౨. అభిధమ్మభాజనీయవణ్ణనా

౧౬౭. నామరూపపరిచ్ఛేదకథా అభిధమ్మకథాతి సుత్తన్తే వియ పచ్చయయుగళవసేన అకథేత్వా అజ్ఝత్తికబాహిరవసేన అభిఞ్ఞేయ్యాని ఆయతనాని అబ్బోకారతో అభిధమ్మభాజనీయే కథితాని. ఆగమ్మాతి సబ్బసఙ్ఖారేహి నిబ్బిన్దస్స విసఙ్ఖారనిన్నస్స గోత్రభునా వివట్టితమానసస్స మగ్గేన సచ్ఛికరణేనాతి అత్థో. సచ్ఛికిరియమానఞ్హి తం అధిగన్త్వా ఆరమ్మణపచ్చయభూతఞ్చ పటిచ్చ అధిపతిపచ్చయభూతే చ తమ్హి పరమస్సాసభావేన వినిముత్తసఙ్ఖారస్స చ గతిభావేన పతిట్ఠానభూతే పతిట్ఠాయ ఖయసఙ్ఖాతో మగ్గో రాగాదయో ఖేపేతీతి తంసచ్ఛికరణాభావే రాగాదీనం అనుప్పత్తినిరోధగమనాభావా ‘‘తం ఆగమ్మ రాగాదయో ఖీయన్తీ’’తి వుత్తం. సుత్తతో ముఞ్చిత్వాతి సుత్తపదాని ముఞ్చిత్వా. అఞ్ఞో సుత్తస్స అత్థో ‘‘మాతరం పితరం హన్త్వా’’తిఆదీసు (ధ. ప. ౨౯౪-౨౯౫) వియ ఆహరితబ్బో, నత్థి సుత్తపదేహేవ నీతో అత్థోతి అత్థో.

ఏకం నానన్తి చుణ్ణితం ఖుద్దకం వా కరణం, చుణ్ణీకరణన్తి అబహుమానేన వదతి. న త్వం ఏకం నానం జానాసీతి కిం ఏత్తకం త్వమేవ న జానాసీతి అత్థో. నను ఞాతేతి ‘‘యదిపి పుబ్బే న ఞాతం, అధునాపి ఞాతే నను సాధు హోతీ’’తి అత్తనో జాననం పటిచ్ఛాదేత్వా విక్ఖేపం కరోన్తం నిబన్ధతి. విభజిత్వాతి అక్ఖరత్థమత్తే అట్ఠత్వా లీనం అత్థం విభజిత్వా ఉద్ధరిత్వా నీహరిత్వా కథితన్తి అత్థో. రాగాదీనం ఖయో నామ అభావమత్తో, న చ అభావస్స బహుభావో అత్థి అత్తనో అభావత్తాతి వదన్తస్స వచనపచ్ఛిన్దనత్థం పుచ్ఛతి ‘‘రాగక్ఖయో నామ రాగస్సేవ ఖయో’’తిఆది. యది హి రాగక్ఖయో దోసాదీనం ఖయో న హోతి, దోసక్ఖయాదయో చ రాగాదీనం ఖయా, అఞ్ఞమఞ్ఞవిసిట్ఠా భిన్నా ఆపన్నా హోన్తీతి బహునిబ్బానతా ఆపన్నా ఏవ హోతి, అఞ్ఞమఞ్ఞవిసేసో చ నామ నిస్సభావస్స నత్థీతి ససభావతా చ నిబ్బానస్స. నవ తణ్హామూలకా ‘‘తణ్హం పటిచ్చ పరియేసనా’’తి (దీ. ని. ౨.౧౦౩; ౩.౩౫౯; అ. ని. ౯.౨౩; విభ. ౯౬౩) ఆదయో, తేసు పరియేసనాదయో చ పరియేసనాదికరకిలేసా దట్ఠబ్బా. దియడ్ఢకిలేససహస్సం నిదానకథాయం వుత్తం.

