౧౦. సుభసుత్తవణ్ణనా

సుభమాణవకవత్థువణ్ణనా

౪౪౪. ‘‘అచిరపరినిబ్బుతే’’తి సత్థు పరినిబ్బుతభావస్స చిరకాలతాపటిక్ఖేపేన ఆసన్నతా దస్సితా, కాలపరిచ్ఛేదో న దస్సితోతి తం పరిచ్ఛేదతో దస్సేతుం ‘‘పరినిబ్బానతో ఉద్ధం మాసమత్తే కాలే’’తి వుత్తం. తత్థ మత్త-గ్గహణేన కాలస్స అసమ్పుణ్ణతం జోతేతి. తుదిసఞ్ఞితో గామో నివాసో ఏతస్సాతి తోదేయ్యో. తం పనేస యస్మా సోణదణ్డో వియ చమ్పం, కూటదన్తో వియ చ ఖాణుమతం అజ్ఝావసతి, తస్మా వుత్తం ‘‘తస్స అధిపతిత్తా’’తి ఇస్సరభావతోతి అత్థో. సమాహారన్తి సన్నిచయం. పణ్డితో ఘరమావసేతి యస్మా అప్పతరప్పతరేపి వయమానే భోగా ఖియన్తి, అప్పతరప్పతరేపి సఞ్చియమానే వడ్ఢన్తి, తస్మా విఞ్ఞుజాతికో కిఞ్చి వయం అకత్వా ఆయమేవ ఉప్పాదేన్తో ఘరావాసం అనుతిట్ఠేయ్యాతి లోభాదేసితం పటిపత్తిం ఉపదిసతి.

అదానమేవ సిక్ఖాపేత్వా లోభాభిభూతతాయ తస్మింయేవ ఘరే సునఖో హుత్వా నిబ్బత్తి. లోభవసికస్స హి దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా. అతివియ పియాయతి పుబ్బపరిచయేన. పిణ్డాయ పావిసి సుభం మాణవం అనుగ్గణ్హితుకామో. నిరయే నిబ్బత్తిస్ససి కతోకాసస్స కమ్మస్స పటిబాహితుం అసక్కుణేయ్యభావతో.

బ్రాహ్మణచారిత్తస్స భావితతం సన్ధాయ, తథా పితరం ఉక్కంసేన్తో చ ‘‘బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తో’’తి ఆహ. తం పవత్తిం పుచ్ఛీతి సుతమేతం మయా ‘‘మయ్హం పితా సునఖో హుత్వా నిబ్బత్తో’’తి తుమ్హేహి వుత్తం, కిమిదం సచ్చన్తి పుచ్ఛి. తథేవ వత్వాతి యథా పుబ్బే సునఖస్స వుత్తం, తథేవ వత్వా. అవిసంవాదనత్థన్తి సచ్చాపనత్థం ‘‘తోదేయ్యబ్రాహ్మణో సునఖో హుత్వా నిబ్బత్తో’’తి అత్తనో వచనస్స అవిసంవాదనత్థం అవిసంవాదభావస్స దస్సనత్థన్తి అత్థో. సబ్బం దస్సేసీతి బుద్ధానుభావేన సో సునఖో తం సబ్బం నేత్వా దస్సేసి, న జాతిస్సరతాయ. భగవన్తం దిస్వా భుక్కరణం పన పురిమజాతిసిద్ధవాసనావసేన. చుద్దస పఞ్హే పుచ్ఛిత్వాతి ‘‘దిస్సన్తి హి భో గోతమ మనుస్సా అప్పాయుకా, దిస్సన్తి దీఘాయుకా. దిస్సన్తి బవ్హాబాధా, దిస్సన్తి అప్పాబాధా. దిస్సన్తి దుబ్బణ్ణా, దిస్సన్తి వణ్ణవన్తో. దిస్సన్తి అప్పేసక్ఖా, దిస్సన్తి మహేసక్ఖా. దిస్సన్తి అప్పభోగా, దిస్సన్తి మహాభోగా. దిస్సన్తి నీచకులీనా, దిస్సన్తి ఉచ్చాకులీనా. దిస్సన్తి దుప్పఞ్ఞా, దిస్సన్తి పఞ్ఞావన్తో’’తి (మ. ని. ౩.౨౮౯). ఇమే చుద్దస పఞ్హే పుచ్ఛిత్వా, అఙ్గసుభతాయ కిరేస ‘‘సుభో’’తి నామం లభి.

