౨. అభిధమ్మభాజనీయవణ్ణనా

౨౦౬-౨౧౪. అరియసచ్చ-సద్దో సముదయే వత్తమానో పరిఞ్ఞేయ్యభావరహితే ఏకన్తపహాతబ్బే తణ్హాసఙ్ఖాతే సముదయే పవత్తతి, న పహాతబ్బపరిఞ్ఞేయ్యేసు అవసేసకిలేసావసేసాకుసలేసు అప్పహాతబ్బేసు చ సాసవకుసలమూలావసేససాసవకుసలేసూతి సప్పదేసో తత్థ సముదయో హోతి, కేవలం సచ్చసద్దే నిప్పదేసోతి ఆహ ‘‘నిప్పదేసతో సముదయం దస్సేతు’’న్తి. దుక్ఖనిరోధా పన అరియసచ్చదేసనాయం ధమ్మతో నిప్పదేసా ఏవ. న హి తతో అఞ్ఞో ధమ్మో అత్థి, యో సచ్చదేసనాయం దుక్ఖం నిరోధోతి చ వత్తబ్బో సియా, మగ్గోపి అట్ఠఙ్గికపఞ్చఙ్గికవారేసు అపుబ్బో నత్థి, తస్మా సముదయమేవ ‘‘నిప్పదేసతో దస్సేతు’’న్తి వదతి తస్స సబ్బత్థ తీసుపి వారేసు అపుబ్బస్స దస్సితత్తా. అపుబ్బసముదయదస్సనత్థాయపి హి సచ్చదేసనాయం ‘‘తత్థ కతమో దుక్ఖసముదయో? తణ్హా’’తి వచనం కేవలాయ తణ్హాయ సచ్చ-సద్దస్స పవత్తిదస్సనత్థన్తి. దేసనావసేన పన తం తం సముదయం ఠపేత్వా దుక్ఖం తస్స తస్స పహానవసేన నిరోధో అట్ఠఙ్గికపఞ్చఙ్గికసబ్బలోకుత్తరకుసలవసేన మగ్గో చ అరియసచ్చదేసనాయం న వుత్తోతి దుక్ఖాదీని చ తత్థ సప్పదేసాని దస్సితాని హోన్తీతి తాని చ నిప్పదేసాని దస్సేతుం సచ్చదేసనా వుత్తాతి వత్తుం వట్టతి. పచ్చయసఙ్ఖాతన్తి కమ్మకిలేసవసేన జాతిఆదిదుక్ఖస్స మూలభూతన్తి అత్థో.

నిరోధసచ్చం…పే… పఞ్చహాకారేహి నిద్దిట్ఠన్తి అరియసచ్చదేసనతో సచ్చదేసనాయ విసేసం దస్సేతి. తత్థ ‘‘తిణ్ణన్నఞ్చ కుసలమూలానం అవసేసానఞ్చ సాసవకుసలానం పహాన’’న్తి ఇదం తేసం పచ్చయానం అవిజ్జాతణ్హాఉపాదానానం పహానవసేన, అవిజ్జాదీసు వా పహీనేసు తేసం అప్పవత్తివసేన వుత్తన్తి వేదితబ్బం. న హి కుసలా పహాతబ్బాతి. పహానన్తి చ మగ్గకిచ్చవసేన తదధిగమనీయం నిరోధం దస్సేతి, నిరోధస్సేవ వా తణ్హాదీనం అప్పవత్తిభావో పహానన్తి దట్ఠబ్బం.

