ్ముఖావినయో వుత్తనయో ఏవ, యం పన యేభుయ్యసికకమ్మస్స కరణం. అయం యేభుయ్యసికా నామ, ఏవం వివాదాధికరణం ద్వీహి సమథేహి సమ్మతి.

అనువాదాధికరణం (చూళవ. ౨౩౬) చతూహి సమథేహి సమ్మతి సమ్ముఖావినయేన చ సతివినయేన చ అమూళ్హవినయేన చ తస్సపాపియసికాయ చ. సమ్ముఖావినయేనేవ సమ్మమానం యో చ అనువదతి, యఞ్చ అనువదతి, తేసం వచనం సుత్వా సచే కాచి ఆపత్తి నత్థి, ఉభో ఖమాపేత్వా, సచే అత్థి, ‘‘అయం నామేత్థ ఆపత్తీ’’తి ఏవం వినిచ్ఛితం వూపసమ్మతి, తత్థ సమ్ముఖావినయలక్ఖణం వుత్తనయమేవ. యదా పన ఖీణాసవస్స భిక్ఖునో అమూలికాయ సీలవిపత్తియా అనుద్ధంసితస్స సతివినయం యాచమానస్స సఙ్ఘో ఞత్తిచతుత్థేన కమ్మేన సతివినయం దేతి, తదా సమ్ముఖావినయేన చ సతివినయేన చ వూపసన్తం హోతి, దిన్నే పన సతివినయే పున తస్మిం పుగ్గలే కస్సచి అనువాదో న రుహతి. యదా ఉమ్మత్తకో భిక్ఖు ఉమ్మాదవసేన గతే అస్సామణకే అజ్ఝాచారే ‘‘సరతాయస్మా ఏవరూపిం ఆపత్తి’’న్తి భిక్ఖూహి చోదియమానో ‘‘ఉమ్మత్తకేన మే, ఆవుసో, ఏతం కతం, నాహం తం సరామీ’’తి భణన్తోపి భిక్ఖూహి చోదియమానోవ పున అచోదనత్థాయ అమూళ్హవినయం యాచతి, సఙ్ఘో చస్స ఞత్తిచతుత్థేన కమ్మేన అమూళ్హవినయం దేతి. తదా సమ్ముఖావినయేన చ అమూళ్హవినయేన చ వూపసన్తం హోతి, దిన్నే పన అమూళ్హవినయే పున తస్మిం పుగ్గలే కస్సచి తప్పచ్చయా అనువాదో న రుహతి.

యదా పన పారాజికేన వా పారాజికసామన్తేన వా చోదియమానస్స అఞ్ఞేనఞ్ఞం పటిచరతో పాపుస్సన్నతాయ పాపియస్స పుగ్గలస్స ‘‘సచాయం అచ్ఛిన్నమూలో భవిస్సతి, సమ్మా వత్తిత్వా ఓసారణం లభిస్సతి, సచే ఛిన్నమూలో, సయమేవస్స నాసనా భవిస్సతీ’’తి మఞ్ఞమానో సఙ్ఘో ఞత్తిచతుత్థేన కమ్మేన తస్సపాపియసికం కమ్మం కరోతి, తదా సమ్ముఖావినయేన చ తస్సపాపియసికాయ చ వూపసన్తం హోతి, ఏవం అనువాదాధికరణం చతూహి సమథేహి సమ్మతి.

ఆపత్తాధికరణం (చూళవ. ౨౩౯) తీహి సమథేహి సమ్మతి సమ్ముఖావినయేన చ పటిఞ్ఞాతకరణేన చ తిణవత్థారకేన చ. తస్స సమ్ముఖావినయేనేవ వూపసమో నత్థి, యదా పన ఏకస్స వా భిక్ఖునో, నిస్సగ్గియవణ్ణనాయం వుత్తనయేన సఙ్ఘగణమజ్ఝేసు వా భిక్ఖు లహుకం ఆపత్తిం దేసేతి, తదా ఆపత్తాధికరణం సమ్ముఖావినయేన చ పటిఞ్ఞాతకరణేన చ వూపసమ్మతి. తత్థ సమ్ముఖావినయే తావ యో చ దేసేతి, యస్స చ దేసేతి, తేసం సమ్ముఖీభావో పుగ్గలసమ్ముఖతా, సేసం వుత్తనయమేవ. పుగ్గలస్స చ గణస్స చ దేసనాకాలే సఙ్ఘసమ్ముఖతా పరిహాయతి.