౪౪౫. ‘‘ఏకా చ మే కఙ్ఖా అత్థీ’’తి ఇమినా ఉపరి పుచ్ఛియమానస్స పఞ్హస్స పగేవ తేన అభిసఙ్ఖతభావం దస్సేతి. విసభాగవేదనాతి దుక్ఖవేదనా. సా హి కుసలకమ్మనిబ్బత్తే అత్తభావే ఉప్పజ్జనకసుఖవేదనాపటిపక్ఖభావతో ‘‘విసభాగవేదనా’’తి. కాయం గాళ్హా హుత్వా బాధతి పీళేతీతి ‘‘ఆబాధో’’తి చ వుచ్చతి. ఏకదేసే ఉప్పజ్జిత్వాతి సరీరస్స ఏకదేసే ఉట్ఠితాపి అయపట్టేన ఆబన్ధిత్వా వియ గణ్హాతి అపరివత్తభావకరణతో, ఏతేన బలవరోగో ఆబాధో నామాతి దస్సేతి. కిచ్ఛజీవితకరోతి అసుఖజీవితావహో, ఏతేన దుబ్బలో అప్పమత్తకో రోగో ఆతఙ్కోతి దస్సేతి. ఉట్ఠానన్తి సయననిసజ్జాదితో ఉట్ఠహనం, తేన యథా తథా అపరాపరం సరీరస్స పరివత్తనం వదతి. గరుకన్తి భారియం కిచ్ఛసిద్ధికం. కాయే బలం న హోతీతి ఏత్థాపి ‘‘గిలానస్సేవా’’తి పదం ఆనేత్వా సమ్బన్ధితబ్బం. హేట్ఠా చతూహి పదేహి అఫాసువిహారాభావం పుచ్ఛిత్వా ఇదాని ఫాసువిహారసబ్భావం పుచ్ఛతి, తేన సవిసేసో ఫాసువిహారో పుచ్ఛితోతి దట్ఠబ్బో, అసతిపి అతిసయత్థజోతనే సద్దే అతిసయత్థస్స లబ్భనతో యథా ‘‘అభిరూపాయ దేయ్యం దాతబ్బ’’న్తి.

౪౪౭. కాలఞ్చ సమయఞ్చ ఉపాదాయాతి. ఏత్థ కాలో నామ ఉపసఙ్కమనస్స యుత్తపత్తకాలో. సమయో నామ తస్సేవ పచ్చయసామగ్గీ, అత్థతో తజ్జం సరీరబలఞ్చేవ తప్పచ్చయపరిస్సయాభావో చ. ఉపాదానం నామ ఞాణేన తేసం గహణం సల్లక్ఖణన్తి దస్సేతుం ‘‘కాలఞ్చా’’తిఆది వుత్తం. ఫరిస్సతీతి వడ్ఢిస్సతి.

౪౪౮. చేతియరట్ఠేతి చేతిరట్ఠే. య-కారేన హి పదం వడ్ఢేత్వా వుత్తం. చేతిరట్ఠతో అఞ్ఞం విసుంయేవేకం రట్ఠన్తి చ వదన్తి. మరణపటిసంయుత్తన్తి మరణం నామ తాదిసానం రోగ వసేనేవ హోతీతి యేన రోగేన తం జాతం, తస్స సరూపపుచ్ఛా, కారణపుచ్ఛా, మరణహేతుకచిత్తసన్తాపపుచ్ఛా, తస్స చ సన్తాపస్స సబ్బలోకసాధారణతా, తథా మరణస్స చ అప్పతికారతాతి ఏవం ఆదినా మరణపటిసంయుత్తం సమ్మోదనీయం కథం కథేసీతి దస్సేతుం ‘‘భో ఆనన్దా’’తిఆది వుత్తం. న రన్ధగవేసీ మారో వియ, న వీమంసనాధిప్పాయో ఉత్తరమాణవో వియాతి అధిప్పాయో. యేసు ధమ్మేసూతి విమోక్ఖుపాయేసు నియ్యానధమ్మేసు. ధరన్తీతి తిట్ఠన్తి, పవత్తన్తీతి అత్థో.

౪౪౯. అత్థప్పయుత్తతాయ సద్దపయోగస్స సద్దప్పబన్ధలక్ఖణాని తీణి పిటకాని తదత్థభూతేహి సీలాదీహి ధమ్మక్ఖన్ధేహి సఙ్గయ్హన్తీతి వుత్తం ‘‘తీణి పిటకాని తీహి ఖన్ధేహి సఙ్గహేత్వా’’తి. సఙ్ఖిత్తేన కథితన్తి ‘‘తిణ్ణం ఖన్ధాన’’న్తి ఏవం గహణతో సామఞ్ఞతో చాతి సఙ్ఖేపేనేవ కథితం. ‘‘కతమేసం తిణ్ణ’’న్తి అయం అదిట్ఠజోతనా పుచ్ఛా, న కథేతుకమ్యతా పుచ్ఛాతి వుత్తం ‘‘విత్థారతో పుచ్ఛిస్సామీ ‘తి చిన్తేత్వా ‘కతమేసం తిణ్ణ’న్తి ఆహా’’తి. కథేతుకమ్యతాభావే పనస్స థేరస్స వచనతా సియా.