యదిపి ‘‘పుబ్బేవ ఖో పనస్స కాయకమ్మం వచీకమ్మం ఆజీవో సుపరిసుద్ధో హోతి, ఏవమస్సాయం అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో భావనాపారిపూరిం గచ్ఛతీ’’తి (మ. ని. ౩.౪౩౧) లోకుత్తరమగ్గక్ఖణే అట్ఠఙ్గికమగ్గపారిపూరియా ఉపనిస్సయదస్సనత్థం ఇదం వుత్తం, తథాపి ‘‘పుబ్బేవ ఖో పనా’’తి వచనం కాయకమ్మాదిసుద్ధియా దూరతరుపనిస్సయతం, చక్ఖాదీసు అసారజ్జన్తస్స అసంయుత్తస్స అసమ్మూళ్హస్స ఆదీనవానుపస్సినో విహరతో తాయేవ వుట్ఠానగామినియా విపస్సనాయ ఆయతిం పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధేసు అపచయం గచ్ఛన్తేసు సబ్బసఙ్ఖారేసు వివట్టనవసేన, పోనోబ్భవికతణ్హాయ పహీయమానాయ కిలేసదూరీభావేన, కాయికచేతసికదరథసన్తాపపరిళాహేసు పహీయమానేసు పస్సద్ధకాయచిత్తవసేన కాయికచేతసికసుఖే పటిసంవేదియమానే ‘‘యా తథాభూతస్స దిట్ఠి, సాస్స హోతి సమ్మాదిట్ఠీ’’తిఆదినా (మ. ని. ౩.౪౩౧) వుత్తానం వుట్ఠానగామినివిపస్సనాక్ఖణే పవత్తానం పఞ్చన్నం సమ్మాదిట్ఠాదీనం అఙ్గానం ఆసన్నతరుపనిస్సయతఞ్చ దస్సేతీతి ఆసన్నతరుపనిస్సయవసేన పఞ్చఙ్గికం మగ్గం సుఖం బుజ్ఝన్తానం పుగ్గలానం అజ్ఝాసయవసేన పఞ్చఙ్గికమగ్గదేసనాయ పవత్తతం దీపేతి. తేనాహ ‘‘పుబ్బేవ ఖో…పే… సుపరిసుద్ధో హోతీతి వచనతో’’తిఆది. ఏవమిదం వచనతోతి నిస్సక్కవచనం దేసనుపాయస్స ఞాపకనిదస్సనం హోతి, వచనతోతి వా అత్తనో వచనానురూపం పఞ్చఙ్గికోపి మగ్గో పటిపదా ఏవాతి భగవతా దేసితోతి అత్థో. కత్థాతి? దేవపురే, తస్మా తం దేసితనయం దస్సేతుం పఞ్చఙ్గికవారోపి నిద్దిట్ఠో ధమ్మసఙ్గాహకేహి. అథ వా ‘‘పుబ్బేవ ఖో పనస్సా’’తి వచనేనేవ అజ్ఝాసయవిసేసకారణనిదస్సకేన పుగ్గలజ్ఝాసయవసేన పఞ్చఙ్గికో మగ్గోపి పటిపదా ఏవాతి దేసితో హోతీతి ఆహ ‘‘పుబ్బేవ ఖో పన…పే… వచనతో పన…పే… దేసితో’’తి, తస్మా తం సుత్తన్తే దేసితనయం దస్సేతుం పఞ్చఙ్గికవారోపి నిద్దిట్ఠో భగవతా దేవపురేతి అత్థో.

ఝానేహి దేసనాపవేసో, భావనాపవేసో వా ఝానాభినివేసో. ఏకేకస్మిం కోట్ఠాసే చతున్నం చతున్నం నయసహస్సానం దస్సనం గణనాసుఖత్థన్తి వేదితబ్బం. యథా పన పాళి ఠితా, తథా ఏకేకిస్సా పటిపదాయ సుఞ్ఞతాదీసు చ పఞ్చ పఞ్చ కోట్ఠాసే యోజేత్వా పాళిగమనం కతన్తి విఞ్ఞాయతి. తత్థ అట్ఠఙ్గికవారే దుతియజ్ఝానాదీసు తస్మిం సమయే సత్తఙ్గికో మగ్గో హోతీతి యోజనా కాతబ్బా, సబ్బసఙ్గాహికవారే చ యథా విజ్జమానధమ్మవసేనాతి.

అభిధమ్మభాజనీయవణ్ణనా నిట్ఠితా.