ఓళారికతాయ కారేతబ్బోతి అతిసుఖుమస్స నిబ్బానస్స ఓళారికభావదోసాపత్తియా బోధేతబ్బో, నిగ్గహేతబ్బో వా. వత్థున్తి ఉపాదిన్నకఫోట్ఠబ్బం మేథునం. అచ్ఛాదీనమ్పి నిబ్బానప్పత్తి కస్మా వుత్తా, నను ‘‘కిలేసానం అచ్చన్తం అనుప్పత్తినిరోధో నిబ్బాన’’న్తి ఇచ్ఛన్తస్స కిలేసానం వినాసో కఞ్చి కాలం అప్పవత్తి నిబ్బానం న హోతీతి? న, అభావసామఞ్ఞతో. అచ్చన్తాపవత్తి హి కఞ్చి కాలఞ్చ అప్పవత్తి అభావోయేవాతి నత్థి విసేసో. సవిసేసం వా వదన్తస్స అభావతా ఆపజ్జతీతి. తిరచ్ఛానగతేహిపి పాపుణితబ్బత్తా తేసమ్పి పాకటం పిళన్ధనం వియ ఓళారికం థూలం. కేవలం పన కణ్ణే పిళన్ధితుం న సక్కోతి, పిళన్ధనతోపి వా థూలత్తా న సక్కాతి ఉప్పణ్డేన్తో వియ నిగ్గణ్హాతి.

నిబ్బానారమ్మణకరణేన గోత్రభుక్ఖణే కిలేసక్ఖయప్పత్తి పనస్స ఆపన్నాతి మఞ్ఞమానో ఆహ ‘‘త్వం అఖీణేసుయేవా’’తిఆది. నను ఆరమ్మణకరణమత్తేన కిలేసక్ఖయో అనుప్పత్తోతి న సక్కా వత్తుం. చిత్తఞ్హి అతీతానాగతాదిసబ్బం ఆలమ్బేతి, న నిప్ఫన్నమేవాతి గోత్రభుపి మగ్గేన కిలేసానం యా అనుప్పత్తిధమ్మతా కాతబ్బా, తం ఆరబ్భ పవత్తిస్సతీతి? న, అప్పత్తనిబ్బానస్స నిబ్బానారమ్మణఞాణాభావతో. న హి అఞ్ఞధమ్మా వియ నిబ్బానం, తం పన అతిగమ్భీరత్తా అప్పత్తేన ఆలమ్బితుం న సక్కా. తస్మా తేన గోత్రభునా పత్తబ్బేన తికాలికసభావాతిక్కన్తగమ్భీరభావేన భవితబ్బం, కిలేసక్ఖయమత్తతం వా ఇచ్ఛతో గోత్రభుతో పురేతరం నిప్ఫన్నేన కిలేసక్ఖయేన. తేనాహ ‘‘త్వం అఖీణేసుయేవ కిలేసేసు కిలేసక్ఖయం నిబ్బానం పఞ్ఞపేసీ’’తి. అప్పత్తకిలేసక్ఖయారమ్మణకరణే హి సతి గోత్రభుతో పురేతరచిత్తానిపి ఆలమ్బేయ్యున్తి.

మగ్గస్స కిలేసక్ఖయం నిబ్బానన్తి మగ్గస్స ఆరమ్మణభూతం నిబ్బానం కతమన్తి అత్థో. మగ్గోతిఆదినా పురిమపుచ్ఛాద్వయమేవ వివరతి.

న చ కిఞ్చీతి రూపాదీసు నిబ్బానం కిఞ్చి న హోతి, న చ కదాచి హోతి, అతీతాదిభావేన న వత్తబ్బన్తి వదన్తి, తం ఆగమ్మ అవిజ్జాతణ్హానం కిఞ్చి ఏకదేసమత్తమ్పి న హోతి, తదేవ తం ఆగమ్మ కదాచి న చ హోతీతి అత్థో యుత్తో.

అభిధమ్మభాజనీయవణ్ణనా నిట్ఠితా.