సీలక్ఖన్ధవణ్ణనా

౪౫౦-౪౫౩. సీలక్ఖన్ధస్సాతి ఏత్థ ఇతి-సద్దో ఆదిఅత్థో, పకారత్థో వా, తేన ‘‘అరియస్స సమాధిక్ఖన్ధస్స…పే… పతిట్ఠాపేసీ’’తి అయం ఏత్తకో పాఠో దస్సితోతి దట్ఠబ్బం తేనాహ ‘‘తేసు దస్సితేసూ’’తి, ఉద్దేసవసేనాతి అధిప్పాయో. భగవతా వుత్తనయేనేవాతి సామఞ్ఞఫలదేసనాదీసు భగవతా దేసితనయేనేవ, తేనస్స సుత్తస్స సత్థుభాసితభావం జినవచనభావం దస్సేతి. సాసనే న సీలమేవ సారోతి అరియమగ్గసారే భగవతో సాసనే యథా దస్సితం సీలం సారో ఏవ న హోతి సారవతో మహతో రుక్ఖస్స పపటికట్ఠానియత్తా. యది ఏవం కస్మా ఇధ గహితన్తి ఆహ ‘‘కేవలఞ్హేతం పతిట్ఠామత్తకమేవా’’తి. ఝానాదిఉత్తరిమనుస్సధమ్మే అధిగన్తుకామస్స అధిట్ఠానమత్తం తత్థ అప్పతిట్ఠితస్స తేసం అసమ్భవతో. అథ వా న సీలమేవ సారోతి కామఞ్చేత్థ సాసనే ‘‘మగ్గసీలం, ఫలసీల’’న్తి ఇదం లోకుత్తరసీలమ్పి సారమేవ, తథాపి న సీలక్ఖన్ధో ఏవ సారో అథ ఖో సమాధిక్ఖన్ధోపి పఞ్ఞాక్ఖన్ధోపి సారో ఏవాతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. పురిమో ఏవ సారో, తేనాహ ‘‘ఇతో ఉత్తరీ’’తిఆది.

సమాధిక్ఖన్ధవణ్ణనా

౪౫౪. కస్మా పనేత్థ థేరో సమాధిక్ఖన్ధం పుట్ఠో ఇన్ద్రియసంవరాదికే విస్సజ్జేసి, నను ఏవం సన్తే అఞ్ఞం పుట్ఠో అఞ్ఞం బ్యాకరోన్తో అమ్బం పుట్ఠో లబుజం బ్యాకరోన్తో వియ హోతీతి ఈదిసీ చోదనా ఇధ అనోకాసాతి దస్సేన్తో ‘‘కథఞ్చ మాణవ భిక్ఖు…పే… సమాధిక్ఖన్ధం దస్సేతుకామో ఆరభీ’’తి ఆహ, తేనేత్థ ఇన్ద్రియసంవరాదయోపి సమాధిఉపకారతం ఉపాదాయ సమాధిక్ఖన్ధపక్ఖికాని ఉద్దిట్ఠానీతి దస్సేతి రూపజ్ఝానానేవ ఆగతాని, న అరూపజ్ఝానాని రూపావచరచతుత్థజ్ఝానదేసనానన్తరం అభిఞ్ఞాదేసనాయ అవసరోతి కత్వా. రూపావచరచతుత్థజ్ఝానపాదికా హి సపరిభణ్డా ఛపి అభిఞ్ఞాయో. లోకియా అభిఞ్ఞా పన సిజ్ఝమానా యస్మా అట్ఠసు సమాపత్తీసు చుద్దసవిధేన చిత్తపరిదమనేన వినా న ఇజ్ఝన్తి, తస్మా అభిఞ్ఞాసు దేసియమానాసు అరూపజ్ఝానానిపి దేసితానేవ హోన్తి నానన్తరియభావతో, తేనాహ ‘‘ఆనేత్వా పన దీపేతబ్బానీ’’తి. వుత్తనయేన దేసితానేవ కత్వా సంవణ్ణకేహి పకాసేతబ్బానీతి అత్థో. అట్ఠకథాయం పన ‘‘చతుత్థజ్ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి ఇమినావ అరూపజ్ఝానమ్పి సఙ్గహితన్తి దస్సేతుం ‘‘చతుత్థజ్ఝానేన హీ’’తిఆది వుత్తం. చతుత్థజ్ఝానఞ్హి రూపవిరాగభావనావసేన పవత్తం ‘‘అరూపజ్ఝాన’’న్తి వుచ్చతీతి.

౪౭౧-౪౮౦. న చిత్తేకగ్గతామత్తకేనేవాతి ఏత్థ హేట్ఠా వుత్తనయానుసారేన అత్థో వేదితబ్బో. లోకియస్స సమాధిక్ఖన్ధస్స అధిప్పేతత్తా ‘‘న చిత్తే…పే… అత్థీ’’తి వుత్తం. అరియ-సద్దో చేత్థ సుద్ధపరియాయో, న లోకుత్తరపరియాయో. తథా హేట్ఠాపి లోకియాభిఞ్ఞాపటిసమ్భిదాహి వినావ అరహత్తే అధిగతే నత్థేవ ఉత్తరింకరణీయన్తి సక్కా వత్తుం యదత్థం భగవతి బ్రహ్మచరియం వుస్సతి, తస్స సిద్ధత్తా. ఇధ పన లోకియాభిఞ్ఞాపి ఆగతా ఏవ. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

సుభసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా.