౪. మగ్గసచ్చనిద్దేసవణ్ణనా

౨౦౫. అఞ్ఞమగ్గపటిక్ఖేపనత్థన్తి తిత్థియేహి కప్పితస్స మగ్గస్స దుక్ఖనిరోధగామినిపటిపదాభావం పటిక్ఖేపేతున్తి అత్థో, అఞ్ఞస్స వా మగ్గభావపటిక్ఖేపో అఞ్ఞమగ్గపటిక్ఖేపో. పుగ్గలస్స అరియభావకరత్తా అరియం కరోతీతి అరియో, అరియఫలపటిలాభకరత్తా అరియం లభాపేతి జనేతీతి అరియో. అత్తనో కిచ్చవసేన ఫలవసేన చ అరియనామలాభో ఏవ వుత్తోతి దట్ఠబ్బో. అట్ఠ అఙ్గాని అస్సాతి అఞ్ఞపదత్థసమాసం అకత్వా ‘‘అట్ఠఙ్గాని అస్స సన్తీతి అట్ఠఙ్గికో’’తి పదసిద్ధి దట్ఠబ్బా.

చతురఙ్గసమన్నాగతా వాచా జనం సఙ్గణ్హాతీతి తబ్బిపక్ఖవిరతిసభావా సమ్మావాచా భేదకరమిచ్ఛావాచాపహానేన జనే సమ్పయుత్తే చ పరిగ్గణ్హనకిచ్చవతీ హోతీతి ‘‘పరిగ్గహలక్ఖణా’’తి వుత్తా. యథా చీవరకమ్మాదికో కమ్మన్తో ఏకం కాతబ్బం సముట్ఠాపేతి నిప్ఫాదేతి, తంతంకిరియానిప్ఫాదకో వా చేతనాసఙ్ఖాతో కమ్మన్తో హత్థపాదచలనాదికం కిరియం సముట్ఠాపేతి, ఏవం సావజ్జకత్తబ్బకిరియాసముట్ఠాపకమిచ్ఛాకమ్మన్తప్పహానేన సమ్మాకమ్మన్తో నిరవజ్జసముట్ఠాపనకిచ్చవా హోతి, సమ్పయుత్తధమ్మే చ సముట్ఠాపేన్తో ఏవ పవత్తతీతి ‘‘సముట్ఠాపనలక్ఖణో’’తి వుత్తో. కాయవాచానం ఖన్ధసన్తానస్స చ సంకిలేసభూతమిచ్ఛాఆజీవప్పహానేన సమ్మాఆజీవో ‘‘వోదాపనలక్ఖణో’’తి వుత్తో.

అత్తనో పచ్చనీకకిలేసా దిట్ఠేకట్ఠా అవిజ్జాదయో. పస్సతీతి పకాసేతీతి అత్థో. తేనేవ హి అఙ్గేన తత్థ పచ్చవేక్ఖణా పవత్తతీతి. తథేవాతి అత్తనో పచ్చనీకకిలేసేహి సద్ధిన్తి అత్థో.

కిచ్చతోతి పుబ్బభాగేహి దుక్ఖాదిఞాణేహి కత్తబ్బకిచ్చస్స ఇధ నిప్ఫత్తితో, ఇమస్సేవ వా ఞాణస్స దుక్ఖాదిప్పకాసనకిచ్చతో. తీణి నామాని లభతి కామసఙ్కప్పాదిప్పహానకిచ్చనిప్ఫత్తితో. సిక్ఖాపదవిభఙ్గే (విభ. ౭౦౩ ఆదయో) ‘‘విరతిచేతనా సబ్బే సమ్పయుత్తధమ్మా చ సిక్ఖాపదానీ’’తి వుత్తాతి తత్థ పధానానం విరతిచేతనానం వసేన ‘‘విరతియోపి హోన్తి చేతనాయోపీ’’తి ఆహ. ముసావాదాదీహి విరమణకాలే వా విరతియో సుభాసితాదివాచాభాసనాదికాలే చ చేతనాయో యోజేతబ్బా, మగ్గక్ఖణే విరతియోవ చేతనానం అమగ్గఙ్గత్తా ఏకస్స ఞాణస్స దుక్ఖాదిఞాణతా వియ ఏకాయ విరతియా ముసావాదాదివిరతిభావో వియ చ ఏకాయ చేతనాయ సమ్మావాచాదికిచ్చత్తయసాధనసభావాభావా సమ్మావాచాదిభావాసిద్ధితో, తంసిద్ధియఞ్చ అఙ్గత్తయత్తాసిద్ధితో చ.

పుబ్బభాగేపి మగ్గక్ఖణేపి సమ్మాసమాధి ఏవాతి యదిపి సమాధిఉపకారకానం అభినిరోపనానుమజ్జనసమ్పియాయనబ్రూహనసన్తసుఖానం వితక్కాదీనం వసేన చతూహి ఝానేహి సమ్మాసమాధి విభత్తో, తథాపి వాయామో వియ అనుప్పన్నాకుసలానుప్పాదనాదిచతువాయామకిచ్చం, సతి వియ చ అసుభాసుఖానిచ్చానత్తేసు కాయాదీసు సుభాదిసఞ్ఞాపహానచతుసతికిచ్చం, ఏకో సమాధి చతుక్కజ్ఝానసమాధికిచ్చం న సాధేతీతి పుబ్బభాగేపి పఠమజ్ఝానసమాధిచిత్తే ఝానసమాధి పఠమజ్ఝానసమాధి ఏవ మగ్గక్ఖణేపి, తథా పుబ్బభాగేపి చతుత్థజ్ఝానసమాధిచిత్తే ఝానసమాధి చతుత్థజ్ఝానసమాధి ఏవ మగ్గక్ఖణేపీతి అత్థో.

వచీభేదస్స ఉపకారకో వితక్కో సావజ్జానవజ్జవచీభేదనివత్తనపవత్తనకరాయ సమ్మావాచాయపి ఉపకారకో ఏవాతి ‘‘స్వాయ’’న్తిఆదిమాహ. వచీభేదనియామికా వాచా కాయికకిరియానియామకస్స సమ్మాకమ్మన్తస్స ఉపకారికా. ఇదం వీరియన్తి చతుసమ్మప్పధానవీరియం. గతియోతి నిప్ఫత్తియో, కిచ్చాదిసభావే వా. సమన్వేసిత్వాతి ఉపధారేత్వా.

పురిమాని ద్వే సచ్చాని ఉగ్గణ్హిత్వాతి సమ్బన్ధో. ఇట్ఠం కన్తన్తి నిరోధమగ్గేసు నిన్నభావం దస్సేతి, న అభినన్దనం, తన్నిన్నభావోయేవ చ తత్థ కమ్మకరణం దట్ఠబ్బం.

కిచ్చతోతి పరిఞ్ఞాదితో. ఆరమ్మణపటివేధోతి సచ్ఛికిరియాపటివేధమాహ. సబ్బమ్పి పటివేధఞాణం లోకుత్తరన్తి కస్మా వుత్తం, నను ఉగ్గహాదిపటివేధో చ పటివేధోవ, న చ సో లోకుత్తరోతి? న, కేవలేన పటివేధ-సద్దేన ఉగ్గహాదిపటివేధానం అవచనీయత్తా, పటివేధనిమిత్తత్తా వా ఉగ్గహాదివసేన పవత్తం దుక్ఖాదీసు పుబ్బభాగే ఞాణం ‘‘పటివేధో’’తి వుత్తం, న పటివేధత్తా, పటివేధభూతమేవ పన ఞాణం సన్ధాయాహ ‘‘సబ్బమ్పి పటివేధఞాణం లోకుత్తర’’న్తి. ఉగ్గహపరిపుచ్ఛాఞాణానిపి సవనఞాణే ఏవ అవరోధం గచ్ఛన్తీతి ‘‘సవనధారణసమ్మసనఞాణం లోకియ’’న్తి తివిధమేవ ఞాణమాహ. ఉగ్గహాదీహి సచ్చపరిగ్గణ్హనం పరిగ్గహో.

పయోగోతి కిరియా, వాయామో వా. తస్స మహన్తతరస్స ఇచ్ఛితబ్బతం దుక్కరతరతఞ్చ ఉపమాహి దస్సేతి ‘‘భవగ్గగహణత్థ’’న్తిఆదినా.

పదఘాతన్తి ఏత్థ గతమగ్గో ‘‘పద’’న్తి వుచ్చతి. యేన చుపాయేన కారణేన కామవితక్కో ఉప్పజ్జతి, సో తస్స గతమగ్గోతి తస్స ఘాతో పదఘాతో. ఉస్సుక్కాపేత్వాతి ఉద్ధం ఉద్ధం సన్తివిసేసయుత్తం కత్వా, వడ్ఢేత్వాతి అత్థో.

పాళియం విభత్తేసూతి కతరపాళియం? ధమ్మసఙ్గహే తావ అట్ఠ కసిణాని దస అసుభా చత్తారో బ్రహ్మవిహారా చత్తారి ఆరుప్పాని విభత్తాని, ఆగమేసు దస అనుస్సతియో ఆహారే పటికూలసఞ్ఞా చతుధాతువవత్థానన్తి ఇమాని చాతి తత్థ తత్థ విభత్తం. ఇమేసు తీసూతి కామాదీసు తీసు ఠానేసు.

మిచ్ఛావాచాసఙ్ఖాతాయాతి ఏతేన ఏకాయ చేతనాయ పహాతబ్బఏకత్తం దస్సేతి. ఇధ అరియసావకో సకల్యాణపుథుజ్జనకో సేక్ఖో. కాయద్వారవీతిక్కమాతి ఆజీవహేతుకతో పాణాతిపాతాదితో విసుం విసుం విరమణం యోజేతబ్బం.

అయం పనస్సాతి మగ్గభావేన చతుబ్బిధమ్పి ఏకత్తేన గహేత్వా అస్స మగ్గస్స అయం ఝానవసేన సబ్బసదిససబ్బాసదిసఏకచ్చసదిసతా విసేసో. పాదకజ్ఝాననియామేన హోతీతి ఇధ పాదకజ్ఝాననియామం ధురం కత్వా ఆహ, అట్ఠసాలినియం పన విపస్సనానియామం తత్థ సబ్బవాదావిరోధతో, ఇధ పన సమ్మసితజ్ఝానపుగ్గలజ్ఝాసయవాదనివత్తనతో పాదకజ్ఝాననియామం. విపస్సనానియామో పన సాధారణత్తా ఇధాపి న పటిక్ఖిత్తోతి దట్ఠబ్బో. అఞ్ఞే చాచరియవాదా వక్ఖమానా విభజితబ్బాతి యథావుత్తమేవ తావ పాదకజ్ఝాననియామం విభజన్తో ఆహ ‘‘పాదకజ్ఝాననియామేన తావా’’తి.

