౭. సత్తకనిద్దేసవణ్ణనా

౮౦౬. ఛబ్బిధమ్పి పచ్చవేక్ఖణఞాణన్తి ‘‘జాతిపచ్చయా జరామరణన్తి ఞాణ’’న్తిఆదినా (విభ. ౮౦౬) వుత్తం పటిచ్చసముప్పాదఙ్గానం పచ్చవేక్ఖణవసేన పవత్తఞాణం. సహ గహేత్వాతి ఏకజ్ఝం గహేత్వా విపస్సనారమ్మణభావసామఞ్ఞేన ఏకత్తేన గహేత్వా. సఙ్ఖిపిత్వా వుత్తేనాతి పుబ్బే ఛధా వుత్తం వియ దస్సితం ధమ్మట్ఠితిఞాణన్తి ఏవం సఙ్ఖిపిత్వా వుత్తేన. ‘‘ఖయధమ్మ’’న్తిఆదినా పకారేన దస్సనన్తి సమ్బన్ధో. పవత్తఞాణస్సాతి ‘‘జాతిపచ్చయా జరామరణ’’న్తిఆదినా పవత్తస్స ఞాణస్స, పవత్తే వా సంసారవట్టే ఞాణస్స. ఞాణారమ్మణా విపస్సనా ఞాణవిపస్సనా. విపస్సనాతి చ ‘‘జాతిపచ్చయా జరామరణ’’న్తిఆదినా పచ్చయపచ్చయుప్పన్నధమ్మే విభాగేన దస్సనతో ధమ్మట్ఠితిఞాణం ఇధాధిప్పేతం. తస్స ఖయధమ్మతాదిజాననం పటివిపస్సనా. తేనాహ ‘‘విపస్సనాపటివిపస్సనాదస్సనమత్త’’న్తి.

ఏవమేత్థ అట్ఠకథాధిప్పాయవసేన పాళియా అత్థం దస్సేత్వా ఇదాని అత్తనో అధిప్పాయవసేన దస్సేతుం ‘‘పాళియం పనా’’తిఆదిమాహ. సబ్బత్థాతి అద్ధత్తయే పచ్చయవిసేసేన పచ్చయుప్పన్నవిసేసనిద్ధారణే. ఞాణవచనేనాతి ‘‘జాతిపచ్చయా జరామరణ’’న్తిఆదినా ఞాణస్స గహణేన. అఙ్గానన్తి సత్తసత్తతియా అఙ్గానం. ఇతిసద్దేనాతి ‘‘నిరోధధమ్మ’’న్తి ఏత్థ వుత్తఇతిసద్దేన. పకాసేత్వాతి ఞాణస్స పవత్తిఆకారం జోతేత్వా. తేన ధమ్మట్ఠితిఞాణతో అఞ్ఞంయేవ పరియోసానే వుత్తం ఞాణన్తి దస్సేతి. తేనాహ ‘‘విపస్సనాఞాణం సత్తమం ఞాణ’’న్తి. అయమేవ చేత్థ అత్థో యుత్తోతి దస్సేన్తో ‘‘న హీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ ‘‘తమ్పి ఞాణన్తి సమ్బన్ధో న హోతీ’’తి ఏవం సమ్బన్ధో న యుత్తో అఙ్గన్తరభావస్స అవిభావనతోతి అత్థో. తేన వుత్తం ‘‘తంఞాణ…పే… అనధిప్పేతత్తా’’తి. న హి విసుం విసుం వుత్తమేవ ఏకజ్ఝం వచనమత్తేన అత్థన్తరం హోతీతి. ‘‘ఖయధమ్మం…పే… చా’’తి ఇమినా పురిమస్మిం పక్ఖే ఉపచయేన దోసమాహ.

సత్తకనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.