౧. పరిమణ్డలసిక్ఖాపదవణ్ణనా

సేఖియేసు పఠమే పరిమణ్డలన్తి సమన్తతో మణ్డలం. సిక్ఖా కరణీయాతి ‘‘ఏవం నివాసేస్సామీ’’తి ఆరామేపి అన్తరఘరేపి సబ్బత్థ సిక్ఖా కాతబ్బా, ఏత్థ చ యస్మా వత్తక్ఖన్ధకే వుత్తవత్తానిపి సిక్ఖితబ్బత్తా సేఖియానేవ హోన్తి, తస్మా పారాజికాదీసు వియ పరిచ్ఛేదో న కతో. చారిత్తవినయదస్సనత్థఞ్చ ‘‘యో పన భిక్ఖు ఓలమ్బేన్తో నివాసేయ్య, దుక్కట’’న్తి ఏవం ఆపత్తినామేన అవత్వా ‘‘సిక్ఖా కరణీయా’’తి ఏవం సబ్బసిక్ఖాపదేసు పాళి ఆరోపితా, పదభాజనే (పాచి. ౫౭౬) పన ‘‘ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి వుత్తత్తా సబ్బత్థ అనాదరియకరణే దుక్కటం వేదితబ్బం.

ఇదాని పరిమణ్డలన్తి ఏత్థ నాభిమణ్డలం పటిచ్ఛాదేత్వా జాణుమణ్డలస్స హేట్ఠా జఙ్ఘట్ఠికతో పట్ఠాయ అట్ఠఙ్గులమత్తం నివాసనం ఓతారేత్వా నివాసేన్తేన పరిమణ్డలం నివత్థం నామ హోతి, ఏవం అనివాసేత్వా అనాదరియేన పురతో వా పచ్ఛతో వా ఓలమ్బేత్వా నివాసేన్తస్స దుక్కటం. న కేవలఞ్చ తస్సేవ, యే చఞ్ఞే ‘‘తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా గిహినివత్థం నివాసేన్తి, హత్థిసోణ్డకం మచ్ఛవాలకం చతుక్కణ్ణకం తాలవణ్టకం సతవలికం నివాసేన్తి, సంవల్లియం నివాసేన్తీ’’తి ఖన్ధకే (చూళవ. ౨౮౦) నివాసనదోసా వుత్తా, తథా నివాసేన్తస్సపి దుక్కటమేవ.

తత్థ హత్థిసోణ్డకం నామ నాభిమూలతో హత్థిసోణ్డసణ్ఠానం ఓలమ్బకం కత్వా నివత్థం చోళికఇత్థీనం నివాసనం వియ. మచ్ఛవాలకం నామ ఏకతోదసన్తం ఏకతో పాసన్తం ఓలమ్బేత్వా నివత్థం. చతుక్కణ్ణకం నామ ఉపరి ద్వే, హేట్ఠతో ద్వేతి ఏవం చత్తారో కణ్ణే దస్సేత్వా నివత్థం. తాలవణ్టకం నామ తాలవణ్టాకారేన సాటకం ఓలమ్బేత్వా నివత్థం. సతవలికం నామ దీఘసాటకం అనేకక్ఖత్తుం ఓభుజిత్వా ఓవట్టికం కరోన్తేన నివత్థం, వామదక్ఖిణపస్సేసు వా నిరన్తరం వలియో దస్సేత్వా నివత్థం. సచే పన జాణుతో పట్ఠాయ ఏకా వా ద్వే వా వలియో పఞ్ఞాయన్తి, వట్టతి. సంవల్లియన్తి మల్లకమ్మకారాదీహి వియ కచ్ఛం బన్ధిత్వా నివత్థం. ఏవం నివాసేతుం గిలానస్సాపి మగ్గప్పటిపన్నస్సాపి న వట్టతి. యమ్పి మగ్గం గచ్ఛన్తా ఏకం వా ద్వే వా కణ్ణే ఉక్ఖిపిత్వా అన్తరవాసకస్స ఉపరి లగ్గన్తి, అన్తో వా ఏకం కాసావం తథా నివాసేత్వా బహి అపరం నివాసేన్తి, సబ్బం న వట్టతి.

గిలానో పన అన్తోకాసావస్స ఓవట్టికం దస్సేత్వా అపరం ఉపరి నివాసేతుం లభతి, అగిలానేన ద్వే నివాసేన్తేన సగుణం కత్వా నివాసేతబ్బాని. ఇతి ఇమం ఖన్ధకే పటిక్ఖిత్తఞ్చ ఓలమ్బకఞ్చ సబ్బం వివజ్జేత్వా వుత్తలక్ఖణసమ్పన్నం నిబ్బికారం పరిమణ్డలం నివాసేతబ్బం, తథా అనివాసేత్వా యంకిఞ్చి వికారం కరోన్తస్స దుక్కటం.

‘‘నిదానం పుగ్గలం వత్థు’’న్తిఆదికే (కఙ్ఖా. అట్ఠ. పఠమపారాజికవణ్ణనా ) పన వినిచ్ఛయే సురుసురుకారకం కోసమ్బియం పఞ్ఞత్తం, సామిసేన హత్థేన పానీయథాలకససిత్థకపత్తధోవనపటిసంయుత్తద్వయం భగ్గేసు సమ్బహులే భిక్ఖూ ఆరబ్భ, సేసాని సబ్బానేవ సావత్థియం ఛబ్బగ్గియే ఆరబ్భ ఓలమ్బేత్వా నివాసనాదివత్థుస్మిం పఞ్ఞత్తాని. సూపోదనవిఞ్ఞత్తియం ధమ్మదేసనాదీసు చ గిలానవసేన ఏకా అనుపఞ్ఞత్తి, సబ్బాని సాధారణపఞ్ఞత్తియో, అనాణత్తికాని, సబ్బేసు దుక్కటమేవ, అఞ్ఞో ఆపత్తిభేదో నత్థి, విపత్తివిచారణా వుత్తాయేవ, సముట్ఠానాదీని సబ్బేసం అవసానే దస్సయిస్సామ. అనాపత్తిమత్తం పన అఙ్గఞ్చ సబ్బత్థ వత్తబ్బం, తయిదం వుచ్చతి. ఇమస్మిం తావ సిక్ఖాపదే అసఞ్చిచ్చ, అస్సతియా, అజానన్తస్స, గిలానస్స, ఆపదాసు, ఉమ్మత్తకాదీనఞ్చ అనాపత్తి.

తత్థ అసఞ్చిచ్చాతి ‘‘అపరిమణ్డలం నివాసేస్సామీ’’తి ఏవం అసఞ్చిచ్చ, అథ ఖో ‘‘పరిమణ్డలంయేవ నివాసేస్సామీ’’తి విరజ్ఝిత్వా అపరిమణ్డలం నివాసేన్తస్స అనాపత్తి. అస్సతియాతి అఞ్ఞావిహితస్సాపి తథా నివాసేన్తస్స అనాపత్తి. అజానన్తస్సాతి పరిమణ్డలం నివాసేతుం అజానన్తస్స అనాపత్తి, అపిచ నివాసనవత్తం ఉగ్గహేతబ్బం. యో పన సుక్ఖజఙ్ఘో వా హోతి మహాపిణ్డికమంసో వా, తస్స సారుప్పత్థాయ అట్ఠఙ్గులాధికమ్పి ఓతారేత్వా నివాసేతుం వట్టతి. గిలానస్సాతి యస్స జఙ్ఘాయ వా పాదే వా వణో హోతి, తస్స ఉక్ఖిపిత్వా వా ఓతారేత్వా వా నివాసేతుం వట్టతి. ఆపదాసూతి వాళా వా చోరా వా అనుబన్ధన్తి, ఏవరూపాసు ఆపదాసు అనాపత్తి. ఉమ్మత్తకాదయో వుత్తనయా ఏవ. అనాదరియం, అనాపత్తికారణాభావో, అపరిమణ్డలనివాసనన్తి ఇమానేత్థ తీణి అఙ్గాని. యథా చేత్థ, ఏవం సబ్బత్థ పురిమాని ద్వే తత్థ తత్థ వుత్తప్పటిపక్ఖకరణఞ్చాతి తీణియేవ హోన్తి, తస్మా ఇతో పరం తానిపి అవత్వా అనాపత్తిమత్తమేవ వక్ఖామాతి.