యా పనేత్థ ‘‘అహం, భన్తే, ఇత్థన్నామం ఆపత్తిం ఆపన్నో’’తి చ, ‘‘పస్ససీ’’తి, ‘‘ఆమ పస్సామీ’’తి చ పటిఞ్ఞా, తాయ ‘‘ఆయతిం సంవరేయ్యాసీ’’తి కరణం పటిఞ్ఞాతకరణం నామ. సఙ్ఘాదిసేసే పరివాసాదియాచనా పటిఞ్ఞా, పరివాసాదీనం దానం పటిఞ్ఞాతకరణం నామ. ద్వేపక్ఖజాతా పన భణ్డనకారకా భిక్ఖూ బహుం అస్సామణకం అజ్ఝాచారం చరిత్వా పున లజ్జిధమ్మే ఉప్పన్నే ‘‘సచే మయం ఇమాహి ఆపత్తీహి అఞ్ఞమఞ్ఞం కరిస్సామ, సియాపి తం అధికరణం కక్ఖళత్థాయ వాళత్థాయ సంవత్తేయ్యా’’తి అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆపత్తియా కారాపనే దోసం దిస్వా యదా తిణవత్థారకకమ్మం కరోన్తి, తదా ఆపత్తాధికరణం సమ్ముఖావినయేన చ తిణవత్థారకేన చ సమ్మతి. తత్ర హి యత్తకా హత్థపాసూపగతా ‘‘న మేతం ఖమతీ’’తి ఏవం దిట్ఠావికమ్మం అకత్వా నిద్దమ్పి ఓక్కమన్తా హోన్తి, సబ్బేసం ఠపేత్వా థుల్లవజ్జఞ్చ గిహిప్పటిసంయుత్తఞ్చ సబ్బాపత్తియో వుట్ఠహన్తి, ఏవం ఆపత్తాధికరణం తీహి సమథేహి సమ్మతి.

కిచ్చాధికరణం (చూళవ. ౨౪౨) ఏకేన సమథేన సమ్మతి సమ్ముఖావినయేనేవ. ఇతి ఇమాని చత్తారి అధికరణాని యథానురూపం ఇమేహి సత్తహి సమథేహి సమ్మన్తి, తేన వుత్తం ‘‘ఉప్పన్నుప్పన్నానం అధికరణానం సమథాయ వూపసమాయ సమ్ముఖావినయో దాతబ్బో…పే… తిణవత్థారకో’’తి. అయమేత్థ వినిచ్ఛయనయో, విత్థారో పన సమథక్ఖన్ధకే ఆగతోయేవ, వినిచ్ఛయోపిస్స సమన్తపాసాదికాయం వుత్తో.

తత్థాయస్మన్తే పుచ్ఛామి, కచ్చిత్థ పరిసుద్ధాతి తేసు సత్తసు అధికరణసమథేసు కచ్చిత్థ పరిసుద్ధా, నత్థి వో కిఞ్చి సమథేహి వూపసమేతబ్బన్తి పుచ్ఛామి, ఏతేన సబ్బాపత్తీహి పరిసుద్ధభావో పుచ్ఛితో హోతి.

ఉద్దిట్ఠం ఖో ఆయస్మన్తో నిదానన్తిఆది నిగమనవచనం. తత్థ ఏత్తకన్తి ఏత్తకం సిక్ఖాపదం. సుత్తాగతన్తి సుత్తే పాతిమోక్ఖే ఆగతం. సుత్తపరియాపన్నన్తి తత్థేవ అన్తోగధం. అన్వద్ధమాసం ఉద్దేసం ఆగచ్ఛతీతి అద్ధమాసే అద్ధమాసే ఉపోసథవసేన ఉద్దిసితబ్బతం ఆగచ్ఛతి. సమగ్గేహీతి కాయసామగ్గివసేన సమగ్గేహి. సమ్మోదమానేహీతి చిత్తసామగ్గివసేన ఏకజ్ఝాసయతాయ సుట్ఠు మోదమానేహి. అవివదమానేహీతి అట్ఠారససు వివాదవత్థూసు అఞ్ఞతరవసేనాపి అవివదమానేహి. సిక్ఖితబ్బన్తి తం తం సిక్ఖాపదం అవీతిక్కమన్తేహి అధిసీలసిక్ఖా సమ్పాదేతబ్బా. అన్తరన్తరా పన యం న వుత్తం, తం సబ్బం పురిమే పురిమే సిక్ఖాపదే వుత్తత్తా చేవ ఉత్తానత్థత్తా చాతి.

అధికరణసమథవణ్ణనా నిట్ఠితా.

కఙ్ఖావితరణియా పాతిమోక్ఖవణ్ణనాయ

భిక్ఖుపాతిమోక్ఖవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మసమ్బుద్ధస్స