౧. ఏకకనిద్దేసవణ్ణనా

౭౬౧. అయం విసేసోతి సమానేపి నయద్వయస్స తేసం అహేతుభావాదిదీపనే ఏకస్స హేతుభావాదిపటిసేధతా, ఇతరస్స రాసన్తరాసఙ్గహోతి ఇదం నానాకరణం. ఏకాయ జాతియాతి ఆదాననిక్ఖేపపరిచ్ఛిన్నస్స ఏకస్స భవస్స. తదన్తోగధతాయాతి గతిఅన్తోగధతాయ. తత్థ తత్థాతి తంతంగతిచుతిభవేసు.

౭౬౨. తథాతి అఞ్ఞద్వారారమ్మణతాయ. ఖీరాదీనం…పే… విలక్ఖణతాతి యథా ఖీరస్స దధిభావేన, దధినో తక్కభావేన విలక్ఖణతాపత్తి, న ఏవం పఞ్చవిఞ్ఞాణానం నహేతుభావాదితో అఞ్ఞస్స సభావాపత్తి అత్థీతి అత్థో.

౭౬౩. మహత్తేపీతి పుథుత్తేపి. బహుభావవాచకో హి అయం మహా-సద్దో ‘‘మహాజనో’’తిఆదీసు వియ రూపసఙ్ఘాటస్స అధిప్పేతత్తా. అఞ్ఞథా సభావధమ్మస్స కా మహన్తతా, సుఖుమతా వా. చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స వచనం కత్వా వుత్తత్తా ఆహ ‘‘చక్ఖుపసాదే మమ వత్థుమ్హీ’’తి. ఇస్సరియట్ఠానన్తి ఇస్సరియపవత్తనట్ఠానం. తథా హి నం అఞ్ఞత్థ భావితం విభావేన్తమేవ తిట్ఠతి, అఞ్ఞవిఞ్ఞాణాని చ తేన దిన్ననయానేవ తత్థ పవత్తన్తి, అపి దిబ్బచక్ఖుఞాణం, యతో తం అన్ధస్స న నిప్ఫజ్జతి.

౭౬౪. వవత్థితానమ్పీతి అఞ్ఞమఞ్ఞం అసంకిణ్ణానమ్పి. పటిపాటినియమో నియతానుపుబ్బికతా. తేనాతి ‘‘అబ్బోకిణ్ణా’’తి వచనేన.

౭౬౬. ఆవట్టనభావో ఆవజ్జనకిచ్చతా.

తేసన్తి రూపాదీనం. ఏతేసఞ్హి రూపాదీనం పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి సమాగమో. అభినిపతితబ్బాని ఆలమ్బితబ్బాని, విజానితబ్బానీతి అత్థో. తేనాహ ‘‘ఆరమ్మణకరణేన పటివిజానితబ్బానీ’’తి. కుసలాకుసలచేతనాయ, తంసమ్పయుత్తానఞ్చ యథావుత్తానం ‘‘మనోపుబ్బఙ్గమా…పే… అకుసలం వా’’తి (విభ. అట్ఠ. ౭౬౬) ఏవం వుత్తానం పటివిజానితబ్బానం పటివిజాననన్తి సమ్బన్ధో. కమ్మత్థే హి ఏతం సామివచనం. సహజపుబ్బఙ్గమధమ్మేనాతి దస్సనాదీహి సహజాతఫస్సాదినా పుబ్బఙ్గమేన ఆవజ్జనాదినా. కిచ్చన్తరన్తి దస్సనాదికిచ్చతో అఞ్ఞం సమ్పటిచ్ఛనాదికిచ్చం.

అవిపాకభావేన కారణేన, తేన వా సద్ధిం. అఞ్ఞన్తి రూపభావాదిం. భాసనకరణకరాతి విఞ్ఞత్తిసముట్ఠాపనవసేన పవత్తకుసలాకుసలచిత్తుప్పాదధమ్మా. తే ఏవ కాయఙ్గవాచఙ్గం అచోపేత్వా పవత్తా తంసదిసా. పుబ్బఙ్గమపటివిజాననన్తి పుబ్బఙ్గమభావేన విజాననం మనోద్వారికజవనానం పురేచరభావేన గహణం. తత్థాతి పఞ్చద్వారే. ‘‘న పటిసిద్ధ’’న్తి వత్వా స్వాయమప్పటిసేధో సామత్థియలద్ధోతి దస్సేతుం ‘‘న కాయకమ్మం…పే… అనుఞ్ఞాతత్తా’’తి వుత్తం. ‘‘తథా’’తి ఇదం యథా కాయవచీకమ్మపట్ఠపనం, ఏవం కుసలాదిధమ్మసమాదానమ్పి నత్థీతి ఉపసంహరణత్థం వేదితబ్బం. యది న భవతో చవతి, కథం పఞ్చద్వారే చుతి వుత్తాతి ఆహ ‘‘న పఞ్చద్వారిక…పే… అతంద్వారికత్తా’’తి. తస్సా పాళియా. ఆపాథమత్తన్తి ఆపాథగమనమత్తం ఆరమ్మణపచ్చయభావమత్తం. అఞ్ఞన్తి ‘‘రూపం నీల’’న్తి ఏవమాదిధమ్మవిసేసం. తేనాహ ‘‘ధమ్మసభావ’’న్తి. రూపన్తి చ న గణ్హాతీతి రూపారమ్మణమ్పి సమానం ‘‘రూపం నామేత’’న్తి న గణ్హాతి. తథా చాహు ఏకే ‘‘చక్ఖువిఞ్ఞాణసమఙ్గీ నీలం విజానాతి, నో తు నీల’’న్తి. రూపనీలాదిఆకారో రూపారమ్మణరూపాదానాకారపఞ్ఞత్తి. తజ్జాపఞ్ఞత్తి హేసా యథా అనిచ్చతాది. సాతిసయం సవితక్కసవిచారత్తా. తతో అఞ్ఞన్తి సద్దారమ్మణతో అఞ్ఞం నామపఞ్ఞత్తిఆరమ్మణం, అఞ్ఞథా సహుప్పత్తిపటిసేధో న సమ్భవేయ్యాతి అధిప్పాయో.

మనోద్వారేపీతి న పఞ్చద్వారేయేవ దుతియే మోఘవారే, అథ ఖో మనోద్వారేపి. ఆవజ్జనం ద్వత్తిక్ఖత్తుం…పే… దట్ఠబ్బం ఏకచిత్తక్ఖణికస్స ఆవజ్జనస్స ఉప్పత్తియం తథా అసమ్భవతో.

తస్సాతి యాథావకవత్థువిభావనాయ పఞ్ఞాయ.

ఏకకనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.