ఆరుప్పే చతుక్కపఞ్చక…పే… వుత్తం అట్ఠసాలినియన్తి అధిప్పాయో. నను తత్థ ‘‘ఆరుప్పే తికచతుక్కజ్ఝానం ఉప్పజ్జతీ’’తి వుత్తం, న ‘‘చతుక్కపఞ్చకజ్ఝాన’’న్తి? సచ్చం, యేసు పన సంసయో అత్థి, తేసం ఉప్పత్తిదస్సనేన, తేనత్థతో చతుక్కపఞ్చకజ్ఝానం ఉప్పజ్జతీతి వుత్తమేవ హోతీతి ఏవమాహాతి వేదితబ్బం. సముదాయఞ్చ అపేక్ఖిత్వా ‘‘తఞ్చ లోకుత్తరం, న లోకియ’’న్తి ఆహ. చతుత్థజ్ఝానమేవ హి లోకియం తత్థ ఉప్పజ్జతి, న చతుక్కం పఞ్చకఞ్చాతి. ఏత్థ కథన్తి పాదకజ్ఝానస్స అభావా కథం దట్ఠబ్బన్తి అత్థో. తంఝానికావ తస్స తత్థ తయో మగ్గా ఉప్పజ్జన్తి తజ్ఝానికం పఠమఫలాదిం పాదకం కత్వా ఉపరిమగ్గభావనాయాతి అధిప్పాయో, తికచతుక్కజ్ఝానికం పన మగ్గం భావేత్వా తత్థుప్పన్నస్స అరూపజ్ఝానం తజ్ఝానికం ఫలఞ్చ పాదకం కత్వా ఉపరిమగ్గభావనాయ అఞ్ఞఝానికాపి ఉప్పజ్జన్తీతి ఝానఙ్గాదినియామికా పుబ్బాభిసఙ్ఖారసమాపత్తి పాదకం, న సమ్మసితబ్బాతి ఫలస్సపి పాదకతా దట్ఠబ్బా.

దుక్ఖఞాణాదీనం రూపాదిఛళారమ్మణత్తా నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పాదీనం కసిణాదితంతంకుసలారమ్మణారమ్మణత్తా సమ్మావాచాదీనం అఙ్గానం తంతంవిరమితబ్బాదిఆరమ్మణత్తా ‘‘యథానురూప’’న్తి ఆహ. తదనురూపోతి అవిప్పటిసారకరసీలం వాయామస్స విసేసపచ్చయోతి సీలానురూపతా వాయామస్స వుత్తా సమ్పయుత్తస్సపి, సమ్పయుత్తస్సేవ చ వచనతో ‘‘సీలభూమియం పతిట్ఠితస్సా’’తి అవత్వా ‘‘పతిట్ఠమానస్సా’’తి వుత్తం. చేతసో అసమ్మోసోతి ‘‘ఏకారక్ఖో’’తి ఏత్థ వుత్తేన సతారక్ఖేన చేతసో రక్ఖితతా. తేనాహ ‘‘ఇతి…పే… సువిహితచిత్తారక్ఖస్సా’’తి.

ఆసవక్ఖయఞాణస్స విజ్జాభావో వుత్తోతి ఆసవక్ఖయసఙ్ఖాతే మగ్గే తీహి ఖన్ధేహి సఙ్గహితే పఞ్ఞాక్ఖన్ధో విజ్జా, సీలస్స చతున్నఞ్చ ఝానానం చరణభావో వుత్తోతి ఇతరే ద్వే ఖన్ధా చరణం. యన్తి ఏతేన నిబ్బానం గచ్ఛన్తీతి యానం, విపస్సనావ యానం విపస్సనాయానం. సీలం సమాధిస్స విసేసపచ్చయో, సమాధి విపస్సనాయాతి సమథస్స ఉపకారత్తా సీలక్ఖన్ధో చ సమథయానేన సఙ్గహితో. విపస్సనాయానేన కామేసు ఆదీనవం విభావేన్తో సమథయానేన నిరామిసం ఝానసుఖం అపరిచ్చజన్తో అన్తద్వయకుమ్మగ్గం వివజ్జేతి. పఞ్ఞా వియ మోహస్స, సీలసమాధయో చ దోసలోభానం ఉజువిపచ్చనీకా అదోసాలోభేహి సాధేతబ్బత్తా. సీలసమాధిపఞ్ఞాయోగతో ఆదిమజ్ఝపరియోసానకల్యాణం. సీలాదీని హి సాసనస్స ఆదిమజ్ఝపరియోసానన్తి. యస్మిం ఠితో మగ్గట్ఠో ఫలట్ఠో చ అరియో హోతి, తం మగ్గఫలసఙ్ఖాతం ఖన్ధత్తయసఙ్గహితం సాసనం అరియభూమి.

మగ్గసచ్చనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సుత్తన్తభాజనీయవణ్ణనా నిట్ఠితా.